مهسا جزينى
زمان برگزارى سى و يكمين اجلاس سالانه يونسكو در اول فوريه ( ۱۲بهمن) در حالى كم كم نزديك مى شود كه اجلاس امسال احتمالاً حامل دو اتفاق مهم و سرنوشت ساز به لحاظ تاريخى براى ايران و بخصوص اصفهان است. تعديل ساختمان جهان نما و تعيين تكليف وضع ميدان نقش جهان بعد از كشمكشهاى بسيار، نخستين اتفاق و ثبت موقت محور تاريخى طبيعى اصفهان به عنوان بزرگترين محدوده تاريخى ثبت شده ازسوى ايران در يونسكو ( تاكنون) دومين اتفاقى است كه احتمالاً در اجلاس ماه آينده در دستور كار قرار خواهد گرفت. مورد نخست شايد در نگاه اول كمى نگران كننده به نظر رسد اما مورد دوم اتفاق فرخنده ايست كه بايد آن را به فال نيك گرفت. تا آنجا كه شايد اميد داشت از قبل آن پرونده نقش جهان نيز بالاخره بسته شود.
< ثبت محور تاريخى طبيعى اصفهان در گرو تعديل جهان نما
پرونده ساختمان جهان نما و (ميدان نقش جهان) ظاهراً هنوز در يونسكو باز است. با وجود اين كه تعديل طبقات بالايى اين ساختمان از سال قبل توسط شهردارى اصفهان آغاز شد اما ظاهراً هنوز تأييديه اين تعديل از سوى سازمان يونسكو و كميته ميراث جهانى وصول نشده است. ايران تا اول فوريه فرصت دارد گزارش كامل تعديل را به دفتر مركز ميراث جهانى ارسال كند. كميته ميراث جهانى در آخرين گزارش خود از ايران خواسته بود گزارش روز آمدى در باره تعديل ارتفاع جهان نما تا اول فوريه سال ۲۰۰۷ به اين كميته ارائه كند تا در سى ويكمين اجلاس كميته ميراث جهانى اقدام هاى ايران دوباره بررسى شود. در حالى كه اعضاى اين كميته در اجلاس تير ماه خود كه در ليتوانى برگزار شده بود از اقدام هاى مناسب ايران در تخريب بخشهايى از ساختمان جهان نما به علت تأثير منفى كه بر ارزش منحصر به فرد جهانى ( ميدان نقش جهان) مى گذارد قدردانى كرده بودند. پيش از اين نيز بازرسانى كه به منظور نظارت و تهيه گزارش از چگونگى روند تعديل جهان نما اواخر ارديبهشت وارد ايران شده بودند با اظهار رضايت از روند تعديل آن را نمونه حراست ميراث جهانى در سطح بين المللى ارزيابى كرده بودند.
«فرانسيسكو باندرين» نماينده يونسكو تعديل جهان نما را اقدامى بى سابقه در دنيا خوانده و گفته بود از اين پس تعديل برج جهان نما مى تواند نمونه موفقى براى چگونگى رفع مشكلات در يونسكو و ميراث جهانى باشد. «محمد غلامى» مشاور شهردار اصفهان به نقل از نماينده يونسكو از اين اقدام اظهار خرسندى كرده بود.
با اين حال « شاما ساندراجى» دستيار مديرو مركز ميراث جهانى چندى قبل گفته بود روند تعديل جهان نما كند شده است. وى علت اين كندى را تمايل نداشتن برخى مقام هاى محلى عنوان كرده بود. در حالى كه رئيس سازمان ميراث فرهنگى گردشگرى و صنايع دستى اصفهان، خبر از توافق اين سازمان با شهردارى، استاندارى و شوراى شهر اصفهان درباره تعديل دو طبقه ديگر از برج جهان نما مى دهد «بكتاش» گفته است: «تلاش مى كنيم، به صورت شبانه روزى عمليات تخريب طبقه هاى فوقانى جهان نما انجام شود. هرچند در عمل تخريب اين ميزان تا قبل از ۱۲ بهمن ماه غير ممكن به نظر مى رسد اما ما كوشش خود را خواهيم كرد.»
