سطح قابل توجه يارانه هاى سوخت در كشور درسالهاى اخير به يكى از دغدغه هاى اصلى مسئولان و كارشناسان تبديل شده است . وزارت امور اقتصادى و دارايى در اين زمينه با انجام پژوهشى ، ضمن بررسى حجم يارانه هاى سوخت به تحليل اثرات آن بر اقتصاد كشور پرداخته است.
پژوهش انجام شده با عنوان «نفت و يارانه هاى نفتى در اقتصاد ايران» نشان مى دهد يارانه هاى پرداختى به سوخت در سال ۸۵ هزينه اى معادل ۳۸ هزار و ۷۸۸ ميليارد تومان (معادل ۴۲/۸۹۹ ميليارد دلار) را به اقتصاد ملى تحميل كرده است.
پژوهش انجام گرفته به اهتمام داود دانش جعفرى، وزير امور اقتصادى و دارايى كه با عنوان «نفت و يارانه هاى نفتى در اقتصاد ايران» صورت گرفته، محاسبات هزينه تحميل شده مصرف سوخت به اقتصاد ايران را در سال هاى ۸۴ و ۸۵ بر اساس مابه التفاوت هزينه هاى واقعى فرآورده ها و مبلغ دريافت شده از مصرف كنندگان مورد توجه قرار داده است.
بر اين اساس، در سال ۱۳۸۴ مصرف بنزين در كشور روزانه به ۶۷/۰۴ ميليون ليتر و سالانه به ۲۴ ميليارد و ۴۶۹/۶ ميليون ليتر رسيده است.
در اين سال، بهاى فروش هر ليتر بنزين ۸۰ تومان و قيمت فوب خليج فارس براى هر ليتر بيش از ۳۳۶ تومان بوده كه با محاسبه ۴۵/۱۵ ريال هزينه توزيع و انتقال، قيمت تمام شده براى دولت به بيش از ۳۴۱ تومان بالغ شده است. اين گزارش حاكى است ميزان مصرف بنزين در سال جارى روزانه به ۷۳/۶ ميليون ليتر رسيده و كل مصرف تا پايان سال ۸۵ بالغ بر ۲۶ هزار و ۸۴۴ ميليون ليتر برآورد شده است.
اين در حالى است كه قيمت واقعى حدود ۵۰ درصد از بنزين مورد نياز كشور كه از خارج خريدارى شده و به بهاى ۸۰ تومان به فروش رسيده است، براى هر ليتر ۴۴۹ تومان بوده و با محاسبه ۴۵ ريال هزينه توزيع و انتقال، بهاى واقعى هر ليتر بنزين ۴۵۳/۶ تومان تمام شده است.
در سال ،۸۵ قيمت فروش نفت گاز در داخل كشور ۱۶۵ ريال براى هر ليتر و قيمت فوب خليج فارس اين محصول ۴۴۹ تومان بوده است كه با هزينه نقل و انتقال و توزيع قيمت تمام شده اين محصول به ۴۵۳/۶ تومان مى رسد.
بر اساس اين گزارش، نفت سفيد نيز در بازارهاى داخلى با قيمت ۱۶۵ ريال به فروش مى رسد كه قيمت فوب خليج فارس اين محصول ۴۶۳/۵ تومان و قيمت تمام شده آن براى دولت به ۴۶۸ تومان بالغ مى شود.
همچنين نفت كوره با قيمت هر ليتر ۹۵ ريال در بازارهاى داخلى عرضه شده، حال آن كه با احتساب هزينه هاى حمل و نقل و توزيع واردات آن براى دولت معادل هر ليتر ۲۶۲/۷ تومان تمام مى شود. اين پژوهش همچنين قيمت گاز مايع عرضه شده در داخل را هر ليتر ۳۱/۷ ريال و قيمت تمام شده اين فرآورده بر پايه فوب خليج فارس را ۲۴۰/۴ تومان برآورد كرده است.
ميزان مصرف ساليانه فرآورده هاى اصلى سوخت يعنى بنزين، نفت گاز، نفت سفيد، نفت كوره و گاز مايع در كشور روزانه به ۲۱۸/۶۳ ميليون ليتر و سالانه به ۸۱۰ هزار و ۵۵/۵۵ ميليون ليتر بالغ مى شود.
