ـ كاظم دزفوليان راد
ـ متولد ۱۳۳۴ دزفول
ـ ديپلم ادبى ۱۳۵۲ دزفول
ـ كارشناسى زبان و ادبيات فارسى ۱۳۵۵ اراك دانشگاه تربيت معلم
ـ كارشناسى ارشد زبان و ادبيات فارسى ۱۳۵۶ تهران پژوهشكده فرهنگ ايران
ـ دكترى زبان و ادبيات فارسى ۱۳۶۵ تهران، دانشگاه تهران
ـ استاد دانشگاه، محقق
۲۲ سال تدريس دروس تخصصى رشته زبان و ادبيات فارسى، در دانشگاه تربيت معلم مركز زاهدان، دانشگاه ابوريحان
ـ عضو هيأت علمى دانشكده ادبيات و علوم انسانى گروه زبان و ادبيات فارسى
ـ تأليفات:
ـ تهيه و استخراج برخى واژگان لغتنامه دهخدا، مقدمه لغتنامه دهخدا
ـ قاموس، فرهنگ لغت فارسى (دفتر نخست)، با همكارى چند نفر از استادان زبان و ادبيات فارسى از جمله دكتر محسن ابوالقاسمى.
ـ تصحيح شرح گلشن راز، اثر صاين الدين تركه اصفهانى
ـ بوى جوى موليان، برگزيده و شرح برخى از اشعار رودكى، فرخى سيستانى، منوچهرى و كسايى مروزى
ـ گزيده اشعار مسعود سعد، با همكارى دكتر كامل احمدنژاد
ـ در لفظ درى، برگزيده و شرح برخى از قصايد ناصرخسرو
ـ باغ سبز عشق، گزيده و شرح اشعار دفتر اول مثنوى معنوى
ـ تصحيح و شرح منطق الطير اثر شيخ فريد الدين عطار نيشابورى
ـ تصحيح فرهنگ لغت بهار عجم (۳ جلد)
ـ تصحيح و شرح كامل گلشن راز، براساس قديمى ترين شرح هاى گلشن راز
ـ نگارش مقالات متعددى در حوزه ادب فارسى
ـ مدير گروه زبان و ادبيات فارسى از سال ۱۳۶۵ تا ۱۳۷۹
ـ معاون تحصيلات تكميلى دانشكده ادبيات و علوم انسانى مهر ۱۳۷۷ تا شهريور ۱۳۷۸
ـ سخنرانى در دانشگاه همدرد هندوستان و تدريس در كلاس هاى بازآموزى استادان زبان و ادبيات فارسى ۱۳۷۸
ـ سخنرانى و تدريس در دانشگاه آل سامان، كشور تاجيكستان سال ۱۳۷۹
ـ سخنرانى در سمينار بزرگداشت مولوى ـ كشور لبنان ـ سال ۱۳۸۰ ـ ۱۳۸۳
زهرا طهماسبى: صفحات تاريخ ادبيات با نام زرين نويسندگان و شاعران مزين شده است. استادان و محققان نيز در شناسايى اين بزرگان تلاش مى كنند تا ياد و نام اين بزرگان گرامى داشته شود.
محققان و استادان دانشگاه در ساده و آسان فهم كردن منابع مهم ادبى بسيار تلاش مى كنند. آن ها سالها وقت صرف مى كنند تا مخاطبان بتوانند با آثار ادب فارسى رابطه بهترى برقرار كنند و آن ها را راحت تر بفهمند. در اين ميان كاظم دزفوليان راد، سعى داشته تا با شرح گلشن راز شيخ محمود شبسترى در آسان فهمى و درك واقعى گلشن راز تلاش كند. او با دقت نظر كامل همه شرح هاى گلشن راز را مطالعه كرده و سعى داشته شرحى را كه در اختيار مخاطبان قرار مى دهد، همه نكات مبهم و پيچيده و دشوار فهم گلشن راز را دربربگيرد.
بى شك بيشتر دانشجويان ادبيات از اين شرح استفاده كرده اند و با نام او آشنا هستند.