بكتاش با اشاره به جلسه اى كه با اعضاى شوراى شهر اصفهان، نماينده استاندارى و شهردارى در اين خصوص برگزار شده گفته قرار است: در فرصت باقى مانده (تا اول فوريه) شهردارى علاوه بر دو طبقه جهان نما كه تاكنون تخريب شده اند، تخريب دو طبقه ديگر را نيز در دستور كار خود قرار دهد، تا ناهمگونى اين برج از ميان برود. وى افزود: «در جدول زمان بندى كه در اين جلسه مشخص شد، هشت متر از ارتفاع جهان نما بايد كوتاه شود كه با درنظر گرفتن چهار مترى كه قبلاً كوتاه شده بود، در واقع ۱۲ متر از كل اين برج بايد تخريب شود. ما با پيگيرى اين موضوع مصمم هستيم، عمليات تخريب در كوتاه ترين زمان آغاز شود؛ تا سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى استان اصفهان همزمان با ارائه طرح مديريتى خود به كميته ميراث جهانى، بحث الحاق محور تاريخى - فرهنگى اصفهان را به ميدان نقش جهان در اجلاس اول فوريه يونسكو مطرح كند.»
او با بيان اين كه يونسكو در اجلاس «دوربان» آفريقاى جنوبى، ارتفاع جهان نما را ۱۲ متر در ضلع شرقى و ۲۳ متر در ضلع غربى تصويب كرده بود، توضيح داد: «زمانى كه تعديل ۱۲ و ۲۴ متر مطرح بود، بحث الحاق محور فرهنگى - تاريخى مشخص نبود؛ اما براساس آنچه دولت به استاندارى اصفهان ابلاغ كرده، رعايت مصوبه دوربان مورد تأكيد قرار گرفته است. اكنون تعديل دو طبقه ديگر برج در دستور كار است، تا زمانى كه كميته يونسكو براى بازديد از روند تخريب جهان نما به اصفهان مى آيد، شاهد تخريب اين برج باشد. «طبق مصوبه يونسكو اين برج بايد از سمت ميدان نقش جهان تا ارتفاع ۲۴ متر و از طرف چهارباغ نيز تا ۱۲ متر كوتاه شود. ظاهراً سرنوشت ميدان نقش جهان و محور تاريخى فرهنگى اصفهان به هم گره خورده اند. مقدمات ثبت موقت محور تاريخى فرهنگى اصفهان توسط مشاور و با همكارى و هماهنگى سازمان ميراث فرهنگى و شهردارى اصفهان دردست تهيه است و قرار است براى رسيدن به اجلاس اخير يونسكو به اتمام برسد در حالى كه به گفته حسن روانفر معاون حفظ واحيا سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى استان اصفهان، ثبت محور فرهنگى - تاريخى در واقع الحاقيه اى به پرونده نقش جهان در يونسكو است. ظاهراً سرنوشت هر يك از دو پرونده كاملاً به ديگرى بستگى دارد. تا آنجا كه به عقيده رئيس سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى استان اصفهان نيز چنانچه موضوع جهان نما حل نشود، امكان ثبت محور تاريخى - فرهنگى اصفهان نيز وجود نخواهد داشت. وى در همين خصوص گفته است « به همين دليل تلاش مى كنيم، قبل از اول فوريه، قضيه مترو و چهارباغ، جهان نما و ثبت محور تاريخى - فرهنگى اصفهان در يونسكو را در مجموعه داخلى شهر اصفهان حل كنيم، تا مشكلى پيش نيايد.» بكتاش در عين حال با بيان اين كه مصوبه يونسكو درباره تعديل جهان نما در عمل امكان پذير نيست، گفته است: «براساس آنچه يونسكو مد نظر دارد، علاوه بر تخريب دو طبقه، شش طبقه ديگر برج نيز بايد كوتاه شود كه در واقع غيرممكن است؛ اما ما معتقديم عمليات تخريب بايد صورت گيرد، تا ببينيم چه مى شود.»
