الهام آرمان

بوى دود نمى آيد.
رنگ چراغ ها اما پريده است.
يكى صدا مى زند مشق مى نويسى؟
با نوك زبان خشكى روى لب هايش را مى گيرد و آهسته مى گويد: مشق مى نويسم...
سيگارى آتش نزده. دهانش بوى خاكستر مانده نمى دهد، اما گيج مى زند.
هنوز نگاهش به زر ورق كنار جامدادى است.
مادر، اگر هم ببيند نمى فهمد.
اين را در دل مى گويد و يك دانه ديگر از خوشبو كننده هاى «پان» پيچيده شده در لابه لاى ورق هاى زرورق برمى دارد و در دهان مى گذارد.
مادر دوباره صدا مى زند.
رنگش مى پرد، مانند چراغ،اما كسى چيزى نخواهد فهميد. اين جديد است. فقط انرژى مى دهد تا بيشتر درس بخواند تا امسال ديگر مدرك پنجم ابتدايى اش را بگيرد.
اين را همكلاسى اش گفت.
اما پس چرا لثه هايش دارند خراب مى شوند.
واى اگر مادر بفهمد ...
«مادر هنوز بويى نبرده، بويى ندارد كه بخواهد بفهمد...»
اين را فريد مى گويد.
«يواش، بنويس، اگر هم خواستى بلند بنويس. مادرم اما نبايد بفهمد.
اما بگذار مادرهاى ديگر بفهمند و تا دير نشده جلوى بچه هايشان را بگيرند.
بايد بروم سيگار بخرم. حالا ديگر احساس مى كنم بايد در كنار «پان»هاى خوشبو،سيگارهاى بد بود هم بكشم.
دوستم اين را نگفته بود، اما خودم فهميدم...»
«پان» بو ندارد. هنوز هم خيلى شايع نشده است، اما آهسته آهسته مى آيد. اين تازه يك نمونه اش است.
ما بچه هاى دبستانى و راهنمايى به جز «خوشبوكننده هاى اعتيادآور و انرژى زاى «پان» اسم خيلى از مواد ديگر را مى دانيم كه شايد پدر ومادرهايمان به خواب هم نبينند.»
اين را نتيجه تحقيقات دانشگاه علوم بهزيستى و توانبخشى مؤسسه دولتى داريوش نشان مى دهد.

به گفته دكتر «هومان نارنجى ها» متخصص بهداشت و معاون اين مركز تحقيقاتى، دانش آموزان درسنين بسيار پائين، نام هايى چون شيشه، كراك و انواع مخدرهاى صنعتى را بخوبى مى دانند. اين درحالى است كه والدين و حتى بسيارى از پزشكان و كارشناسان مدعى، در باره اعتيادآورى تعداد زيادى از داروها و مواد رايج  ناآگاهند.
محقق ارزيابى سريع مصرف مواد اعتيادآور به خبرنگار ما مى گويد: «به گوش رسيدن اسامى موادمخدر و روانگردان هايى جديد در كودكى و وسيع شدن دايره اين گونه مخدرها نگران  كننده است. حالا ديگر خانواده ها بايد گوش به زنگ باشند تا درمورد آخرين اخبار مخدرهاى جديد بيش از فرزندان خود اطلاعات به دست بياورند.»
وى «پان» را همان ماده مخدر افغانى «ناس» خوشبو مى داند و مى افزايد: «دانش آموزان هم مانند همه آدم هاى ديگر بدون اطلاع قبلى معتاد مى شوند. مصرف اين مواد ممكن است سرآغازى براى اين قصه تلخ و تكرارى باشد.»
\ دانش آموزان و «پان»
پگاه دانش آموز سوم دبيرستان است.
تازه از مدرسه تعطيل شده و حال و حوصله حرف زدن هم ندارد. كنار خيابان مى ايستد. همكلاسى اش مى آيد. كلافه است. وقتى قرار مى شود درباره «پان» حرف بزند حالش بدتر مى شود. اول مى گويد چيزى نمى داند، اما باروشدن زرورق كنار كيف كوله اش بوى خوبى به مشام مى رسد. پگاه، بى حوصلگى و سرماى روابط خانوادگى را تنها دليل پناه بردن به «پان» و خيلى از مواد به اصطلاح آرامبخش ديگر عنوان مى كند.
دوست بزرگترش نمى گذارد بيش از اين حرفى بزند. كلاچ، دنده، سيگار، بومب!
دخترك دانش  آموز سوار بر ماشين دوستش از مدرسه دور مى شود، اما تا كجا؟ كسى نمى داند ... اينجا شرق كشور است.
معلمى از همان مدرسه بيرون مى آيد. هنوز لباس هايش گچى اند، اما درباره «پان» هنوز چيزى نمى داند.