كاظم دزفوليان سال ۱۳۳۴ در شهر دزفول به دنيا آمد. پدر دزفوليان با اين كه از تحصيلات دانشگاهى برخوردار نبود، اما به علت رفت وآمد به دليل كار با كشورهاى خارجى به دو زبان عربى و انگليسى مسلط و اهل مطالعه بود. همين موضوع موجب شده بود كه مشوق فرزندانش در تحصيل علم باشد. كاظم دزفوليان دوران دبستان و دبيرستان را در شهر دزفول گذراند و با ميل و رغبت رشته ادبيات را براى تحصيل انتخاب كرد، با آن كه رشته رياضى را در دبيرستان انتخاب كرده بود، ميان راه تغيير رشته داد و در رشته ادبى ديپلم گرفت. در سال ۱۳۵۱ در دانشگاه تربيت معلم اراك پذيرفته شد و در سال ۱۳۵۵ در رشته زبان و ادبيات فارسى فارغ التحصيل شد.
دوره كارشناسى را تحت آموزش استادان بنام همچون دكتر مظاهر مصفا، خانم دكتر اميرى فيروزكوهى، دكتر محجوب و دكتر جعفر شعار با موفقيت به پايان رساند و در سال ۱۳۵۶ در رشته زبان و ادبيات فارسى در دانشگاه تهران، پژوهشكده فرهنگ ايران در مقطع كارشناسى ارشد پذيرفته شد.
پايان نامه كارشناسى ارشدش را كه تحليل آثار طالبوف بود به راهنمايى دكتر ابوالقاسمى باموفقيت ارائه كرد. طالبوف يكى از نخستين بنيانگذاران داستان نويسى در ايران است. در اين پايان نامه كاظم دزفوليان راد به معرفى نگرش و بيان ديدگاه هاى طالبوف پرداخته است. در سال ۱۳۶۵ نيز توانست در دوره دكتراى زبان و ادبيات فارسى دانشگاه تهران پذيرفته شود. از استادان او مى توان به دكتر محجوب، دكتر ابوالقاسمى، دكتر خانلرى و ... اشاره كرد.
عنوان رساله دكتراى او «تحليل و تفسير گلشن راز براساس شروح موجود» بود. گلشن راز يكى از كتاب هايى است كه شرح و تفسير ۱۳ يا ۱۵ سؤال را در بر گرفته است. يكى از علماى زمان به نام اميرحسين هروى از استاد شيخ محمود شبسترى در مورد بعضى از موارد عرفان و تصوف است كه متأسفانه هنوز براى ما مشخص نيست كدام يك از اساتيد ايشان بوده است. از شيخ محمود مى خواهد كه سؤالات ايشان را پاسخ بدهد، شبسترى در ضمن ۱۰۰۰بيت پاسخ سؤال ها را داده است ، اما اين ابيات آن قدر غنى و پرمحتوا هستندكه تاكنون حدود ۵۰ شرح به زبان فارسى و حتى برخى زبان هاى اروپايى نوشته شده است و اين كتاب امروز يكى از امهات كتب عرفانى است و ارزش خاصى دارد.
در مورد گلشن راز ۵۰ شرح وجود دارد كه اغلب بسيارى از آنها تكرارى است و تحت تأثير يكديگرند. در اين اثر كاظم دزفوليان راد سعى كرده تا از مقايسه اين شرح ها خلاصه و اصل مطلب شارحان مختلف را بيابد و آن را با ظرافت بيان كند. در شرح و توضيح ابيات گلشن راز از قديمى ترين و مهم ترين شرح ها استفاده شده است و خواننده با مراجعه به اين شرح از مطالعه ديگر شرح ها معاف مى شود. اين پايان نامه كه بعدها به عنوان يكى از تأليفات دزفوليان راد قرار گرفت، در سال ۱۳۸۳ يكى از نامزدهاى كتاب سال بود. دزفوليان هنگام كسب علم، چندسالى در مؤسسه لغت نامه دهخدا مشغول كار بود كه همين موضوع موجب شد كه در تأليف و فيش بردارى بعضى از واژگان شركت جويد و در تهيه و استخراج برخى از واژگان لغت فارسى و مقدمه لغت نامه دهخدا همكارى داشته باشد.
«قاموس، فرهنگ لغت فارسى» يكى از تأليفاتى است كه دزفوليان در تأليف آن همكارى داشته است. در اين فرهنگ سعى شده است، درباره معنى لغت به صورت ريشه اى، تحولات يك لغت كه در طى تاريخ داشته، بويژه معانى يك لغت در علوم مختلف موردبررسى قراردهد. اين فرهنگ به پيشنهاد دكتر ابوالقاسمى با همكارى بيش از ده نفر عضو هسته اى و ۵۰ تا ۶۰ استاد ديگر در رشته هاى مختلف شروع به كار كرد. درحدود ۱۰ جلد از اين فرهنگ در سال هاى گذشته انجام شده، اما فقط دفتر نخست آن «آ - آپوفيس» چاپ شد و گرفتارى و مشكلات استادان موجب شده كه ديگر مجلدهاى اين فرهنگ ادامه پيدانكند.