< اصفهان تاريخى ثبت جهانى مى شود
يونسكو در آخرين اجلاس خود در دوربان آفريقاى جنوبى طبق بند ۸ كميته ميراث جهانى به ميراث فرهنگى كشور ايران پيشنهاد داد پهنه ميدان نقش جهان را به عنوان يك اثر ثبت شده در ميراث جهانى گسترش دهد. همچنين پيشنهاد داد محور طبيعى شهر اصفهان نيز در اين پهنه ثبت شود. از اين پس مقدمات ثبت محدوده تاريخى طبيعى اصفهان به صورت جدى در دستور كار ميراث فرهنگى قرار گرفت و شوراى شهر اصفهان نيز آن را تصويب كرد. ثبت چنين محدوده اى نه تنها درايران بى سابقه، بلكه شايد در دنيا نيز كم سابقه باشد. به گفته نريمان پيراسته مسئول كارگاه طراحى معمارى شهرى شركت مشاوران باوند (مشاورى كه مسئول تهيه طرح محور تاريخى طبيعى است ) ثبت چنين محدوده هايى تنها به چند مورد در دنيا بر مى گردد كه يك نمونه آن شهر bath در انگلستان است. اين محور در اصفهان اما از منطقه طوقچى (مقبره صاحب بن عباد) آغاز و پس از عبور از بازار - ميدان نقش جهان و در بر گرفتن مجموعه دولتخانه صفوى (با تمامى آثار شاخص) به چهارباغ عباسى و چهارباغ بالا مى رسد. همچنين محدوده زاينده رود (عرصه و پلهاى تاريخى ) را نيز در بر مى گيرد. با اين وصف گزاف نيست اگر گفته شود، اصفهان تاريخى به ثبت مى رسد. اگرچه هنوز در خصوص اين محدوده نظر قطعى داده نشده است. پيراسته مى گويد: تا كنون دو محدوده و دو عرصه پيشنهادشده كه هر دو هم اكنون به سازمان ميراث فرهنگى و شهردارى براى بررسى ابلاغ شده است. اولى شامل يك عرصه ۱۴۰ هكتارى و يك حريم ۱۹۰ هكتارى است و دومى شامل يك عرصه ۱۸۰ هكتارى و حريم ۳۳۰ هكتارى است. به گفته وى تفاوت هاى اين دو در نوع نگرش به عرصه و حريم است. پيراسته مى گويد برخى اعتقاد دارند ما صرفاً بايد در اين محدوده هدفمان حريم و عرصه تك بناهاى شاخص باشد، در حالى كه به اعتقاد ما يك محور تاريخى داراى مويرگهايى است كه عناصر محور را به هم متصل مى كند. همچنين شريانهاى محلى مانند مساجد - كاروانسراها - تيمچه ها - مدارس علميه - حمامها و. . . كه در كنار تك بناهاى شاخص بايد شناسايى و معرفى شوند. وى مى گويد: اگرچه درنهايت اين سازمان ميراث فرهنگى و شهردارى هستند كه بايد با هماهنگى هم به يك جمعبندى در اين خصوص برسند. روان فر هم مى گويد ما پيشنهاد داده ايم كه مراكز محله ها و بناهاى شاخص در حريم محور به عنوان حريم درجه سه پيشنهاد شود اگرچه ممكن است در جريان تصويب در يونسكو جرح و تعديلاتى رخ دهد. روانفر مهمترين تأثير چنين امتيازى را براى اصفهان افزايش حمايت هاى قانونى از طريق مجامع بين المللى مى داند. او مى گويد از اين فرصت به طور مثال مى توان براى جذب كمك هاى بين المللى در راستاى حفاظت از آثار تاريخى استفاده كرد. او اضافه مى كند در درجه نخست خود سازمان ميراث فرهنگى موظف به نظارت و دقت بيشتر در حفظ و نگهدارى بناها و محدوده هاى تاريخى مى شود. به گفته وى يكى ديگر از آثار چنين امتيازى ايجاد مديريت واحد بر محدوده تاريخى شهر است. تا آنجا كه به گفته روانفر هر فردى ديگر به خود اجازه نخواهد داد سلايق فردى خود را در طراحى شهرى اعمال كند. روانفر با بيان اين كه در ساير كشورها نيز هر مهندسى اجازه فعاليت در شهرها و محدوده ها را ندارد مى گويد: تنها افرادى مى توانند در اين محدوده كار كنند كه از صلاحيت لازم برخوردار بوده و مورد تأييد ميراث فرهنگى باشند. روانفر مى گويد به طور مثال شايد به اين نتيجه برسيم كه طراحى هاى جديد شهرى درون محدوده تاريخى را صرفاً به دست مهندسان و مشاوران رتبه دار و مورد تأييد بسپاريم. وى در ادامه ثبت محور فرهنگى - تاريخى اصفهان را كسب حيثيت جهانى مضاعف براى ايران و يك افتخار ملى مى داند. روانفر مى گويد يكى از اتفاقاتى كه در كنار مقدمات ثبت جهانى در حال وقوع است تهيه نقشه هاى فتوگرامتريك از بنا هاست به شكلى كه تمامى اجزا بنا حتى جزئيات تزئينات آن نيز ثبت و ضبط مى شود. نقطه قوت آن قضيه اين است كه در صورتى كه بنا دچار آسيب و حادثه شد از روى اسناد موجود مى توان آن رامانند روز اول مرمت كرد.
