حسين خانى

يكى از خبرگزارى هاى داخلى آذرماه سال ۸۳ اعلام كرده بود، هر ۶۰ دقيقه ۳ نفر در تصادف هاى جاده اى جان خود را از دست مى دهند. عفريت مرگ در جاده ها به كمين نشسته است. امروزه آنقدر عبور از كنار حجله هاى جوانانى كه در سانحه رانندگى جان سپرده اند برايمان عادى شده كه اگر روزى شاهد اين گونه حوادث نباشيم تعجب آور است. يك كارشناس حمل و نقل و ترافيك براساس بررسى هايى كه انجام داده، مى گويد: «شمار كشته شدگان تصادف هاى شهرى و جاده اى كشور در كمتر از ۳ سال، معادل افرادى است كه در جنگ تحميلى به شهادت رسيده اند.»
عوامل گوناگونى بر وقوع حوادث تلخ رانندگى مؤثرند. نبستن كمربند ايمنى، كنترل نكردن ايمنى خودروها قبل از سفر و سرعت غير مجاز و سبقت غيرمجاز و... از عوامل فردى هستند. در كنار آن وضعيت نامناسب آسفالت جاده ها و ناايمن بودن بسيارى از خودروهاى ساخت داخل كشور از موضوع هايى است كه بايد مسئولان در باره آنها چاره انديشى كنند.
«تونى پيرس» دبيركل فدراسيون بين المللى راه، اسفندماه سال ۸۳ هنگامى كه پس از بازديد از بزرگراه قزوين ـ رشت مورد پرسش قرار گرفت، از كيفيت نامطلوب آسفالت اين محور اظهار تأسف كرد. او گفته بود: مشكلات راهدارى دراين محور وجود داشت. آسفالت ها تكه تكه بودند. از طرفى تراكم و تردد در جاده ها بسيار زياد است.
او با بيان اين كه نياز به كار كارشناسى درباره جاده هاى ايران وجود دارد گفته بود به نظر مى آيد با ارائه آموزش هاى لازم بسيارى از مشكلات مربوط به سوانح رانندگى حل شود.
اين اظهارنظرها از آن زاويه مورد بررسى است كه بدانيم آمار كشته هاى اين گونه حوادث در كشورهايى مانند مصر و تركيه همچون ايران بوده ولى با دادن آموزش هاى لازم به راننده ها به نحو قابل توجهى كاهش پيدا كرده است.
براساس يك تحليل كارشناسى در ايران ۸۰درصد افراد در هنگام رانندگى ، رفتار ناشايست و بدى دارند. سازمان بهداشت جهانى در گزارشى اعلام كرده، مرگ و مير ناشى از تصادف ها در كشورهايى كه تعداد اتومبيل در آنها زياد است، از مرگ و مير ناشى از بيمارى هاى مسرى بيشتر است.
«دكتر ژان لوكو ز» مدير كل ايمنى جاده در گزارشى مرگ و مير بر اثر تصادف هاى جاده اى را نهمين عامل مرگ و مير دانسته و گفته است؛ در سال ۲۰۲۰ اين عامل به رتبه سوم صعود خواهد كرد. چرا كه حجم خودروها در كشورهاى جهان سوم به شدت در حال افزايش است بى آن كه وضع جاده ها با رشد آن متناسب باشد.
سردار رويانيان رئيس پليس راهنمايى و رانندگى كشور نيز در همايش صنعت ناوگان ريلى كشورگفته بود: درايران به ازاى هر ۹ نفر يك ماشين وجود دارد ولى اين آمار در اروپا هر ۲تا ۳ نفر يك خودرو است در حالى كه ميزان مسافرت ها در ايران ۷ برابر اروپا است.
به گفته اين مقام پليس، روزانه ۶۰ميليون سفر در ۱۸۰ هزار كيلومتر شبكه جاده اى كشور انجام مى شود و كشور هرساله ۷ هزار ميليارد تومان خسارت ناشى از تصادف ها را متحمل مى شود. اهميت گفته سردار وقتى مشخص مى شود كه بدانيم ميزان كشته هاى حوادث رانندگى كشورمان با ۲۸ تا ۳۰هزار نفر درسال و ۱۰هزار زندانى و ۳۰۰هزار مجروح، در صدر كشورهاى دنياست. سردار رويانيان تنها راه پيش روى پليس براى حل اين معضل را توسل به آموزش و پرورش و استمداد از نيروهاى اين بخش براى تعميم قوانين و مقررات، بويژه در بخش راهنمايى و رانندگى به دانش آموزان و خانواده هاى آنها دانسته و مى گويد: در تمام دنيا پليس بيشترين نيرو و توان خود را در جهت مديريت جاده ها به كار مى بندد اما دركشور ما به دليل مجهزنشدن جاده ها و پليس به آخرين دستاوردهاى روز، جاده هاى كشور همانند ۵۰سال گذشته كنترل مى شود و پليس مجبور است هرسال در ايام گوناگون مانند عيدنوروز ۲۰تا ۳۰هزار نيروى خود را براى كنترل جاده ها بگذارد.
