پايان سال، بهانه خوبى براى مرور مهم ترين رويدادهاى سال و تأثيرگذارترين اخبار در دنياى رسانه ها است. در ميان اهالى فرهنگ و هنر نيز رسم بر اين است كه با آغاز سال جديد ميلادى فهرستى از مهم ترين و خبرسازترين رويدادهاى اين حوزه را منتشر كنند تا حسن ختامى بر پرونده آن سال باشد.
سال ۲۰۰۶ نيز به خاطر فراوانى اخبار فرهنگى و رويدادهاى هنرى، سال خوب و پربارى بوده و مرورى هرچند كوتاه به خبرسازترين رويدادهاى اين حوزه بدون شك خالى از لطف نيست. ما در اين مجال پرونده فرهنگ و هنر سال ۲۰۰۶ را به دو نيمه اول و دوم سال ميلادى تقسيم كرده ايم تا به شاخص ترين رويدادهاى سال در اين حوزه نگاهى كوتاه داشته باشيم.
\ نيمه نخست سال ۲۰۰۶ (ژانويه - ژوئن)
مهم ترين رويداد هنرى يا شايد بهتر بگوييم سينمايى نيمه نخست سال كه بسيارى ديگر از اتفاقات فرهنگى در حوزه سينما را متأثر از خود كرد، مراسم اسكار ۷۸ و اهداى غير مترقبه جايزه اسكار بهترين فيلم به اثر «تصادف» بود. اين فيلم كه درامى درباره تناقضات فرهنگى است و تعصبات نژادى را در ميان طيفى از شخصيت هاى مختلف به تصوير مى كشد، در ۶ شاخه نامزد شده بود و با وجود داشتن رقبايى كه احتمال پيروزى آنها در حد يقين بود، بهترين فيلم سال شناخته شد. ديگر افتخارآفرينان هفتاد و هشتمين دوره مراسم اسكار ريزوتيرسپون و فيليپ سيمور هافمن بودند كه به ترتيب اسكار بهترين بازيگر زن (براى بازى در فيلم Walk the Line) و بهترين بازيگر مرد (براى نقش آفرينى در فيلم كاپوتى درباره نويسنده معروف ترومن كاپوتى) را دريافت كردند.
البته اسكار امسال خالى از جنجال نبود و كارشكنى اسرائيل و گروه هاى يهودى براى راه نيافتن فيلم فلسطينى (هم اينك بهشت) به بخش اسكار بهترين فيلم خارجى خشم فلسطينيان و اعتراض محافل سينمايى را برانگيخت.
ديگر رويدادهاى مهم سينمايى در نيمه نخست سال برپايى جشنواره فيلم مستقل ساندنس و برلين بود. جشنواره ساندنس امسال با رويكردى سياسى - اجتماعى جنگ عراق، مهاجرت و سياست هاى آمريكا را بهانه اى براى نمايش فيلم هايى درباره تجربه تلخ سربازان آمريكايى در عراق و نيز رسوايى انتخابات ۲۰۰۲ در آمريكا كرده بود. جشنواره برلين امسال نيز كه به عنوان نخستين جشنواره تقويم سينمايى اروپا با فيلم كيك برفى افتتاح شد با حال و هوايى سياسى برگزار شد و در نهايت جايزه خرس طلايى خود را به فيلم «Grabavica» از يك فيلمساز اهل بوسنى به نام جميله زبانيك اهدا كرد.
ديگر برندگان برتر اين جشنواره مايكل وينتر باتوم از بريتانيا و مت وايت كراس بودند كه جايزه خرس نقره اى بهترين كارگردانى را به طور مشترك دريافت كردند.
پس از اسكار شايد هيچ رويداد سينمايى اى به اندازه جشنواره كن توجه منتقدان و كارشناسان سينمايى را برنيانگيزد. جشنواره كن امسال كه هفدهم ماه مه برگزار شد، جايزه نخل طلايى خود را به تازه ترين ساخته سينمايى كن لوچ «بادى كه در مرغزار مى پيچد» اهدا كرد. اين فيلم با نگاه سياسى خود به جنبش هاى استقلال طلبى ايرلند از استعمار بريتانيا مى پردازد و اشاره اى غير مستقيم به اوضاع مشابه مردم عراق و بسيارى ديگر از كشورها كه به نوعى از سلطه آمريكا و مستكبران به تنگ آمده اند، دارد. جايزه بهترين كارگردان اين جشنواره نيز به آلخاندرو گونزالس ايناريتو براى فيلم «بابل» و جايزه هيأت داوران به «خيابان سرخ» از آندرآ آرنولد رسيد. رئيس هيأت داوران جشنواره كن ،۲۰۰۶ فيلمساز آسيايى وانگ كارواى بود و اين نخستين بارى بود كه اين جشنواره يك كارگردان چينى را به رياست هيأت داوران خود بر مى گزيند.