ميزان مصرف گاز طبيعى در كشور نيز در سال ۸۵ به ۱۲۴ هزار و ۳/۹ ميليون ليتر رسيده كه قيمت فروش داخلى اين محصول ۸ تومان و قيمت تمام شده آن بر پايه فوب خليج فارس ۷۷/۹ تومان است.
هزينه هاى تحميلى به اقتصاد كشور
پژوهش انجام شده به اهتمام وزير اقتصادى و دارايى همچنين تصريح مى كند: در سال ،۸۴ كل درآمد دولت از محل فروش بنزين در بازارهاى داخلى ۱۹ هزار و ۵۷۵ ميليارد ريال بوده است. در عين حال، كل هزينه تمام شده و قيمت واقعى بنزين بر پايه فوب خليج فارس به ۸۳ هزار و ۴۶۹ ميليارد ريال بالغ شده و هزينه اى معادل ۶۳ هزار و ۸۹۱ ميليارد ريال را به اقتصاد كشور تحميل كرده است.
همچنين درآمد دولت از محل فروش بنزين در سال جارى به ۲۱ هزار و ۴۹۱ ميليارد ريال مى رسد، در حالى كه هزينه تمام شده و واقعى تهيه بنزين براى مصرف كننده بالغ بر ۱۰۶ هزار و ۷۲۰ ميليارد ريال است و اين تفاوت هزينه اى معادل ۹۴ هزار و ۸۸ ميليارد ريال را به اقتصاد كشور تحميل مى كند.
بر اساس اين پژوهش، كل هزينه تحميل شده به اقتصاد كشور در سال ۸۵ بابت پرداخت يارانه نفت گاز نيز ۱۳۳ هزار و ۲۳۲ ميليارد ريال، نفت سفيد ۳۲ هزار و ۳۰۵ ميليارد ريال، نفت كوره ۳۲ هزار و ۲۷۷ ميليون ريال و گاز طبيعى ۹ هزار و ۵۱ ميليارد ريال است.
هزينه وارد شده به اقتصاد كشور بابت پرداخت يارانه فرآورده هاى اصلى كه ذكر آن ها رفت، در سال ۸۵ بالغ بر ۳۰۰ هزار و ۹۵۵ ميليارد ريال است كه با احتساب هزينه ۸۶ هزار و ۹۳۳ ميليارد ريالى مابه التفاوت قيمت فروش داخلى گاز طبيعى و قيمت فوب خليج فارس، هزينه تحميلى پرداخت يارانه سوخت به كشور در سال ۸۵ به ۳۸۷ هزار و ۸۸۹ ميليارد ريال بالغ خواهد شد. اين پژوهش همچنين، ۴ سناريو را براى كاهش مصرف بنزين در كشور پيشنهاد مى كند.
سناريو اول
بر اساس اين سناريو، قيمت بنزين در بازارهاى داخلى در سال هاى ۸۴ تا ۸۹ با قيمت ۸۰ تومان در نظر گرفته شده است. بر اين اساس، مصرف سرانه بنزين در سال هشتاد و چهار ۳۵۰/۸ ليتر، سال هشتاد و پنج ۳۸۱/۵ ليتر، سال هشتاد و شش ۴۰۴/۸ ليتر، سال هشتاد و هفت ۴۳۲ ليتر، سال هشتاد و هشت ۴۶۰/۸ ليتر و سال هشتاد و نه ۴۹۰ ليتر پيش بينى مى شود. بر اين اساس، سرانه مصرف بنزين در ۶ سال، ۲ هزارو ۱۷۰ ليتر و روند مصرف بنزين در اين سال ها صعودى بوده، امكان صرفه جويى براى كاهش مصرف متصور نيست.
سناريو دوم
در سناريو دوم، قيمت بنزين براى سال هشتاد و چهار ۸۰ تومان، سال هشتاد و پنج ۱۵۰ تومان، سال هشتاد و شش ۲۵۰ تومان، سال هشتاد و هفت ۳۵۰ تومان، سال هشتاد و هشت ۴۵۰ تومان و سال هشتاد و نه ۶۰۰ تومان در نظر گرفته شده است و بر اين اساس براى سال هشتاد و پنج ۶/۷ درصد، سال هشتاد و شش ۱۴/۵ درصد، سال هشتاد و هفت
۲۰/۷ درصد، سال هشتاد و هشت ۲۵/۵ درصد و سال هشتاد و نه ۲۹/۸ درصد صرفه جويى در مصرف بنزين پيش بينى شده است. بر اين اساس، مصرف سرانه بنزين در اين ۶ سال، هزار و ۷۳۱/۸ درصد و ميزان كاهش مصرف نسبت به سناريويى كه در تمام سال ها قيمت بنزين ۸۰ تومان در نظر گرفته شده۲۰، درصد پيش بينى شده است.