براساس اعلام سازمان بهداشت جهانى ساليانه در جهان يك ميليون و ۲۰۰هزار نفر براثر تصادف هاى رانندگى كشته مى شوند و حدود ۵۰ ميليون نفر نيز به خيل مجروحان اين گونه حوادث افزوده مى شوند. ايران در حالى كه يك صدم جمعيت جهان را در خود جاى داده است، يك چهلم مرگ و مير ناشى از تصادف ها را به خود اختصاص مى دهد.
براساس اعلام كارشناسان حمل و نقل جاده اى و ترافيك سه عامل انسان، راه و وسيله نقليه در بروز حوادث رانندگى نقش دارند. تعدادكشته هاى تصادف هاى رانندگى در سال ۸۴ هر سه روز برابر با آمار كشته شدگان سقوط يك هواپيما بود، به طورى كه هر روز حدود ۷۰ تن جان خود را از دست داده اند.
از مجموع ۱۸۰هزار كيلومتر جاده هاى موجود، پليس راهور تنها ۲۳ هزار كيلومتر آن را تحت كنترل دارد و براساس اعلام پليس، از ۱۱۱۵ شهر كشور تنها ۳۱۸ شهر پليس راهور دارند. قربانعلى درى نجف آبادى، دادستان كل كشور نيز در همين ارتباط زنگ خطر را به صدا درآورده و مى گويد آمار تصادف ها در كشور ما بسيار بالاتر از نرم جهانى است. آسيب پذيرى ناشى از تصادف ها در كشور بايد به حد معقولى برسد. نسبت كشته ها به زخمى شدگان در حوادث رانندگى دنيا يك به ۵ است در حالى كه در كشور ما شمار مصدومان ۱۰برابر تعدادكشته هاست.
وى رعايت مسائل ايمنى را ضرورى دانسته و مى گويد: خودروسازان بايد دقت و كنترل لازم را در ساخت خودروها داشته باشند تا خودروى آنها از استانداردهاى لازم برخوردار شود.
اما جالب است بدانيم در حوادث رانندگى كودكان آسيب پذيرترين گروه سنى به شمار مى آيند. شهرام جبارزادگان از كارشناسان برنامه ريزى شهرى دراين باره مى گويد: از هر ۴ عابر پياده اى كه در جريان سوانح رانندگى كشته مى شوند، يك نفر از كودكان پيش دبستانى و دبستانى است.
به گفته اين كارشناس، يك سوم كل كشته شدگان حوادث رانندگى در كشور ما را عابران تشكيل مى دهند. اين در حالى است كه آمار كشورهاى پيشرفته يك به ۱۰ است.
وقتى دادستان كل كشور از استانداردنبودن برخى از خودروهاى توليد داخلى سخن به ميان آورد و «دكتر ابوالحسن مسگرزاده» نيز در كنگره بين المللى انجمن جراحان دهان، فك و صورت از آمار بالاى مصدومان در تصادف هاى جاده اى انتقاد كرد، رئيس پليس راهنمايى و رانندگى كشور به يك شركت خودروسازى اولتيماتوم داد در صورتى كه مشكل موجود در كمربند ايمنى خودرو توليدى آن شركت حل نشود، پليس از شماره كردن اين نوع خودرو امتناع خواهد كرد.
براساس آمارهاى اعلام شده هم اكنون اين خودرو حدود ۳۰درصد از بازار عرضه و تقاضا را به خود اختصاص داده است.
