حسين خانى

تحقيقات كارشناسان حكايت از آن دارد كه از هر ۲نفرى كه سيگار كشيدن را از دوره جوانى شروع مى كنند، يك نفر به علت عوارض آن، جان خود را از دست مى دهد. سالانه بيش از ۵۰هزار نفر در ايران بر اثر استعمال دخانيات فوت مى كنند. تركيبات موجود در سيگار بيش از ۴هزار نوع ماده سمى وخطرناك توليد مى كند كه انواع سرطان ها و سكته قلبى و مغزى از عوارض آن است. به طورى كه روزانه ۱۰هزار نفر در جهان بر اثر كشيدن سيگار جان خود را از دست مى دهند.
تا ۳ سال قبل كشيدن سيگار در كشورهاى اروپايى هيچ محدوديتى نداشت. اما در سال۲۰۰۴ كشور ايرلند كشيدن سيگار در اماكن عمومى را ممنوع اعلام كرد. به دنبال آن كشورهاى سوئد و ايتاليا نيز قوانينى براى منع استعمال دخانيات وضع كرده اند و حالا در بيشتر كشورهاى اروپايى محدوديت هايى در اين زمينه اعمال مى شود.
شايد مهم ترين اين محدوديت ها تصويب قانون ضددخانيات در فرانسه باشد. براساس اين مصوبه،كشيدن سيگار در بيمارستان ها، مدارس، ادارات، ايستگاه هاى راه آهن و فرودگاه ها ممنوع است و متخلفان با جريمه هاى نقدى روبه رو مى شوند. پليس در برخورد با افرادى كه از اين خط قرمز تخطى كنند، مى تواند آنان را تا ۶۸ يورو جريمه كند. حتى به رستوران ها تا يك سال مهلت داده شده است تا خود را با اين قانون همراه كنند.
در ادامه اين روند، نمايندگان مجلس كشور انگليس نيز پس از ماه ها بحث، روز چهاردهم فوريه۲۰۰۶ ممنوعيت كشيدن سيگار در همه اماكن عمومى سربسته را تصويب كردند.
به گفته وزير بهداشت بريتانيا اين طرح جان هزاران نفر را نجات خواهد داد. براساس يكى از بندهاى اين طرح اماكنى كه مانع كشيدن سيگار مشتريان خود نشوند، به پرداخت جريمه اى ۲۵۰۰ پوندى محكوم مى شوند.
به اجرا درآمدن اين گونه طرح ها و قوانين مى تواند ضمانتى براى دور ماندن افراد غيرسيگارى از اثرات سوءكشيده شدن سيگار در اماكن عمومى باشد. به گفته مقام هاى بهداشتى آمريكا، ۱۲۶ ميليون شهروند غيرسيگارى در اين كشور در اثر دود سيگار ديگران در معرض خطر مرگ قرار دارند. زيرا افرادى كه در معرض دود دست دوم سيگارى ها قرار مى گيرند، همان مواد سرطان زا و سمى را استنشاق مى كنند.
براساس يافته هاى محققان دود سيگار دست دوم شامل بيش از ۵۰ نوع ماده سرطان زا و حداقل ۲۵۰ ماده شيميايى خطرناك است و در اين ميان بيشترين خطرها متوجه كودكانى است كه با والدين سيگارى خود زندگى مى كنند.
در همين حال گفته شده احتمال ابتلا به سرطان ريه در افراد غيرسيگارى كه با افراد سيگارى زندگى مى كنند، ۳۰درصد بيشتر از ديگران است و در بزرگسالان به بروز بيمارى هاى قلبى و سرطان ريه و در كودكان به سندرم مرگ زودرس و بيمارى هاى ريوى منجر مى شود.
مصرف دخانيات در حالى ساليانه جان ۵ميليون نفر را در جهان مى گيرد كه با وضع قوانينى درصد بالايى از اثرات آن قابل كنترل است.
آمارها نشان مى دهد ۸۴ درصد از ۱‎/۸ميليارد مصرف كننده دخانيات جهان در كشورهاى در حال توسعه زندگى مى كنند. از آن جايى كه براساس پيش بينى هاى انجام شده، احتمال داده مى شود آمار تلفات مرگ و ميرهاى ناشى از مصرف سيگار تا سال۲۰۲۰ روزانه به ۲۵ هزار نفر برسد، كنوانسيون مهار دخانيات كه ۵۷ كشور دنيا آن را تصويب كرده اند، از دولت ها خواسته است سياست هاى ضدقاچاق سيگار اتخاذ كنند و ماليات فروش دخانيات را افزايش دهند.