< يك ماه بيشتر زمان نداريم
اما در صورتى كه قرار باشد پرونده محور فرهنگى - تاريخى اصفهان براى ثبت جهانى به سى و يكمين اجلاس يونسكو كميته ميراث برسد ايران يك ماه بيشتر فرصت ندارد. در حالى كه به اعتقاد مشاوران و كارشناسان دراين فرصت كم نمى توان تمامى شرايط لازم ( تعيين شده از سوى يونسكو براى ثبت جهانى ) را عملى كرد. مواردى كه براى تكميل پرونده ثبت يك محدوده يا اثر در كميته ميراث جهانى و يونسكو لازم است به گفته پيراسته شامل خود معرفى محور - دلايل آن و سيستم هاى كنترلى - مديريتى آن است و مهمترين مسأله اى كه در اين خصوص وجود دارد بحث معرفى يك مديريت واحد براى محور است. رسيدن به اين مهم نياز به هماهنگى سازمان ميراث فرهنگى - شهردارى و سازمانهاى ديگرى مانند اوقاف - سازمان مسكن و شهرسازى و. . . دارد كه به اين سرعت به دست نمى آيد. پيراسته مى گويد: در بحث مديريت واحد ساخت و سازها در محدوده حريم و عرصه بايد كنترل شود در حالى كه هم اكنون اهرمهاى اجرايى چنين كنترلى وجود ندارد. اين كارشناس مى گويد در واقع شايدضوابط با آنچه هم اكنون در حريم محور تاريخى آمده تفاوت چندانى نكند اما بحث اصلى ضمانت هاى قانونى آن است تا آنجا كه قوانين ما هيچكدام بد نيستند اما مشكل در اجراى آنهاست. او اضافه مى كند: در درجه دوم نيز اين مردم هستند كه بايد به نتيجه برسند كه ثبت تاريخى يك امتياز براى خود آنهاست نه ضرر. در واقع اين فرهنگ بايد در مردم ايران ايجاد شود كه سود تنها درتخريب و برج سازى نيست، بلكه مرمت يك خانه تاريخى و تغيير كاربرى آن مثلاً به ميهمانسرا شايد بسيار بيشتر سودده باشد. او در ادامه اظهار اميدوارى مى كند كه مدارك موجود در حد معرفى براى ثبت موقت محور در يونسكو تا اول فوريه آماده شود تا بعد از اين كميته ميراث جهانى بتواند در فرصت مقتضى با تعامل با مسئولان ايرانى به بررسى بيشتر طرح و در نهايت به ثبت دائم آن برسد.

نغمه عقيلى
درميان گردشگاه هاى استان گلستان، «چشمه گل» راميان نشانگر بسيارى از زيبايى هاى طبيعى اين منطقه است. اين چشمه كه به صورت يك استخر طبيعى بيضى شكل به طول و عرض ۹۰ و ۸۰ متر و گودى آن ۴۴ تا ۸۰ متر است، در ۶ كيلومترى جنوب شهر راميان قرار دارد و به دليل اين كه آب آن ازعمق زمين مى جوشد منظره بسيار زيبايى دارد.
در دانشنامه گلستان در مورد اين چشمه آمده است، گل راميان از چشمه هاى آهكى است كه نمى توان براى آن عمق معين و مشخص بيان كرد اما مساحت تقريبى آن حدود ۵ هزار و ۶۵۸ متر مربع است.
از نظر مطالعات زمين شناسى و جغرافيايى طبيعى، چشمه گل راميان از جمله چاله هاى بيضى شكل است كه نيمرخ آن شبيه يك طشت است و در نتيجه يك نقطه فرونشسته در سطح تشكيلات آهكى به وجود آمده است.
پوشش گياهى اطراف گل را ميان را درختان بلوط و درختچه هاى وليك تشكيل مى دهد. اين ناحيه يكى از زيستگاه ها و ذخيره گاه هاى درختان زربين (سرو كوهى) است. در اين استخر طبيعى در برخى از ماه هاى سال انواع گونه هاى ماهيان شامل ماهى سفيد رودخانه اى، سياه ماهى و ماهى آيرونوييدز نيز ديده شده است.
دليل نامگذارى اين استخر طبيعى به نام گل راميان به فرهنگ و زبان جمعيت بومى اين ناحيه مربوط است و گفته مى شود به لحاظ تاريخى جمعيت غالب منطقه از نژاد ترك و تيره اى ازايل گرايلى هستند. «كلمه گل» در ادبيات ترك به جاى گود و عميق كه آب در آن جمع مى شود، استفاده مى شود و تلفظ دقيق آن در تركى «گوءل» است.
برخى ديدنى هاى شهرستان راميان شامل چشمه گل، آبشار شيرآباد، غار شير آباد، قلعه ماران، پارك جنگلى آهنگران، امامزاده پير، مسجد سادات، تپه هاى انجيلو، نقارخانه، مدرسه و كاخ رضا شاهى و بقعه الهادى است.
