|
نگاهى به عملكرد بورس كالاى كشاورزى
كاهش ريسك افزايش كارآيى
در دهه هاى اخير با فروپاشى نظام هاى اقتصادى دولتى در بلوك شرق و برخى كشورهاى ديگر، ايجاد بورس كالا با رويكردى معطوف به اصلاح نظام بازار، ساختار توزيع و ايجاد رقابت صورت گرفته است كه ضرورتى اجتناب ناپذير در اغلب كشورهاى در حال گذار، از اقتصاد دولتى به اقتصاد مبتنى بر بازار رقابت محسوب مى شود. بازار محصولات كشاورزى در ايران همواره با محدوديت ها و دشوار ى هاى ساختارى روبرو بوده و بخش عمده اى از اين مشكلات، مربوط به توسعه نيافتگى اقتصاد كشاورزى ما و همچنين ساختار سنتى و ناكارايى بازار محصولات كشاورزى است، با توجه به همين مسائل تفكر ايجاد بورس كالاهاى كشاورزى به صورت قانون درآمده و راه اندازى شد. نوسان بسيار شديد قيمت محصولات كشاورزى و ناپايدارى آن، يكى از عمده ترين مشكلات بخش كشاورزى در ايران است كه اين نوسان ها موجب نگرانى و عدم اطمينان كشاورزان نسبت به درآمدهاى مورد انتظارشان مى شود. در كنار نوسان شديد، نبود شفافيت و گردش نداشتن اطلاعات در بازارهاى محلى، حضور گسترده دلالان و واسطه ها، فقدان يك بازار رقابتى كارآمد و فراگير براى دادوستد، ضرورت ايجاد بورس كالاهاى كشاورزى را نمايان مى سازد كه با استفاده از يك بازار رقابتى شفاف و كارآمد است كه مى تواند تا حد قابل ملاحظه اى معضلات فوق را مرتفع سازد. در حال حاضر در بورس كالاهاى كشاورزى ايران ۴ نوع قرارداد نقدى، نسيه، سلف و آتى در نظر گرفته شده است كه فعلاً در آن محصولات كشاورزى به صورت نقدى و آتى مورد دادوستد قرار مى گيرد. به علاوه راه اندازى بورس كالاهاى كشاورزى در ايران از نظر پيوستن به سازمان تجارت جهانى نيز مهم است. چنانچه بورس كالا بتواند ساختار رقابت كالا را در فعاليت هاى بازاريابى به وجود آورد، به طور كلى كارايى بازاريابى داخلى و بين المللى محصولات كشاورزى نيز بهبود مى يابد. از سوى ديگر، ايجاد بازار بورس كشاورزى انگيزه اى براى توسعه و سرمايه گذارى در بخش كشاورزى به وجود مى آورد. مسأله ديگر بيمه محصولات كشاورزى در سال هاى اخير است كه بيشتر شامل موارد كلى (مانند سيل، آتش سوزى، خشكسالى و غيره) است و ريسك قيمت را كه نوعى ريسك شرطى است دربرنمى گيرد. به اين ترتيب با ايجاد بورس كالاهاى كشاورزى، صنعت بيمه و بورس كالا مى توانند مكمل يكديگر عمل كنند. كشاورز نيز با بيمه كردن محصولات خود و اطمينان بيشتر در مورد قراردادهاى آتى و اختيار معامله متعدد، به فروش محصولات خود مى پردازد. شركت هاى بيمه با دستيابى به اطلاعات موجود در بورس كالاهاى كشاورزى بهتر مى توانند تصميم گيرى كنند كه اين خود مقوله اى بسيار مهم بوده و چنانچه ابعاد اين بحث به طور كارشناسى مورد بررسى قرار گيرد، مى تواند تحول بسيار مثبتى در كشاورزى به وجود آورد، زيرا نااطمينانى از قيمت بين فاصله كشت تا برداشت عامل مهمى در تصميم گيرى توليدكنندگان و كشاورزان است. مسأله مهم ديگر در عملكرد بورس به ضمانت اجرايى قراردادها برمى گردد، به طورى كه سازمان در مقابل خريدار كالا، فروشنده و در مقابل فروشنده كالا، خريدار باشد. بخصوص براى قراردادهاى آتى. در پايان براى عملكرد بهتر بورس كالاهاى كشاورزى موارد زير توصيه مى شود: ۱ـ اطلاع رسانى و آشناسازى گروه هاى مختلف به خصوص فعالان و مرتبطان بخش كشاورزى با بورس محصولات كشاورزى ۲ـ افزايش عرضه و تقاضا ۳ـ استانداردپذير كردن كالاها ۴ ـ عدم انحصار و كنترل از سوى دولت، در شرايط بحرانى دولت بايد به عنوان ناظر و تنظيم كننده بازار و به عنوان عرضه كننده يا تقاضاكننده كالا عمل كند ۵ ـ اعمال سياست هاى مالياتى مى تواند ابزارى تشويقى به شمار آيد، براى مثال تخفيف مالياتى و يا سياست هاى يارانه اى مى تواند وسيله اى براى ترغيب كشاورزان به فروش محصول در بورس كالا باشد ۶ ـ تسهيل قوانين بانك ها به نحوى كه با تأمين مالى افراد فعال در بورس و يا صنايع جانبى مانند انبار، حمل ونقل، بسته بندى و استاندارد، فعاليت هاى بورس به سهولت انجام گيرد.
|