ميترا فرصياد
ايل قشقايى به درستى معلوم نيست از چه زمانى به فارس كوچ كرده اند، اما همين قدر مى دانيم كه ايل قشقايى در مدت كوتاهى توانست نام خود را روى گبه به اعتلا كشانده و شهرت و اعتبارى جهانى كسب كند تا حدى كه هم اكنون در اروپا گبه فارس طرفداران خاص خود را پيدا كرده است.
زيبايى و اصالت گبه فارس، نشأت گرفته از ذوق و سليقه زنان هنرمند ايل است كه در تهيه و تدارك مواد اوليه، نوع الياف و طرح هاى اصيل به كار مى برند. فراهم كردن مواد مورد نياز براى بافت گبه مراحلى دارد كه از دام شويى آغاز مى شود. چيدن پشم گوسفندها مرحله بعدى است كه مردان باتجربه ايل به صورت همگانى انجام مى دهند. پشم ريسى نيز از كارهاى زنان ايل است كه در هنگام كوچ، در حال راهپيمايى و حتى در زمانى كه سوار بر چهارپايان هستند به آن مشغولند.
مردم ايل سال ها عمر خود را در كار بافندگى و رنگ آميزى صرف كرده اند و با گياهان مختلف طبيعت كه در رنگرزى مصرف مى شود به خوبى آشنا هستند و از تركيب آنها رنگ هايى به وجود مى آورند كه امروز در موزه هاى بزرگ جهان جلوه گاه هنر و انديشه آنهاست.
زن بافنده ايل قشقايى، نقاش نيست اما در عين حال نقاش رويدادهاى طبيعت است.او احساس و تخيل خود را با آزادى كامل تا ماوراى طبيعت سوق مى دهد.
بافندگان ايل هميشه سعى بر اين داشته اند كه بافته هاى گذشتگان و همان نقش ها و رنگ ها را به كار برند كه مادران از مادربزرگ ها آموخته اند.
بهنام محمدى كشكولى يكى از عشاير كه فرش و فرشبافى از قديم در خاندانشان مرسوم بوده با داير كردن كارگاه هاى متنوع فرش بافى در سطح استان فارس يكى از طراحان نوين گبه است. وى مى گويد: پدرم ۵۰ سال در توليد زيراندازها فعال بوده و من نيز ۱۵ سال است كه به كار توليد باانگيزه اشتغالزايى و احياى فرش قشقايى و شناساندن آن، مشغول هستم.
كشكولى مى افزايد: قشقايى ها پيشتر روى گبه زندگى مى كردند. گبه امروز نيز بيشتر به نام فارس و قشقايى در بازارهاى داخلى و خارجى شناخته شده است. گبه در گذشته كالايى تجارى نبوده و تنها مورد استفاده خود بافندگان قرار مى گرفت از همين رو از طرح و رنگ خاصى پيروى نمى كرد. بعد از آن عده اى علاقه مند به استفاده از گبه و حتى تجارت آن شدند تا اين كه به تدريج طرح ها تغييرات بيشترى يافت و اين تغييرات هم اكنون دوام دارد و سهم خوبى را در تجارت صنايع دستى به خود اختصاص داده است.
بهنام كشكولى با اشاره به آينده گبه چنين ادامه مى دهد: كار توليدات بافندگى بسيار پيچيده است، از تهيه مواد اوليه تا رنگ كردن و بافت و مرحله فروش هر كدام مشكلات خاص خود را دارد.
همچنين، سرمايه اى كه از اول وارد اين كار مى شود تا زمان برگشت آن اگر محاسبه شود به هيچ عنوان پاسخگوى نياز ما نيست، بنابراين با انتخاب شغل هاى كاذب مى توان سرمايه بيشترى را در زمان كمترى به دست آورد، اما وطن دوستى و عشق به سنت هاى ديرينه انسان را پايبند تحمل اين همه رنج مى كند كه حمايت دستگاه هاى مربوطه را بيش از پيش مى طلبد.