سيگارى ها در محدوده زمان
دست اندركاران جوامع پيشرفته مانند فرانسه و انگليس كه هر كدامشان سابقه اى بس طولانى تر در مصرف تنباكو و سيگار نسبت به مردم ما دارند و متخصصان بسيارى را براى تحقيق در اين باره گمارده اند، پس از سال ها تجزيه و تحليل به يافته هايى رسيده اند كه قانون منع استعمال دخانيات در اماكن عمومى را با شدت هر چه بيشتر طرح و تصويب كرده اند. ضمانت هاى اجرايى بسيار قوى نيز براى اجراى درست قانون در نظر گرفته اند، شايد بسيارى با شنيدن ممنوعيت استعمال سيگار در اماكن عمومى اين تصور در ذهنشان نقش ببندد كه ضرر آن متوجه افراد خانواده مى شود، چرا كه فرد با محدوديت در كشيدن سيگار در مكان هاى عمومى به خانه پناه مى برد و زن و بچه اش در معرض آلودگى هاى ناشى از دود دست دوم قرار مى گيرند. اما بايد بپذيريم از مجموع ۲۴ ساعت هر روز، ما بيشتر از ۱۲ساعت آن را در محيط كار و مكان هاى عمومى سپرى مى كنيم و تقريباً ۷ساعت هم در خواب هستيم. پس مى توان به اين نتيجه رسيد كه فقط ۵ساعت و يا حتى كمتر از آن را در كنار زن و فرزند مى گذرانيم كه به علت حساسيت هاى همسر و بچه ها نسبت به دود سيگار مردها كمتر رغبت به كشيدن آن در محيط خانه نشان مى دهند و اين مى تواند آغازى براى كمتر سيگار كشيدن ويا ترك مصرف دخانيات باشد.
مردم فرانسه كه با سيگار كشيدن هاى خود در دنيا شناخته شده اند و حتى براى نحوه كشيدن سيگار شعرها سروده اند، بيش از ۷۰درصد موافقت بى قيد و شرط خود را با ممنوعيت استعمال سيگار در اماكن عمومى اعلام كرده اند. اين يك تجربه خوب است. سيگار كشيدن، تحفه غرب و اروپا براى جوانان ايرانى بود و با تقليد از هنرپيشه هاى سينماى غرب رواج يافت. حالا اما به نظر مى رسد كسانى كه به سادگى به خاطر همين تقليدهاى سطحى، سيگارى شده اند، نتوانند به همين سادگى با ممنوعيت سيگار كشيدن در اماكن عمومى فرانسه، سيگار را دست كم در همين مكان ها كنار بگذارند.
اكنون ۱۲۷ هزار پليس فرانسوى در خيابان ها و اماكن عمومى به گشتزنى مى پردازند تا با متخلفان و افرادى كه در معابر عمومى سيگار مى كشند، برخورد كنند. آيا مى توان شاهد بود همان طور كه در بسيارى از موارد طرح هاى ضربتى از سوى پليس كشورمان به اجرا درمى آيد، طرح پليس سيگار نيز مطرح شود و به اجرا درآيد؟
يكى از كارهايى كه دولت براى مبارزه با سيگار انجام داده، افزايش ۱۰درصدى قيمت آن است. ولى به نظر مى رسد اين گونه برخوردها و واكنش ها تأثير آنچنانى بر كنترل استعمال دخانيات در ميان سيگارى ها نداشته باشد. تجربه سال هاى گذشته بر اين فرضيه تأكيد دارد كه افزايش قيمت سيگار نتوانسته مهارى براى كاهش استعمال سيگار باشد، بلكه سيگارى هاى كم درآمد را به طرف كشيدن سيگار هاى ارزانتر كه هم ضرر بيشترى دارند و هم دود آنها بيشتر است و در اصطلاح سيگارى ها به سيگارهاى گازوئيلى معروف است، ترغيب مى كند.
وقتى به آسانى با ارائه جريمه اى متوسط، فرهنگ استفاده از كمربند ايمنى حتى در معابر داخل شهرى به رانندگان القا شد به طورى كه اكنون بسيارى به محض نشستن در داخل خودرو قبل از استارت زدن كمربند خود را مى بندد، چگونه ازاين اهرم براى منع استعمال دخانيات در معابر عمومى استفاده نشده است؟
خلاف قانون
براساس قانون جامع كنترل و مبارزه ملى با دخانيات كه از سوى رئيس جمهورى اسلامى ايران براى اجرا ابلاغ شده است، هرگونه تبليغ يا تشويق به استعمال دخانيات ممنوع است و وظيفه سياستگذارى، نظارت و دادن مجوز واردات دخانيات نيز به دولت محول شده است.
