گروه بين الملل ـ احسان تقدسى: روابط ايران و پاكستان ريشه اى به عمق تاريخ پاكستان دارد. از همين رو نگاه ايرانى ها به همسايه شرقى شان، نگاهى همراه با دوستى، برادرى و احترام متقابل بوده است تا حدى كه تندبادهاى سياسى نتوانسته كوچكترين خللى در مسير اين روابط ايجاد كند.حجم رو به گسترش روابط سياسى و اقتصادى دو كشور بويژه در سال هاى پس از انقلاب و رفت و آمدهاى ديپلماتيك مقام هاى تهران - اسلام آباد همه و همه نشان از متمايز بودن و ممتاز بودن الگوى دوستى دو كشور دارد. سفر پرويز مشرف، رئيس جمهورى پاكستان به تهران بهانه اى شد تا چند و چون روابط اقتصادى - سياسى تهران - اسلام آباد را در گفت وگو با ماشاالله شاكرى سفير ايران در پاكستان بررسى كنيم.
سفر اخير پرويز مشرف رئيس جمهورى پاكستان به تهران در راستاى ديد و بازديدهاى متعارف و معمولى سران دو كشور است و يا سفرى غيرمنتظره و خارج از تقويم ديپلماسى دو كشور؟
اهداف سفر آقاى مشرف به تهران محدود به مناسبات دوجانبه نيست بلكه در چارچوب نظرخواهى و مشورت در مورد مسائل و بحران هايى است كه جهان اسلام را فراگرفته. مشرف پيش از اين به ۵ كشور حوزه خليج فارس و پس از آن به جنوب شرقى آسيا يعنى اندونزى ومالزى رفت و با سران آن كشورها در مورد تحولات و بحران هاى جهان اسلام مذاكره كرد. البته پيش از آغاز همه اين سفرها، آقاى مشرف در تماس با رئيس جمهورى ايران نظر ايشان را جويا شده بود.
يعنى با اين سلسله اقدام ها، پاكستان در حال ايفاى نقشى جديد در عرصه ديپلماسى منطقه است؟
اين سفرها ايده و ابتكار شخصى آقاى مشرف است و البته ايشان اعلام نكرده اند كه درصدد ايفاى نقش خاصى هستند يا خير.
آيا بجز آنچه به عنوان مشكلات جهان اسلام در سفر دوره اى مشرف مطرح كرديد موضوع هاى ديگرى نيز در دستور كار سفر به تهران قرار گرفته است؟
همان طور كه اشاره كردم سفر آقاى مشرف براى بررسى مناسبات دوجانبه نيست.البته شايد مسائل سياسى را دربربگيرد، مناسبات ما با پاكستان بسيارمهم است. يكى از بزرگترين طرح هايى كه ما در دست بررسى و مذاكره داريم، خط لوله گاز است كه شامل انتقال گاز به پاكستان و هند است و خوشبختانه پيشرفت هايى را نيز در اين زمينه شاهد هستيم. اميدواريم وزارتخانه هاى مربوط به ۳ كشور در يك ماه آينده نظر نهايى خود را در اين باره اعلام كنند.
شما به عنوان نماينده ايران در پاكستان از نزديك به توانايى ها و كاستى هاى اقتصاد پاكستان اشراف داريد. اقتصاد اين كشور داراى چه ظرفيت بالقوه و بالفعلى براى همكارى و سرمايه گذارى است؟
پاكستان در سال هاى اخير رشد اقتصادى نزديك به ۷ درصد داشته است، سرمايه گذارى خارجى در پاكستان رشد خوبى داشته به گونه اى كه امسال پيش بينى مى شود ميزان سرمايه گذارى خارجى در پاكستان به بالاى ۴ ميليارد دلار برسد. پاكستان همچنين طرح هاى بسيار بزرگ چندده ميلياردى را براى سال هاى آينده در دست دارد. ما مى توانيم از ظرفيت هاى اقتصادى خود پيوندى تكميلى را با اقتصاد پاكستان پيدا كنيم.
هم اكنون ميزان داد و ستد اقتصادى تهران - اسلام آباد چگونه است؟
هم اكنون سطح اين همكارى در حدود ۶۵۰ ميليون دلار است كه اين رقم نسبت به سال گذشته ۵۰ درصد رشد داشته. البته فكر مى كنيم ظرفيت واقعى تبادلات اقتصادى ميان دو كشور چندين برابر اين عدد است و ما آنچنان كه بايد از ظرفيت همسايگى و نزديكى كه به پاكستان داريم استفاده نكرده ايم.پاكستانى ها در صنايع IT، نساجى ، خدماتى، بانكدارى، هتلدارى، صنعت بيمه و صنايع دارويى بسيار خوب كار كرده اند. ايران نيز ظرفيت هاى بالايى در صنايعى چون پتروشيمى، خودرو، صدور خدمات فنى و مهندسى و... دارد كه مى تواند آن را در خدمت پاكستان قرار دهد و اين مزيت ها علاوه بر توانمندى هاى ايران در صنعت انرژى است.به هرصورت دو كشور قابليت هايى دارند كه اگر با هم جمع شوند درنهايت مى تواند منشأ يك تحول قرار گيرد و منافع سرشارى را عايد دوطرف كند.همچنين در صنعت حمل و نقل ما ظرفيت بسياربالايى براى همكارى داريم، براى نمونه اگر شبكه ريلى ما به پاكستان وصل شود، شبكه راه آهن شبه قاره از طريق ايران به اروپا وصل مى شود و اين يعنى يك قابليت عظيم انتقال كالاهاى پاكستان و شبه قاره هند به اروپا از طريق شبكه ريلى. در صنعت كشتيرانى هم ما ظرفيت لازم را داريم كه كارهاى مشترك و خوبى انجام دهيم. از ديگر مواردى كه بايد اشاره كنم خط اتوبوسرانى كويته - زاهدان است كه اگر به راه بيفتد گردشگران پاكستانى براحتى مى توانند به ايران سفر كنند.