«تصحيح شرح گلشن راز، اثر صاين الدين تركه اصفهانى» از ديگر تأليفات كاظم دزفوليان راد است. گلشن راز شرح هاى مختلفى داشته يكى از نخستين كسانى كه بر آن شرح نوشته صاين الدين تركه اصفهانى عالم و دانشمند است.
دزفوليان راد زمانى كه تصميم به شرح اين اثر مى گيرد، متأسفانه فقط يك نسخه از اين شرح دركتابخانه مركزى تهران وجودداشت كه آن هم بسيار ناقص بود. در مطالعاتى كه انجام مى دهد متوجه مى شود يك نسخه ديگر در كتابخانه شخصى ملك الشعراى بهار بوده است با پرس و جو از مهرداد بهار - پسر ملك الشعراى بهار - دزفوليان متوجه مى شود كه اين نسخه و همه كتابخانه شخصى بهار به كتابخانه مجلس فروخته شده، با بررسى و پرس و جوهايى از رئيس كتابخانه مجلس متوجه مى شود كه «شرح گلشن راز» جزو آنها نبود و او مجبور مى شود فقط از روى همان نسخه موجود كه درواقع ناقص هم بوده، استفاده كند.
به نظر كاظم دزفوليان راد؛ اين تصحيح باتوجه به كمبود منبع اصيل و با نظر به اين كه نخستين تجربه او دراين زمينه بوده كارخوبى شده است و ديگر اين كه در حروفچينى و چاپ آن، دقت لازم انجام نگرفته و چاپ نخست آن غلط هاى چاپى بسيارى داشته است و به همين دليل دزفوليان درچاپ دوم آن كه به سرعت نيز اتفاق مى افتد سعى مى كند اين نواقص را برطرف كند و درحد كمال خود برساند.
«بوى جوى موليان» عنوان ديگرى از تأليفات دزفوليان راد است. اين اثر كه درواقع مجموعه اشعار ۴ شاعر نخستين شعر فارسى را دربرگرفته و شامل نمونه اشعار مفردات و اغلب معنى برخى از ابيات است و بيشتر دانشجويان از اين كتاب در درس نظم بهره گرفته اند و با آن آشنا هستند.
«باغ سبز عشق» گزيده و شرح اكثر اشعار دفتر اول مثنوى معنوى از ديگر تأليفات دزفوليان راد محسوب مى شود. در اين اثر با شرح و تفسير چهار داستان از مثنوى معنوى مولانا روبه رو هستيم. در چاپ دوم مطالب كتاب بيشتر شرح و تفسير بيشتر قصص و داستان هاى دفتر اول مثنوى را شامل مى شود. در اين كتاب از دفتر اول حدود ۴۰۰ بيت حذف شده است. زيرا كتاب جنبه درسى داشته و استاد سعى كرده تازگى مطالب براى دانشجويان حفظ شود.
«تصحيح و شرح منطق الطير اثر شيخ فريدالدين عطارنيشابورى» يكى ديگر از تأليفات دزفوليان راد است. دزفوليان راد سال ها در دانشگاه، منطق الطير تدريس مى كرده است. در همان ايام با يكى از نسخه بدل ها كه مرحوم دكتر گوهرين در تصحيح منطق الطير از آن استفاده مى كردند آشنا مى شود. اين نسخه بدل را كه شخصى به نام «گارسون دوتاسى»، مستشرق فرانسوى تأليف كرده از ارزش خاصى برخوردار بود. او سال ها بعد تصميم مى گيرد كه اين نسخه را پيدا و آن را شرح كند كه در واقع اين تصحيح براساس همان نسخه معروف است.