كشكولى هم اكنون با داشتن ۵۰۰بافنده در سطح استان فارس، استفاده از طرح هاى سنتى و اصيل، يك كلكسيون براى ارتقاى كيفيت رنگ طرح، بافت و مواد اوليه جمع آورى و نوآورى هاى خاصى را پديد آورده است.
وى ثبت طرح هاى اصيل ايرانى بخصوص قشقايى را در سازمان جهانى مالكيت معنوى لازم مى داند، زيرا با انجام اين كار طرح ها و نقشه ها حفظ و از كپى بردارى از اين طرح ها به وسيله كشورهاى ديگر جلوگيرى مى شود. شوراى عالى ادارى به منظور ايجاد وحدت رويه در امور حاكميتى اين هنر- صنعت همه امور مربوط به سياستگذارى، برنامه ريزى، نظارت، هدايت و حمايت از اين صنعت، امور تحقيقاتى و پژوهشى مربوط به آن و تهيه ضوابط و الزام هاى فنى توليد و صادرات و اقدام هاى حمايتى مربوط را از همه دستگاه هاى اجرايى جدا و در مركز ملى فرش ايران در وزارت بازرگانى تجميع كرد.
لازم به يادآورى است، حفظ و اعتلاى مقام و موقعيت فرش دستباف ايران به عنوان يك ميراث گرانقدر فرهنگى و هنرى در سطح ملى و بين المللى، ساماندهى امور مربوط به تأمين مواد اوليه مرغوب،  توليد و تجارت فرش دستباف و حفظ، احيا و ارتقاى جنبه هاى هنرى و فرهنگى فرش دستباف از جمله اهداف و وظايف سياستگذارى مركز ملى فرش و گبه ايران است.
هم اكنون يكى از مشكلاتى كه بافندگان صنايع دستى شيراز با آن دست و پنجه نرم مى كنند و موجب كاهش توليدات گبه قشقايى شده است، كمبود دستمزد و همچنين كاربردى نبودن گبه به دليل گرانى در زندگى امروزى است.
صادق محمدى، رئيس اتحاديه صنف بافندگان فرش شيراز در اين باره مى گويد: با توجه به ماهيت كار بافندگى و حمايت از افرادى كه مشغول به اين كار هستند در صورت دارا بودن شرايط لازم، كارت شناسايى بافندگى فرش از سوى اتحاديه صادر مى شود. دارندگان اين كارت با بر پا كردن دار قالى و دريافت پروانه كسب در انتخابات هيأت مديره اتحاديه حق رأى داشته و مى توانند كانديداى عضويت در هيأت مديره شوند.
وى، صدور پروانه كسب قالى بافى، كارت شناسايى قالى بافى، اجراى دوره هاى آموزشى در روستاها و تشكيل پرونده متقاضيان استفاده از تسهيلات بانكى را از عمده  فعاليت هاى اين اتحاديه عنوان مى كند.
وى همچنين به بودجه اعتبارى معادل يك ميليارد و ۷۵۰ ميليون تومانى براى ساماندهى فرشبافان شهرستان و توابع شيراز،قرامه، زرقان، ارژن و كوار اشاره مى كند و مى افزايد: هم اكنون يك هزار و۳۰۰ پرونده تشكيل يافته كه از اين تعداد حدود ۴۰۰ پرونده در اداره بازرگانى براى دريافت وام ۳ميليون تومانى ارسال شده و مابقى در نوبت دريافت وام هستند.

مجتبى گهستونى
بار ديگر فرصتى شد تا گوشه هايى كوچك از ديده هاى خود را در سفرهاى بى پايان از مرز پرگهر ايران سبز در قالب ۹ مجموعه عكس به چاپ برساند تا از ديد علاقه مندان به جلوه هاى ايران زمين پنهان نباشد.
على اكبر آقاجرى كه عضو انجمن دوستداران ميراث فرهنگى، صنايع دستى و گردشگرى ايران زمين است، صاحب ۵۴ اثر به چاپ رسيده مجموعه عكس از سرزمين هميشه جاويد ايران است كه در چند ماه گذشته ۹ مجموعه عكس از آبادان عروس خليج فارس، عشاير ايران زمين، تخت جمشيد و شيراز منتشر كرده است.