استان گلستان داراى چشمه هاى زيباى ديگرى همچون لال گاليكش، آب گرم زيارت گرگان، توسكا چشمه بندرگز، گلبرگ راميان، سيد كلاته راميان، چشمه آق سوكلاله، چشمه زاوكلاله و چشمه آبگرود وزين است كه همه يك بخشى از ديدنى هاى طبيعى استان را نشان مى دهد.
شهرستان راميان با جمعيتى بالغ بر ۸۵ هزار و ۸۷۰ كيلومتر مربع مساحت، جنگل هاى غنى و سرسبز و چشم انداز هاى زيبايى دارد. تركيب جمعيتى شهرستان راميان بر اساس گفته دانشنامه گلستان طوايفى از صادقلى، رجبلى و قوانلواست.

با توجه به اين كه بخش زيادى از بازار بزرگ اصفهان به عنوان نمادى از تمدن، فرهنگ و عنصر اصلى اقتصاد شهر ايمن نيست، بازنگرى در تأسيسات ايمنى و هشداردهنده بازار بزرگ اصفهان ضرورى است.
بهرام ذالكيان، مديرعامل سازمان آتش نشانى و خدمات ايمنى شهردارى اصفهان با بيان مطلب فوق افزود: در توافقات انجام گرفته با مجمع امور صنفى، طرح جامع ايمنى بازار از سوى سازمان آتش نشانى ابلاغ شده كه بر اساس آن، تمام كسبه موظف به ايمن سازى مغازه هاى خود شدند.
وى درباره نبود قوانين لازم براى برخورد با متخلفان طرح جامع ايمنى بازار گفت: در صورت وقوع حادثه يا حريق خسارات جبران ناپذيرى بر آثار تاريخى و پيكره اقتصادى استان اصفهان وارد مى شود. ذالكيان تصريح كرد: با توجه به بافت قديم بازارهاى اصفهان و دسترسى دشوار به اين مناطق، در صورت وقوع حادثه يا آتش سوزى، صدمات جبران ناپذيرى بر بافت بازارهاى قديمى كه داراى ارزش ويژه هنرى و معمارى است وارد مى شود.
وى با بيان اين كه امروزه در اثر وجود عوامل خطرزا اغلب بازارهاى سنتى به كانون هاى خطرپذير مبدل شده اند، گفت: انبار كردن حجم قابل توجهى كالا و تراكم آنها در بازار سنتى و استفاده از انرژى هاى جديد سوختى همچون برق و گاز، بى احتياطى در كار، غيراستاندارد بودن سيم كشى هاى برق، استفاده از لامپ هاى پرحرارت با ولتاژ بالا و بهره گيرى از مواد قابل اشتعال در برخى از كاربرى ها از جمله عواملى هستند كه در تسريع آتش سوزى در بازارهاى سنتى نقش بسزايى دارند. وى نيز به ضرورت كسب اطلاعات كافى پيرامون چگونگى بروز خطرات، علل بروز حريق و پيشگيرى و مبارزه با آتش سوزى از سوى عموم كسبه و مشتريان تأكيد كرد.

سيد حسين صدرى
همزمان با عمليات مرمت و بازسازى تپه تاريخى قلعه شهر برزك، يك غار تاريخى در اين تپه كشف شد.
«عباس بذركار»، شهردار برزك مى گويد با بازديد كارشناس ميراث فرهنگى از اين غار و تشخيص قدمت آن به دوران سلجوقيان، هم اكنون شهردارى با همكارى ميراث فرهنگى و گردشگرى به دنبال ثبت ملى اين اثر تاريخى هستند.
بنا به اظهار و نقل قول سينه به سينه از قديم، اين غار كه نخستين سكونتگاه در برزك (تپه قلعه) است، داراى ۳مسير اصلى بوده كه يكى از مسيرها به مسجد جامع شهر و ديگرى به حمام ميان ده و مسير سوم به سوى كوه اشك ادامه داشته و هم اكنون شهردارى براى انجام تحقيقات بيشتر، مشغول آزادسازى معبرهاى مسدود شده اين غار در اثر ريزش  سال هاى متوالى است.
از آثار بر جاى مانده در اين غار مى توان به حفر كانال هاى كوچك حفارى شده در دل سنگ براى دفن يا نگهدارى استخوان هاى گذشتگان خود و سقف هاى زيبا اشاره كرد. انتظار مى رود با مرمت و بازسازى كامل اين غار و بازگشايى آن به روى گردشگران، صنعت گردشگرى و توريسم برزك در كنار آثار تاريخى و مناظر طبيعى و بكر، متحول شود.