مديركل دفتر پيشگيرى از آسيب هاى اجتماعى وزارت آموزش و پرورش به خبرنگار ما مى گويد: «آدامس هاى خوشبوكننده «پان» در حال حاضر در مرزهاى شرقى كشور مشاهده و كشف شده  است.
محسن فريدى، ادامه مى دهد: «پان» در بعضى دكه هاى داخل شهرهاى بزرگ كشور هم ديده شده است.
اين مقام مسئول نيز «پان» را ناس (ماده مخدر) پرمصرف افغان ها برشمرده، اضافه مى كند: «واردكنندگان علاوه بر بسته بندى هاى زرورقى، «پان »ها را داخل دستمال هاى كاغذى كوچك مى پيچند و به جمع جوانان و نوجوانان مى فرستند.»
«فريدى» جلوگيرى خانواده ها و دست اندركاران انتظامى در استفاده موادى مانند سيگار و قليان را عامل پيشگيرى كننده رواج مخدرهاى صنعتى دانسته و مى افزايد:«اگرچه تاكنون هيچ گزارش رسمى مبنى بر وجود «پان» در مدارس نرسيده، اما درصورت تخصيص اعتبارات لازم ستاد «پان» در مدارس كشور تشكيل مى شود.»
\ عملكرد نيروى انتظامى در مبارزه با قاچاق
«اصغر باقريان»، كارشناس ارشد امور آموزشى پليس مبارزه با موادمخدر ناجا به خبرنگار «ايران» مى گويد: «موادى با عنوان «پان» از برگ سبز تنباكوى افغان ها تهيه و وارد كشور شده است.»
وى مى افزايد: «براساس نتايج تحقيقات، ماده برگ سبز تنباكو به نسبت ۱۰ بر يك با آهك تركيب شده و اين ماده پس از آميختگى با بزاق دهان به بروز واكنش مى انجامد كه «نيكوتين» تنباكو را آزاد و توليد انرژى مى كند.»
كارشناس ارشد پيشگيرى و ترك اعتياد يادآور مى شود: «گرماى حاصل از اين واكنش، تصور اشتباه «انرژى زايى» را در افراد ايجاد كرده و تقاضاى مصرف مجدد را در افراد پديد مى آورد و به اين ترتيب فرد به مصرف ماده معتاد مى شود.
باقريان تأكيد مى كند: «آهك موجود در آدامس خوشبوكننده دهان «پان» بيش از هر نقطه اى به لثه و ديگر قسمت هاى دهان و دندان آسيب مى رساند، اما با گذشت زمان اين ماده ديگر نيازهاى روحى و جسمى افراد را تأمين نمى كند. به همين دليل فرد معتاد رفته رفته به طرف مصرف موادمخدر سنگين تر خواهد رفت.»
او تغيير گرايش مصرف و روآوردن نوجوانان و جوانان را به مخدرهاى صنعتى و محرك، خطرناك مى داند.
باقريان در هشدارى جدى به خانواده ها اعلام مى كند: «گاه موادى در قالب خوشبوكننده و در بسته هاى كوچك مانند سماق يا نمك هاى رستورانى و در ابعاد دودرسه عرضه مى شود. اين ماده با ظاهرى فريبنده و خوشبو دانش آموزان را نشانه گرفته و علاوه بر زمينه سازى براى اعتياد و ازبين بردن رنگ صورتى لثه ها، ريه و دستگاه تنفسى مصرف كنندگان را نيز به خطر مى اندازد.
اين بسته هاى كوچك اغلب حاوى ۳ عدد از اين ماده به شكل «هل» است و توانايى بدن، ميزان و روش مصرف آن در بروز عوارض ظاهرى نقش مهمى دارد.
اين مواد در شكل پودر و با طعم نعناع و موارد مشابه نيز عرضه مى شود. خريد وفروش اين مواد نيز از نظر قانونى ممنوع است.
وى با تأكيد بر اين كه هنوز «پان» در تهران ديده نشده از فروش عمده آن با قيمتى بسيار پائين (حدود صدتومان) در شرق كشور خبرمى دهد.
كارشناس ارشد امورآموزشى پليس مبارزه با موادمخدر «ناجا» ادامه مى دهد: «اين ماده فروش عمده و مشخصى ندارد، اما مصرف آن مى تواند بشدت خطرناك باشد. بنابراين اگر نوجوانى در خانواده مهارت هاى لازم زندگى و جرأت نه گفتن را نداشته باشد نمى تواند در برابر اين نوع آسيب هاى جدى مقاومت كند.