وى كه تاكنون ۵۴ اثر عكاسى را با هزينه شخصى به چاپ رسانده است، اعتقاد دارد: با اين كه اين آثار را با هزينه شخصى به چاپ رسانده ام، تنها افتخارم در اين ۳۰ سال راه عشق است كه تجربى شروع كردم و به لطف خداوند به تنهايى بدون كمك هيچ سازمان و ناشرى تا اينجا آمدم.
على اكبر آقاجرى متولد ۱۳۳۸ آبادان از زمانى كه ۱۲ ساله بود به نقاشى و عكاسى علاقه خاصى داشت. همين علاقه موجب شد كه دوربينى تهيه كند و از خانواده خود عكس بگيرد. در سن ۱۶ سالگى (۱۳۵۳) به آموزشگاه فنى و حرفه اى شركت نفت آبادان راه پيدا كرد كه بعد از دوره آموزشى وارد پالايشگاه شد. پس از آن اقدام به خريدارى يك دستگاه موتوسيكلت هوندا كرد تا از مناظر مختلف عكاسى كند. او در اين باره مى گويد: از سال هاى ۱۳۵۳ تا ۱۳۵۹ هر فرصتى پيش مى آمد به مسافرت مى رفتم. با شروع جنگ تحميلى حس كردم بايد اين لحظه ها را ثبت كنم. به همين دليل از شهر و از مردم آواره كه بدون وسيله از جاده هاى خاكى ميان بر خود را از آبادان دورتر مى كردند، عكس مى گرفتم. چون كارمند پالايشگاه بودم براى بازسازى در طول ۸ سال دفاع مقدس به شهرهاى زيادى سفر كردم و از اين طريق با فرهنگ هاى گوناگون و آثار بيشترى آشنا شدم و عكاسى كردم. بعد از جنگ تحميلى با عكاسان مشهورى آشنايى پيدا كردم و كار هنرى ام را ارتقا بخشيدم و روز به روز هم كه مى گذرد با وجود مشكلات فراوان علاقه مندتر مى شوم و دوست دارم هنرم را به ديگران با چاپ آثارم عرضه كنم.
على اكبر آقاجرى شكارچى لحظه هاى زندگى مردمى است كه همه را دوست شان دارد. مجموعه عكس آبادان و خرمشهر به روايت تصوير نخستين كتابى است است كه با هزينه شخصى خود به چاپ رسانده است.
آقاجرى در مقدمه آلبوم عكس آبادان عروس خليج فارس درباره آبادان مى نويسد: صداى خاموش درونم فرياد مى زند؛ برخيز سرزمين و زادگاهت تو را به خود مى خواند و احساسى كه نمى دانم شور است، عشق است، انقلاب درون است و يا تب دوران كودكى ام همه وجودم را فرامى گيرد و من مشتاقانه از دريچه تاريك دوربين عكاسى ام به روايت آفتاب خاطراتم مى روم.
خاطراتى كه شايد در لحظه لحظه هاى آن عزيز ديگرى كه امروز گرد پيرى بر سر و رويش نشسته است يا سفر كرده اى كه در ديار غربت دل در گرو آبادان دارد يا آن كه در حيات نيست، اما در خاطرات تو و من زنده است و شايد جوانانى كه مشتاق وصل به گذشته پدران شان هستند، قرار دارد. آه كه چه لحظاتى چشمان بسته ام صبح صادقى را به ياد مى آورد كه خواب شيرين كودكى ام را بهترين آهنگ دنيا بيدار باش مى دهد و من در بستر خود در هواى مطبوع شرجى، فرح انگيزترين زمرد دنيا سر و رويم را نوازش مى دهد و رنگى از رنج كارگران پالايشگاه را بر پيشانى ام مى نشاند و پدرم را كه با دوچرخه خود از كوچه تنگ محله مان مى گذرد تا لقمه اى نان حلال را به ارمغان بياورد.