اما عالى ترين مقام پليس كشور در مراسم تقدير از برترين هاى تحقيق و پژوهش ناجا سخنى را مطرح كرد كه برخلاف تمامى مطالب و آمارهاى ارائه شده، تاكنون بود. سردار «احمدى مقدم» به توقف رشد تصادف ها در ايران آن هم به ميزان ۰‎/۵ درصد در ۹ ماه گذشته در كشور اشاره كرده و گفت براى نخستين بار توانستيم با تكيه بر تحقيقات در حوزه تصادف ها و تلفات ناشى از آن، رشد كشته هاى تصادف ها را متوقف كنيم. چراكه از زمان ورود خودرو به ايران تا كنون همواره با رشد تلفات مواجه بوده ايم. اما امسال اين رشد متوقف شد.
ريشه هاى روانشناختى تصادف ها
هميشه علت اصلى تصادف ها را نمى توان به سرعت غير مجاز و رعايت نكردن مقررات ترافيكى نسبت داد. در بسيارى از موارد علل انسانى و روحى دراين باب اهميت فراوان دارند.
آيا به نظر شما تمامى كسانى كه گواهينامه دارند صلاحيت رانندگى هم دارند؟ البته كه پاسخ منفى است. چه بسا افرادى كه از دقت و ديد مناسب برخوردارند اما از مشكلات و عقده هاى روانى ، اجتماعى ، تربيتى و فرهنگى رنج مى برند. يك كارشناس مسائل ترافيكى عوامل تأثيرگذار روى شرايط احراز صلاحيت رانندگى را سن، اخلاق ، تجربيات ، آموزش خوب، ديد خوب ، هوشيارى و سرعت عكس العمل ، فرهنگ عمومى ، سلامت جسمى، تربيت خانوادگى و ... مى داند.
دكتر صابرى ـ روانشناس نيز عقيده دارد رانندگى از مواردى است كه شخصيت انسان را در اجتماع آشكار مى كند. تقريباً مى توان گفت «ابعاد فرهنگى » ، رشد اجتماعى و ميزان ادب و علاقه او را به همنوعان نشان مى دهد. مثلاً كسى كه در حضور ديگران ، وانمود مى كند مردى است كه مشكلات را خوار و كارهاى فوق العاده انجام مى دهد، قوانين را ناديده گرفته و خود را پايبند مقررات راهنمايى نمى داند و حق ديگران را رعايت نمى كند، قوانين را شكسته و برخلاف مقررات و اصول، رانندگى مى كند، او مشتاق شنيدن كلمات مدح و ثنا از سرنشينان است.
نوع رانندگى آنقدر در ميان ملل مختلف اهميت داردكه براى آن ضرب المثل هاى گوناگونى نقل شده است. يك ضرب المثل آلمانى مى گويد: «روش رانندگى خود را به من نشان بده تا بگويم تو كيستى.»
دكتر «باتريزى» پزشك ايتاليايى نيز با تأكيد بر اهميت حالات روانى و عقلى در رانندگى مى گويد: صرف دارابودن ديد خوب با سلامت بدنى براى صدور گواهينامه كافى نيست، بلكه لازم است فرد متقاضى در حضور يك گروه متخصص از نظر عقلى، اجتماعى و تربيتى مورد آزمايش قرار گيرد.
نخستين تحقيقى كه درباره احراز شايستگى براى رانندگى انجام شد، در سال ۱۹۲۵ در دانشگاه «ايوا» كشور آمريكا بود. براساس يافته هاى اين تحقيق ابتدا رانندگى با يك مقررات ساده در آموزشگاه شروع مى شود و به مرور پيچيده تر شده تا آن كه به بررسى روانشناختى راننده منجر مى شود. يعنى بايد امنيت ترافيك و رانندگى را از مبتديان شروع كرد اول اصول علمى رانندگى آموزش داده مى شود و سپس بر مسائل اخلاقى رانندگى تأكيد مى گردد. درحقيقت در آموزشگاه رفتار راننده در جاده هاى خارج از شهر مورد مطالعه قرار مى گيرد.
در كنفرانس حفاظت و ممانعت ازتصادفات جاده ها در سال ۱۹۶۶ در شهر «وين» مقرراتى وضع شد كه تأكيد بر كوشش هرچه بيشتر براى به وجود آمدن روش هاى نو و ارتقاى اخلاقى و رفتار انسانى نسبت به نيازهاى زمانه داشت. اخلاقيات انسانى و روش هاى آن ، از معيارهاى خاصى گرفته شده و براساس آن معيارها اعتبار دارد. درمورد عبور و مرور خودروها ، متناسب بودن قوانين و مقررات ، اصلاح و بازنگرى آنها براساس نيازهاى انسانى در شهر و خارج از شهر لازم و ضرورى است.