در حوزه فرهنگ ديگر اخبار مهم، نامگذارى سال ۲۰۰۶ از سوى دولت نروژ به نام هنريك ايبسن است. به مناسبت صدمين سالگرد مرگ اين نمايشنامه نويس نروژى دولت اين كشور مجموعه رويدادهاى فرهنگى و هنرى بسيارى تدارك ديد كه از جمله آنها تأسيس موزه ايبسن، ضرب سكه هايى با تصوير چهره او و نمايشنامه خوانى آثار او و اجراى زنده آنها در معابر و خيابان هاى اسلو بود. همچنين در اقدامى مشابه، وين به استقبال از صد و پنجاهمين سالگرد تولد موتسارت، آهنگساز معروف خود رفت و با اجراى آثار اپرايى او همچون فلوت جادويى و جشن هاى خيابانى در سالزبورگ، پايتخت اتريش تولد يكى از افتخارآفرينان موسيقى خود را گرامى داشت.
در نيمه اول سال «على اسميت» با نخستين رمان بلند خود تحت عنوان (اتفاقى) جايزه ۸۷ هزار دلارى كتاب سال ويت برد را از آن خود كرد و شبح اپرا از اندرو لويد وبر، ماندگارترين نمايش برادوى لقب گرفت. اين نمايش تاكنون بيش از ۶۰۰ ميليون دلار فروش داشته و ركورد بسيارى از نمايش هاى پراجراى ديگر همچون «گربه ها» و «ليرشاه» را شكسته است.
در اوايل سال ۲۰۰۶ پاواروتى، خواننده معروف تنور به خاطر حمايت از بوسنى در جريان جنگ شهروند افتخارى اين كشور شناخته شد. پاواروتى به همراه بونو، عضو اصلى گروه راك U2 در جمع آورى كمك هاى بشردوستانه در فاصله سال هاى ۹۲ تا ۹۵ كه جنگ بوسنى رخ داد، نقش بسيارى داشت و خود دست به تأسيس يك آكادمى موسيقى در موستار زد تا استعدادهاى درخشان اين كشور در عرصه موسيقى شناسايى شوند. همچنين شهر بندرى پاتراس در يونان كه به عنوان پايتخت فرهنگى اروپا در سال ۲۰۰۶ شناخته شد، در نيمه نخست سال ۲۰۰۶ به تدارك جشنواره اى باشكوه براى گراميداشت اين عنوان دريافتى پرداخت. در اين جشنواره، هنرمندان بسيارى حضور يافتند و در حاشيه آن نمايشگاهى سيار از اختراعات داوينچى براى معرفى هرچه بهتر شهر پاتراس به جهانيان برگزار شد. شهر بندرى پاتراس كه جاذبه هاى گردشگرى و فرهنگى بسيارى دارد، سومين شهر بزرگ يونان است.
ديگر خبر جالب توجه اكران فيلمى به نام «دژ گرگ ها - عراق» درباره وحشيگرى سربازان آمريكايى در عراق بود كه در تركيه ركورد پرفروش ترين فيلم بازار سينماى اين كشور را از آن خود كرد. اين فيلم كه در بسيارى از كشورها به بهانه اين كه يك فيلم يهودى ستيز است، نمايش آن ممنوع شد، در تركيه با استقبال بيش از ۴ ميليون نفر مواجه شد و ركورد شكست.
همچنين سال ،۲۰۰۶ صدمين سالگرد تولد نويسنده و نمايشنامه نويس مشهور ساموئل بكت بود كه به همين مناسبت شهر دوبلين در ايرلند اقدام به برپايى يك جشنواره باشكوه هنرى كرد. در اين جشنواره مجموعه اى از فيلم ها، موسيقى و نمايشگاه هاى مختلف نقاشى و مجسمه سازى براى علاقه مندان به بكت عرضه شد و تماشاخانه هاى ايرلند برخى از معروف ترين نمايش هاى او را بر روى صحنه بردند.