نگاه من به استاديوم پير آبادان و غريو فريادهاى تماشاگران بهترين داربى دنيا، كارگر و شاهين را به ياد مى آورد، گوشه اى از آن زمين خاكى هاكى و قيافه هاى مردانه و مصمم عباس شيرو و عمو عاشورها و زمين فوتبال كارآموزايان مهربانى هاى آقاى تكليف و لباس مشكى و استيل ناب بچه هاى تيمش و در گوشه اى غروب اروند و حركت موزون بلم رانى كه دلم را با خود به عمق خاطرات مى برد و ناوچه هاى ببر و پلنگ پهلو گرفته در كنار اسكله و تردد مهناوى هاى خوش قيافه و بچه هاى شجاعى كه بدون ترس از كوسه هاى گرسنه به آب زده اند.

ليلا جولاى مفرد
شرايط مساعد طبيعى، محيطى و انسانى استان خوزستان موجب گسترش صنعت گردشگرى و صنايع دستى و نيز افزايش اشتغال زايى در اين زمينه شده است.
مهندس صادق محمدى رياست سازمان ميراث فرهنگى، گردشگرى و صنايع دستى استان خوزستان در پنجمين نمايشگاه صنايع دستى و گردشگرى در اهواز كه با هدف بررسى مشكلات اين صنعت و ارائه راهكارها به همراه همايش علمى صنعت با حضور اساتيد دانشگاه ها برپا شده بود، گفت: هم اكنون در استان خوزستان ۱۸۰ هزار صنعتگر در ۷۰ رشته صنايع دستى مشغول فعاليت هستند و بيشتر آنها در رشته هايى از جمله قاليبافى، گليم بافى، نساجى سنتى، سفالگرى، حصيربافى و توليدات عشاير فعاليت دارند.
وى اظهار داشت: تنوع توليدى صنايع دستى و كيفيت كارهاى توليدى در استان خوزستان به قدرى قابل اهميت است كه با وجود رقباى بسيار در سطح كشور، صنعتگران خوزستانى به راحتى و به خوبى توانسته اند جايگاه مناسبى را در بازارهاى داخلى كسب كنند.
رئيس سازمان ميراث فرهنگى، گردشگرى و صنايع دستى خوزستان تصريح كرد: اگر زمينه حضور صنعتگران در كشورهاى حاشيه خليج فارس فراهم شود مطمئن هستيم كه صادرات صنايع دستى استان به كشورهاى حوزه خليج فارس رونق بسيار خواهد داشت. چرا كه شيخ نشين هاى عرب از صنايع دستى مرغوب ايران استقبال مى كنند.
صادق محمدى افزود: اين نمايشگاه ها در طول سال چندين بار تكرار خواهند شد. وى همچنين به تسهيلات بانكى براى كارگاه هاى زودبازده اشاره كرد و گفت: تاكنون بيش از ۱۷۰ كارگاه از تسهيلات بانكى برخوردار شده اند و آمادگى لازم براى برخوردارى ديگر صنعتگران نيز وجود دارد.
رياست سازمان با اشاره به برنامه هاى پشتيبانى در راستاى بازاريابى براى صنعتگران، از برگزارى نمايشگاه هاى صنايع دستى به صورت مشترك در كشورهاى حوزه خليج فارس خبر داد و گفت: كارهاى مقدماتى طرح مذكور به پايان رسيده و بزودى تاريخ برپايى نخستين نمايشگاه اعلام خواهد شد.
همچنين حجت السلام والمسلمين دكتر حيدرى امام جمعه موقت شهرستان اهواز در حاشيه برگزارى اين نمايشگاه كه متشكل از ۲۰۰ غرفه از صنعتگران سراسر كشور بود، بر لزوم توجه و پشتيبانى هرچه بيشتر از صنعتگران بومى و گمنام استان تأكيد كرد و گفت: لازم است با فراهم كردن مجموعه كامل و جامع از صنايع استان، همه صنعتگران و هنرمندان گمنام و غيرمطرح شناسايى، تقويت و در مجامع شركت داده شوند. دكتر حيدرى اظهار داشت: مسئولان بايد ضمن پشتيبانى مالى و حقيقى از صنعتگران در راستاى كيفيت هرچه برتر صنايع خانگى گام بردارند و با دادن آموزش هاى لازم فنى و حرفه اى، استعدادهاى نهفته مردم در محله هاى دور و نزديك شناسايى و تقويت شود تا با ايجاد فضاهاى مناسب، كيفيت بيشتر و ماندگارتر شود.