براساس اين قانون استعمال كنندگان دخانيات در اماكن عمومى با جريمه نقدى روبرو مى شوند. اقدام هايى در اين مورد نيز از سوى ستادى موسوم به ستاد كشورى كنترل و مبارزه با دخانيات سرپرستى مى شود كه نمايندگانى از دولت، پليس، صدا و سيما و مجلس در آن عضويت دارند. هم اكنون در كشورهاى اروپايى شيوه هاى مختلفى را براى ترك سيگار به كار مى برند كه مخالفان و موافقان زيادى درباره آنها به اظهارنظر پرداخته اند.
در كشورمان نيز در شهرستان هاى شيراز، آباده، اقليد، استهبان، ارسنجان، بوانات، داراب، فيروزآباد، مرودشت، ممسنى و قير، كلينيك ترك دخانيات داير است. داوطلبان ترك سيگار با مراجعه به اين مراكز از خدمات مشاوره اى رايگان و مراقبت هاى دوره اى زير نظر پزشكان كلينيك استفاده مى كنند.
از سوى ديگر براساس آخرين مطالعات بيمارى و سلامت كه در سال۱۳۷۸ انجام شده است، ۱۱‎/۷ درصد جمعيت ۱۵ تا ۶۹ ساله كشور سيگارى اند كه ۷۰درصد آنان را افراد زير ۴۰سال تشكيل مى دهند و دو سوم آنان نيز نخستين سيگار خود را در سنين جوانى ۱۵ تا ۲۴ سال تجربه كرده اند.
سيگار فريب مى دهد
كشيدن سيگار يكى از بزرگترين مشكلات بهداشتى قابل پيشگيرى در جوامع مختلف شده است. اغلب افراد سيگارى ادعا مى كنند سيگار باعث كاهش عصبانيت و تنش و رفع اضطراب و خستگى آنان مى شود. تحقيقات انجام شده نشان مى دهد شروع به مصرف دخانيات جنبه روانى دارد و سيگار تنها به صورت گذرا و موقت عصبانيت را كاهش مى دهد ولى ساعتى بعد اضطراب و نگرانى با شدت بيشترى بروز مى كند.
خطرات سيگار
حدود ۸درصد از سرطان هاى ريه با مصرف طولانى مدت سيگار ارتباط دارد ۴درصد از سكته هاى مغزى كه در افراد زير ۶۵ سال رخ مى دهد به علت مصرف سيگار است و ديگر اين كه در سيگار ۴هزار ماده شيميايى، ۴۰۰ ماده سمى و ۵۰ ماده سرطان زا وجود دارد كه ساليانه قربانيان بسيارى مى گيرد.
سيگار ميان دانش آموزان
شيوع مصرف سيگار در ميان نوجوانان رو به افزايش است. هر ساله سن شروع به استعمال دخانيات كاهش مى يابد.
در يك مطالعه مقطعى در نواحى شهرى و روستايى شهرستان هاى اصفهان، نجف آباد و اراك كه ميان ۱۹۵۰ دانش آموز، ۱۹۵۰ تن از والدين و ۴۶۸ تن از مسئولان مدارس به صورت تصادفى انجام گرفت، ۴درصد دختران، ۱۲‎/۹ درصد پسران و در مجموع ۸‎/۷ درصد از كل دانش آموزان ذكر كرده بودند كه روزانه دست كم يك نخ سيگار مى كشند.
جالب اينجاست كه متوسط سن دختران و پسران دانش آموز ۱۴ تا ۱۵ سال بود.
براساس اين تحقيق با توجه به آسيب پذير بودن نوجوانان نسبت به شروع مصرف سيگار و تأثير خانواده در اين مورد و همچنين اطلاع رسانى ناكافى درباره مضرات سيگار در مدارس، به نظر مى رسد بايد با طرح برنامه هاى آموزشى اقدام هاى گسترده اى در اين باره صورت گيرد.
علاوه بر اين «حسن آذرى پور» عضو كميته كشورى استعمال سيگار هنوز اميدوارانه به اين معضل نگاه مى كند، او با بيان اين كه هنوز هم ايران به نسبت كشورهاى ديگر آمار استعمال سيگار كمترى دارد، مى گويد: اجراى برنامه هاى فرهنگى و پيشگيرانه مى تواند آمار فعلى را نيز كاهش دهد وحداقل مانع از گرايش ساير افراد و پيوستن آنان به جامعه سيگارى ها شود. اكنون كه عزم جامعه جهانى بر اين قرار گرفته تا در مرتبه اى پائين تر از بسيارى فشارهاى كنترلى، با مسأله استعمال سيگار برخورد شود و با سياست هايى كه دولتمردان ايرانى برگزيده اند، به نظر مى رسد روند گرايش به ترك يا حداقل رعايت حقوق ديگران هنگام مصرف سيگار در مكان هاى عمومى سير صعودى بگيرد. به راستى روزى شاهد استعمال آخرين نخ سيگار در ميان سيگارى ها خواهيم بود؟