سناريو سوم
سناريو سوم نيز قيمت جارى بنزين را در سال هشتاد و چهار ۸۰ تومان و در سال هاى بعد يعنى تا سال هشتاد و نه ۴۵۰ تومان در نظر گرفته است. بر اين اساس نيز روند مصرف در سال هشتاد و پنج ۱۷/۳ درصد، سال هشتاد و شش ۲۴ درصد، سال هشتاد و هفت ۲۶/۹ درصد، سال هشتاد و هشت ۲۸ درصد و سال هشتاد و نه ۲۸/۷ درصد كاهش خواهد داشت. بر اين اساس، مصرف سرانه بنزين براى ۶ سال، هزار و ۶۱۸/۷ ليتر خواهد بود و ميزان مصرف نسبت سناريو اول كه قيمت بنزين را ۸۰ تومان در نظر مى گرفت، با ۲۵ درصد كاهش مواجه خواهد كرد.
سناريو چهارم
سناريو چهارم اين پژوهش قيمت بنزين را در سال هاى ۸۵ تا ۸۹ رقم ۶۰۰ تومان در نظر گرفته است.
بر اين اساس، عرضه بنزين با اين قيمت در سال هشتاد و پنج ۱۹/۸ درصد، هشتاد و شش ۲۷/۴۸ درصد، هشتاد و هفت ۳۰/۶۶ درصد، هشتاد و هشت ۳۲ درصد و هشتاد و نه ۳۲/۶ درصد كاهش مصرف را پيش بينى مى كند.
بر اساس اين سناريو، سرانه مصرف بنزين در كشور در ۶ سال، به هزار و ۵۴۲ ليتر رسيده و روند مصرف نسبت به عرضه بنزين ۸۰ تومانى در ۶ سال، ۲۸ درصد كاهش خواهد داشت.
مصرف بنزين در سال ۱۴۰۳ به ۲۲۰ ميليون ليتر در روز مى رسد
نتايج اين پژوهش همچنين نشانگر آن است كه در صورت تداوم روند كنونى مصرف بنزين بدون در نظر گرفتن CNG، به ۲۲۰ ميليون ليتر در روز و با در نظر گرفتن CNG به ۱۷۰ ميليون ليتر در روز خواهد رسيد.
ضمن آن كه پيش بينى مى شود مصرف گازوئيل در كشور از ۸۰ هزار ليتر در روز در سال جارى به ۱۸۰ هزار ليتر در سال ۱۴۰۳افزايش يابد.
اين گزارش مى افزايد: حجم واردات بنزين كه در سال ۷۹ از ۵ ميليون ليتر در روز فراتر نمى رفت، در سال ۸۵ با جهشى قابل توجه از مرز ۲۸ ميليون ليتر فراتر رفته است.
درعين حال، سهم دهك هاى هزينه اى خانوار شهرى و روستايى از كل يارانه بنزين در سال ۸۳ قابل توجه است.
بر اين اساس، سهم دهك اول يا آسيب پذيرترين قشر جامعه ۱ درصد، دهك دوم ۲ درصد، دهك سوم ۳ درصد، دهك چهارم ۴ درصد، دهك پنجم و ششم ۶ درصد، دهك هفتم ۹ درصد، دهك هشتم ۱۴ درصد، دهك نهم ۱۸ درصد و دهك دهم يعنى مرفه ترين قشر جامعه ۳۲ درصد بوده است.
پژوهش انجام شده در خصوص سهم دهك هاى هزينه اى خانوار شهرى و روستايى از كل يارانه گازوئيل در سال ۸۳ نيز خاطرنشان مى كند: سهم دهك اول يعنى آسيب پذيرترين قشر جامعه از اين يارانه نزديك به صفر، دهك دوم حدود ۳ درصد، دهك سوم ۱ درصد، دهك چهارم ۶ درصد، دهك پنجم ۵ درصد، دهك ششم۴ درصد، دهك هفتم ۸ درصد، دهك هشتم ۱۱ درصد،دهك نهم ۲۷ درصد و دهك دهم ۳۳ درصد است.