سيدمصطفى قاسمى، معاون صنايع دستى و گردشگرى ايران نيز با اشاره به ويژگى هاى بارز اين صنعت گفت: عامل فرهنگ و هنر اصيل هر كشورى صنايع دستى آن كشور است كه علاوه بر بار هويت ملى، هويت زيستى نيز در حوزه هنرهاى سنتى و صنايع دستى كشور بسيار مشهود است.
مهندس قاسمى مهاجرت معكوس را دومين ويژگى اين صنعت برشمرد و گفت: در حوزه سياست، امور اجتماعى، اشتغال و جلوگيرى از مهاجرت دومين ويژگى استفاده از صنايع دستى است و چه بسا در كشورهاى مختلف از اين صنعت براى مهاجرت معكوس طرح ها داده اند.
به گفته وى، وقتى فردى بتواند در محل زندگى خود شاغل شود به كپرنشينى در حاشيه ها نمى پردازد. بنابراين اگر به صنايع دستى توجه كافى مبذول شود و زمينه ها فراهم گردد هيچ هنرمندى حاضر نيست منطقه آبا و اجدادى خود را ترك كند.
معاونت صنايع دستى كشور با اشاره به اين كه صنايع دستى بالاترين رقم ايجاد اشتغال را به خود اختصاص داده اعلام كرد: در حالى كه سه درصد توليد ملى متعلق به صنايع دستى كشور است؛ امسال را بدون بودجه سپرى كرديم و متأسفانه براى سال ۸۶ نيز به همين صورت هيچ بودجه جارى براى هيچ استانى پيشنهاد نشده است.
قاسمى در ادامه افزود: صنايع دستى كمترين ارزبرى در حد صفر را داراست و تمام مواد اوليه آن در داخل كشور تهيه مى شود و در واقع هيچ وابستگى به خارج حتى به لحاظ تجهيزات ندارد. اگر در صنايع دستى صادرات داريم در مقابلش هيچ دلارى را خرج نكرديم و از سرمايه نفت كشور حتى يك سنت هم در اين صنعت هزينه نمى شود. وى همچنين اعلام كرد: ارزش صادراتى يك تن بهترين خودرو كمتر از ۴ هزار دلار است، اين در حالى است كه يك تن فرش متوسط در بدترين شرايط، نزديك ۳۸ هزار دلار ارزآورى دارد بنابراين اشتغال در حوزه صنايع دستى در مقايسه با ديگر صنايع، بويژه در حوزه خودرو قابل قياس نيست.
معاونت صنايع دستى كشور در ادامه از طراحى مدل شبكه توليد صنايع دستى در كشور خبر داد و گفت: با طراحى و اصلاح طرح شبكه توليد صنايع دستى يكى از بزرگترين مشكلات اين صنعت را برطرف كرديم.
سيدمصطفى قاسمى در اين باره گفت: براساس اين طرح كه دو هفته پيش آماده شد كارگاه ها و مجتمع هاى صنايع دستى در كشور ايجاد خواهد شد و بهسازى كارگروه هاى موجود قديمى و بويژه كارگاه هاى خانگى نيز در دستور كار قرار گرفته است. قاسمى همچنين افزود: در اين طرح كه هم بخش سخت افزار و هم نرم افزار مورد توجه قرار گرفته است منجر به بالا رفتن كيفيت توليدات، قيمت تمام شده پائين، و سفارش پذير كردن حوزه توليد صنايع دستى خواهد شد.
طرح شبكه توليد در حال قرارداد با مشاور است و تاكنون چهار شهرك در دستور كار قرار گرفته و تا پايان برنامه چهارم اين طرح انجام خواهد شد تا راهكارهايى براى نجات صنايع دستى كشور باشد. گفتنى است، دو ميليون و ۵۰۰ هزار نفر شاغل در صنايع دستى سنتى كشور فعالند.