اين كارشناس، خانواده ها را از رفتارهاى زورگويانه دراين زمينه منع كرده و تأكيد مى كند: «زيستن در خانواده هاى شاد و احساس گرماى آغوش پدر و مادر، قاطعيت رفتار فرزندان را تضمين كرده و نياز به مصرف اين گونه مواد را درآنان به صفر مى رساند.»
او معتقد است گام اول اعتياد در خانواده هاى بى روح و درجريان نشست هاى خانوادگى كه با مصرف قليان و سيگار همراه است، برداشته مى شود.
باقريان شكل موادمخدر را درحال تغيير مى داند و مى گويد: «توزيع اين گونه مواد در شيوه هاى جديد به چرخه بسته هاى آدامس، شكلات و عطر و مواد مشابه افتاده است. اگرچه پليس در همكارى با ريشه كنى اين نوع معضلات نقش بسيارى دارد، اما خانواده ها و مسئولان وزارت بهداشت نيز بايد در اين باره همكارى هاى لازم را داشته باشند.
\ «پان» معضلى بين المللى
از سوى ديگر با شنيدن اين نكته ها ممكن است اين نگرانى به وجود آيد كه فقط فرزندان ايرانى درمعرض خطر اين قبيل افيون ها قراردارند.
اما پروفسور باهر جرم شناس در اين باره به خبرنگار ما مى گويد: «در شرايط فعلى زندگى و با مدرن شدن جوامع، هريك از نوجوانان و جوانان زمينه گرفتار شدن در دام موادمخدر و روانگردان را دارند.»
وى تصريح مى كند: «سنين ۱۳ تا ۲۰ سالگى، خطرناك ترين دوره هاى زندگى افراد، بويژه شهرنشينان به شمار مى رود. بنابراين فرهنگيان، انجمن اوليا و مربيان و همه دست اندركاران تعليم و تربيت بايد در ايجاد شادى هاى هوشمندانه به اين افراد كمك كنند.»
«باهر» با تأكيد بر جلوگيرى از رواج مصرف توتون، قليان و سيگارهاى قد و نيم قد، خواهان به حداقل رسيدن زمينه هاى مصرف از اين مواد شده، اظهاركرد: «اگر جوانان غافل اند، نبايد سهل انگارى ها زمينه ساز سودجويى هاى شبكه هاى مافيايى شود.»
دكتر نارنجى ها، سازمان هاى وابسته به غذا و دارو را در اين باره مسئول مى داند.
كارشناس و محقق ارزيابى سريع مصرف موادمخدر درايران با اعلام هشدار جدى در اين باره از وزارت بهداشت و درمان مى خواهد تا مجوز مصرف هرگونه ماده بدون شناسنامه و برچسب را لغو كند.
او يادآور مى شود: «با تهيه چنين برچسبى افراد، درخوردن و آشاميدن موادگوناگون دغدغه اعتياد نخواهندداشت.»
نارنجى ها مى افزايد: «نظارت خانواده ها بر دوستيابى فرزندان و نحوه مكالمات آنان با يكديگر زمينه هاى انحراف اخلاقى را درافراد كاهش مى دهد.
وى با تأكيد بر تغيير عبارت «دوستان ناباب»، دوستان نامناسب را جايگزين بهترى براى اين واژه دانسته و مى گويد: «در بسيارى از موارد دوستان نزديك و مورداعتماد خانواده ها مى توانند نقشه اعتياد فرزندان را طراحى كنند.»
اين محقق با اين كه تهيه جزوه هاى پيشگيرى از مصرف موادمخدر را براى دانش آموزان در رأس برنامه هاى اين مؤسسه اعلام مى كند، اما درعين حال مى افزايد: «فقط تهيه جزوه نمى تواند چاره ساز اين قبيل معضلات باشد، بلكه خانواده ها بايد زودتر و بيشتر از فرزندان در زمينه راه هاى احتمال انحرافات اجتماعى فرزندان شان آگاهى به دست آورند».
«نارنجى ها» تصريح مى كند: «تعداد زيادى از قرص هاى معمولى، افزايش دهنده هاى اميال جنسى و موارد مشابه موردتجويز پزشكان نيز مى تواند در كنار اين نوع مواد اعتيادآور باشد، اما نبود درمانگرهاى حرفه اى براين مشكل دامن زده و زمينه معتادشدن افراد بى گناه را نيز فراهم مى آورد.»
\ مرا بشناس
چراغ هاى خانه خاموش مى شوند. شب فرا مى رسد. مشق هاى نيمه كاره فريد و فريدها هنوز خط نخورده اند. مرابشناس مادر، چراغ ها را برايم روشن كن و سلامت را به من برگردان.
اين جمله مشق ناتمام همه فرزندان بى گناه اين وطن است.