\ نيمه دوم سال ۲۰۰۶
مهم ترين رويداد فرهنگى در نيمه دوم سال ميلادى اعطاى جايزه نوبل ادبيات است كه امسال به نويسنده اى اهل تركيه «اورهان پاموك» رسيد.
همچنين در اوايل نيمه دوم سال، جايزه بوكر كه يكى ديگر از معروف ترين جوايز ادبى بريتانيا است، به يك نويسنده هندى تبار به نام كران دساى اهدا شد. او كه براى رمان «ارثيه فقدان» چاپ انتشارات هاميش هاميلتون اين جايزه با ارزش ۵۰ هزار پوندى را دريافت كرد، نخستين زنى است كه از سال ۲۰۰۰ به بعد اين جايزه را دريافت مى كند. در سال ۲۰۰۰ نويسنده معروف كانادا «مارگارت اتوود» با رمان «قاتل كور» اين جايزه را به دست آورده بود و از آن پس تا سال ۲۰۰۵ تمامى جوايز بوكر به نويسندگان مرد اهدا شده بود. در ميان رويدادهاى سينمايى شصت و سومين دوره جشنواره فيلم ونيز كه از سى ام اوت به مدت يازده روز برگزار شد، توجه اهالى سينما را به خود جلب كرد. برندگان اين دوره «جيا زانگ كه» براى فيلم «طبيعت بى جان» و آلان رسناس براى فيلم «ترس هاى شخصى در اماكن عمومى» بودند كه به ترتيب شير طلايى بهترين فيلم و شير نقره اى بهترين كارگردانى را دريافت كردند. همچنين جوايز بهترين هنرپيشگان زن و مرد نيز به ترتيب به هلن ميرن براى بازى در فيلم ملكه و بن افلك براى ايفاى نقش در فيلم «سرزمين هاليوود» رسيد.
يك خبر سينمايى جالب توجه ديگر استقبال مردم بريتانيا از جيمز باند يعنى «دانيل كريگ» در فيلم «كازينو رويال» است. پيش تر پيش بينى مى شد دانيل كريگ به خاطر فيزيك ظاهرى و موها و چشمان روشنش نتواند به عنوان يك جيمز باند موفق محبوب شود، اما فروش گيشه ها خلاف آن را اثبات كرد و حتى دانيل كريگ از جيمز باند قبلى «پيرس برازنان» موفق تر بوده است.
در عالم موسيقى نيز يوسف اسلام، خواننده سرشناسى كه پيش از گرويدن به اسلام در دهه ۱۹۷۰ به كت استيونز معروف بود، نخستين آلبوم خود را پس از سكوتى ۳۰ ساله به بازار عرضه كرد. اين آلبوم با نام «يك فنجان ديگر» از اسلام كه پيش تر با ترانه هايى همچون «مهتاب» و «دنياى وحشى» به شهرت دست يافته بود و پس از گرايش به اسلام، موسيقى پاپ را كنار گذاشت، پرفروش شد.
امسال گران ترين جايزه ادبى دنيا معروف به جايزه ايمپك دابلين به نويسنده اى به نام كلم توبين اهدا شد. اين جايزه به ارزش مالى صد هزار پوند به اثر «استاد» اين نويسنده درباره زندگى و هنر منتقد و نويسنده معروف آمريكايى هنرى جيمز تعلق گرفت. او نخستين نويسنده اى است كه از ايرلند موفق به دريافت اين جايزه مى شود.
در ميان درگذشتگان دنياى سينما، وداع «رابرت آلتمن» با دنياى فانى جامعه هنرى را سوگوار كرد. او كه در روزهاى پايانى سال درگذشت، به خاطر سبك صريح و گزنده خود در فيلمسازى كه به اعتقاد منتقدان تعريف جديدى از «سينماى هنرى آمريكا» ارائه داد، معروف بود. فيلم هاى آلتمن انعكاس بدبينى او به آمريكا و نظام هاليوودى بود و معروف ترين فيلمهايش «نش ويل»، «MASH» و «گاسفورد پارك» بودند. او اسكار افتخارى خود را همين امسال گرفته بود. همچنين چند روز پس از مرگ آلتمن، بازيگر معروف فرانسوى «فيليپ نواره» از دنيا رفت. او در طول نيم قرن فعاليت سينمايى در بيش از ۱۲۵ فيلم بازى كرد كه يكى از معروف ترين نقش آفرينى هاى او در فيلم «پستچى» و در نقش پابلو نرودى شاعر بود.
ترجمه: شيلا ساسانى نيا