در قبال ظرفيت هاى گسترده اى كه اشاره كرديد، اين سؤال مطرح است كه پس موانع يا مانع توسعه روابط اقتصادى تهران - اسلام آباد چيست؟
بخشى از اين موانع جنبه بوروكراتيك دارد. براى نمونه يكى از اين موانع شعبه نداشتن بانك هاى ايرانى در پاكستان است يا آن كه براى گسترش و رونق تجارت، لازم است يك سلسله تمهيدات ادارى و ستادى انجام شود كه تاكنون نشده است.
ايرانيان و مردم پاكستان از بسيارى از جهات فرهنگى به هم نزديك و شبيه اند. چه برنامه هايى براى تعميق پيوندها و همكارى فرهنگى ميان دو كشور انديشيده شده است؟
ما با پاكستان اشتراك هاى ديرينه تاريخى داريم. بسيارى از مفاخر ادبيات فارسى مانند مولانا، حافظ و... در پاكستان بسيار مورداحترام هستند.علامه اقبال لاهورى كه يكى از مفاخر ملى پاكستان است ارادت فراوانى به زبان فارسى داشت و مى توان گفت كه خاستگاه فكرى اقبال، فرهنگ و ادبيات فارسى بود.ما در ايران تجربه اى براى صيانت از زبان فارسى داريم كه شايسته است اين تجارب دراختيار زبان اردو نيز قرارگيرد و ۴ كشور ايران، افغانستان، پاكستان و تاجيكستان مى توانند از اين تجربه استفاده كنند. قلمروى همكارى هاى ما درحوزه ادبيات و فرهنگ مى تواند از مرحله مبادله دانشجو و استاد فراتر رفته، مراودات فرهنگستان ها و كانون هاى ادب و شعر و هنر گسترش يابد.
در حوزه مسائل سياسى فكر مى كنيد چه ميزان امكان همگرايى ايران و پاكستان بويژه در بحران افغانستان مهياست؟
البته اين موضوع در دستوركار سفر اخير آقاى مشرف تعريف نشده، اما ايران و پاكستان معتقدند كه مسأله افغانستان منطقه اى است. آنها به عنوان همسايگان اصلى بحران افغانستان بيشترين دغدغه ها را نسبت به وضع فعلى و آينده اين كشور دارند.ما معتقديم اگر فضاى همفكرى و مفاهمه ميان ۳ كشور ايجاد شود، بى شك اراده سياسى رهبران ۳ كشور گره هاى زيادى را از بحران افغانستان خواهدگشود.
پاكستان به عنوان متحد استراتژيك غيرناتويى آمريكا شناخته شده و اين درحالى است كه ايران كشورى در تقابل با آمريكاست. اسلام آباد چه سازوكارى را براى دورنگه داشتن مناسبات خود با تهران از مدار استراتژى خصمانه بوش در پيش گرفته است؟
روابط ما با پاكستان روابطى استراتژيك و مهم است و اين احساس و باور را به طور متقابل مقام هاى پاكستان نيز دارند. ايران نخستين كشورى بود كه در سال ۱۹۴۷ ميلادى پاكستان را به رسميت شناخت. پاكستان در بحران هايى كه در ساليان گذشته با آن روبه رو بوده، همواره ايران را در كنار خود احساس كرده است. البته ما حق همسايگى و اخوت اسلامى را به جاى آورديم.در بحران هاى متعددى كه پاكستان با آن مواجه بوده، ملت اين كشور، همواره ملت ايران را در كنار خويش ديده و امروز بعيد است اين نكته از حافظه تاريخى و نگاه سياستگذار ملت پاكستان زدوده شده باشد.امروز طرح خط لوله صلح را مى توان الگويى از دوستى و مروت ايرانيان به همسايه شان تلقى كرد.براى ما مهم است كه پاكستان سعادتمند را دركنار خودداشته باشيم. در گفتار و بيان دولتمردان نيز اين مطلب بسيار شفاف بيان شده است.پاكستانى ها هم بارها اعلام كرده اند كه روابط ما با همسايگانمان به زيان كشورى نيست. هم طرف پاكستانى و هم ايران، اولويت و مصالح خود را در مناسبات خارجى مورد نظر قرار مى دهند.
اين سؤال براى بسيارى ازعلاقه مندان حوزه سياست مطرح است كه چگونه پاكستان كه متحد استراتژيك آمريكا در منطقه محسوب مى شود، همزمان دوست مطمئن ايران نيز هست؟
در دنياى سياست اين موضوع مسأله تازه اى نيست. يك كشور در سياست خارجى خود مى تواند ابعاد مختلفى را درنظر بگيرد. پاكستان به عنوان يكى از همسايگان ايران براى روابط خود با ايران اهميت و اولويت بالايى قائل است.در دنياى ديپلماسى اين اصل جارى است كه پيداكردن دوست ممكن است ميسر باشد، اما عوض كردن همسايه غيرممكن است، از اين منظر روابط استراتژيك ما با همسايگانمان بسيارطبيعى است.