دزفوليان كه پيشتر طعم تلخ غلط هاى چاپى را در كتاب چشيده بود، اين بار به پيشنهاد يكى از دانشجويانش كار حروفچينى را به او مى سپارد به اميد آن كه ديگر غلط هاى چاپى نداشته باشد، اما باز هم مشكل هميشگى يعنى همان غلط هاى چاپى در چاپ اول كتاب موجب آزردگى دزفوليان راد مى شود و او را بر آن مى دارد تا در چاپ دوم از عوامل چاپ و تايپ بخواهد كه دقت دوچندانى داشته باشند تا مورد قبول مخاطبان قرار گيرد. دزفوليان راد كه در سال۱۳۵۵ تا ۱۳۵۷ در مؤسسه دهخدا مشغول فعاليت بوده و در آن سال ها با اين كتاب باارزش و مفيد آشنا مى شود و از همان زمان تصميم به تصحيح آن كتاب مى گيرد. دزفوليان در همه سال هاى آشنايى با اين كتاب تصميم به تصحيح داشته است تا اين كه فرصتى در سال۷۵ تا ۷۹ دست مى دهد و با آگاهى كامل سعى در ساده و قابل فهم كردن اين كتاب براى مخاطبان مى كند. كاظم دزفوليان راد مى گويد: سعى كرده تا اين كتاب را براى خوانندگان قابل استفاده كند و ادعايى ندارد كه آن را تصحيح كرده، بلكه محور اصلى مورد استفاده قرار گرفتن مخاطبان و دانشجويان بوده و به راستى كه موفقيت او قابل ستايش است.
«تصحيح و شرح كامل گلشن راز، براساس قديمى ترين شروح گلشن راز» از مهم ترين تأليفات دكتر كاظم دزفوليان راد محسوب مى شود. اين اثر كه در واقع رساله دكتراى او بوده، انگيزه اى را در او براى تأليف كتبى باارزش تقويت مى كند. دزفوليان مى گويد: «من براى نوشتن پايان نامه دكترا خيلى دقت نكردم و حتى تصميم نداشتم پايان نامه ارائه دهم، زيرا در آن سال شرايط مطالعه و تحقيق واقعى برايم فراهم نشده بود، اما منتظر فرصتى بودم كه آنچه را كه دوست دارم بنويسم و آن فرصت در سال۱۳۸۱ دست داد كه با اصلاحات پايان نامه آن را تحت عنوان «متن و شرح گلشن راز» براى مخاطبان ارائه دادم.»
دزفوليان تاكنون دانشجويان بسيارى را تربيت كرده است و معتقد است: «شرايط كنونى رشته ادبيات بسيار ايده آل نيست، جايگاه و منزلت حقيقى رشته ادبيات مى تواند بالاتر و بهتر از اين شرايط باشد، در سال هاى اخير رشته هاى علوم انسانى مخصوصاً ادبيات در بين عموم مردم ارزش ندارد و اين ارزش در جامعه براساس كار و درآمد ارزش گذارى مى شود. اغلب دانش آموزان منتخب به رشته هاى فنى و درآمددار روى مى آورند و دانشجويان ادبيات از روى ميل و رغبت اين رشته را انتخاب نمى كنند. دزفوليان با ارائه مقالات بسيار مفيد در بسيارى از كنگره ها و سمينارهاى ادبى نيز طرحى را در دانشگاه، هدايت و اجرايى مى كند، طرح پژوهشى با عنوان «جغرافياى تاريخى متون ادب فارسى تا قرن ۸» كه طرف قرارداد آن دانشگاه شهيد بهشتى است. او معتقد است: «متأسفانه در زمينه اعلام جغرافيايى كتاب مشخصى كه محققان و دانشجويان ادبيات فارسى را راضى كند، وجود ندارد. البته كتاب هاى جغرافيايى فارسى زيادى به عربى نوشته شده است، اما يك كتاب واحد و مستقل در اين زمينه نيست و من سعى مى كنم با اجراى اين طرح اين كمبود و نياز ادبى را تا جايى كه بتوانم برآورده كنم». اين اثر تحقيقى و پژوهشى تا اواسط سال ۱۳۸۶ به پايان مى رسد كه در واقع كتاب كامل و جامعى خواهد بود و محققان و دانشجويان را يارى مى رساند تا با بهره گيرى از اين كتاب به عنوان مرجعى كامل در بهتر و راحت تر انجام دادن طرحشان مدد بجويند. كاظم دزفوليان راد، استادى دلسوز و مهربان است و اكنون در دانشگاه شهيد بهشتى به تدريس ادب فارسى اشتغال دارد و دانشجويان بسيارى از كلاس هاى مفيد و بانشاط او بهره مى جويند.