حسن بهشتى پور
چهل و سومين كنفرانس بين المللى امنيتى مونيخ با عنوان «بحران هاى جهانى، مسئوليت جهانى» روزشنبه ۸۵‎/۱۱‎/۲۰ با سخنرانى آنگلا مركل صدر اعظم آلمان آغازبه كاركرد. دراين كنفرانس جهانى ۲۵۰ نفر از سياستمداران برجسته، مقام هاى نظامى و امنيتى از چهل كشور جهان حضور داشتند، موضوع هاى اصلى مورد بحث اين كنفرانس آينده ناتو، وضع افغانستان وعراق، بحران اتمى ايران و همچنين بحران خاورميانه بود.
با در نظر داشتن اين واقعيت كه سخنرانى نيم ساعته پوتين در كنفرانس امنيتى مونيخ، شديدترين انتقاد يك مقام رسمى و عاليرتبه روسيه از سياست هاى غرب و بويژه آمريكا در ۱۵ سال اخير محسوب مى شود،جا دارد اين سخنان از زواياى مختلف تحليل شود. در اين نوشتار سعى شده با استفاده از روش محوريابى دقيق مطالب مطرح شده و دسته بندى آنها، تحليل محتواى سخنان پوتين همراه بادلايل مطرح شدن آن در موقعيت كنونى ارائه شود.
الف : مسائل مورد اختلاف با آمريكا
1- استقرار موشك ها در شرق اروپا و گسترش ناتو به سمت مرزهاى روسيه
در اين باره «ولاديمير پوتين» رئيس جمهور روسيه اعلام كرد كه :
روسيه پاسخى نامتقارن نسبت به ايجاد سيستم آمريكايى دفاع ضد موشكى خواهد داد. پوتين مدعى شد، روسيه مى تواند دو راه را در پاسخ به استقرار سيستم دفاع ضد موشكى آمريكايى برگزيند. «يا مى توان سيستم دفاع ضد موشكى ساخت، و يا با در نظر داشتن امكانات امروز اقتصادى و مالى ما، به طور غير متقارن پاسخ داد تا همه بفهمند سيستم ضد موشكى وجود دارد، اما در رابطه با روسيه، بيهوده است، زيرا ما تسليحاتى در اختيار داريم كه موشك هاى ما از سپر دفاعى آنها مى گذرد. ما همين راه را نيز درپيش خواهيم گرفت كه براى ما ارزانتر هم تمام مى شود». در عين حال پوتين تأكيد كرد كه چنين پاسخى از سوى روسيه به هيچ وجه عليه آمريكا نيست. وى اظهار داشت: «اگر شما مى گوييد سيستم دفاع ضد موشكى شما عليه ما نيست، پس سلاح جديد ما نيز عليه شما نيست». رئيس جمهور روسيه گفت: «ما مى دانيم كه در ايالات متحده سيستم دفاع ضد موشكى فعالانه طراحى و تجهيز مى شود. امروز اين سيستم مؤثر نيست و ما دقيقاً نمى دانيم كه به طور كل اصلاً زمانى مؤثر خواهد بود يا خير. به فرض، ما بر اين تأكيد داريم كه زمانى خواهد رسيد كه تهديد ممكن از سوى نيروهاى هسته اى ما، خنثى شوند. اين بدان معناست كه تعادل برهم خواهد خورد و يكى از دو طرف احساس امنيت كامل خواهد كرد و بدين معناست كه دست وى نه تنها براى مناقشات منطقه اى، بلكه جهانى باز مى شود». پوتين گفت: «اما بار ديگر تكرار مى كنم كه اين تقارن و عدم تقارن يك محاسبه ساده است».
مشخص است پوتين با بيان چنين سخنانى ضمن آن كه سعى دارد از موضع قدرت صحبت كند، چرا كه مدعى مى شود كه روسيه موشك هايى دارد كه مى توانند از چتر امنيتى آمريكا كه قرار است در چك و لهستان مستقر شوند، عبور خواهند كرد. او مى كوشد با آمريكا اتمام حجت كند كه اين موضوع مثل مسأله گسترش ناتو به سمت مرزهاى غربى و جنوبى روسيه نيست كه در چند سال گذشته روسيه در مورد آنها مرحله به مرحله عقب نشينى كرد .
رئيس جمهورى روسيه در ادامه گفت:
«بدين ترتيب، گسترش زيرساخت هاى نظامى ناتو و بويژه نزديك شدن به مرزهاى ما و انتخابات دموكراتيك در برخى از كشورها هيچ ربطى به هم ندارند». علاوه بر اين پوتين به دو موضوع مهم در باره نتايج گسترش ناتو به سمت مرزهاى روسيه اشاره كرد: اول آن كه گسترش ناتو ميزان اعتماد متقابل ميان روسيه و ناتو را كاهش مى دهد. دوم آن كه گسترش ناتو هيچ وجه مشتركى با مدرنيزه كردن اين اتحاد نظامى ندارد. او در اين باره گفت: «مسلم است كه روند گسترش ناتو هيچ ربطى نه به مدرنيزه شدن اين بلوك نظامى و نه به برقرارى امنيت در اروپا ندارد. برعكس اين امور به طور جدى عامل كاهش سطح اعتماد متقابل مى شود».
پوتين در واقع به آمريكا مى گويد تصور نكند مى تواند از طريق گسترش ناتو، نظام دموكراسى غرب را براى كشورهاى شرق اروپا و جمهورى هاى سابق شوروى به ارمغان بياورد. او سعى مى كند با هشدار دادن به اين موارد، نشان دهد كه ارتباط مستقيم ميان گسترش ناتو به سمت مرزهاى روسيه را با به راه انداختن انقلاب هاى رنگين و مخملى كه ظاهرا ً قرار است براى اين كشورها دموكراسى به ارمغان آورد، به خوبى درك مى كند.
جالب آن كه پوتين براى آن كه سخنانش يادآورلاف زنى هاى دوران جنگ سرد نباشد بلافاصله تأكيد مى كند با وجود تمامى اختلاف نظرها، رئيس جمهور آمريكا را دوست خود مى داند. در اين باره پوتين افزود: «من مى دانم كه به خاطر تمام آنچه در عرصه بين المللى و در داخل آمريكا انجام مى شود، مى توانند وى (بوش) را متهم كنند. اما من مى دانم كه او فرد شريفى است و با او مى توان صحبت كرد و به توافق رسيد».
۲- مبارزه عليه تروريسم
پوتين گفت: نزديك شدن زير ساخت هاى ناتو به مرزهاى روسيه، به مقابله با تهديدهاى جهانى و از جمله تروريسم ربطى ندارد. پوتين اين سؤال را مطرح كرد كه براى چه حتماً بايدزيرساخت هاى نظامى را به سمت مرزهاى ما پيش برد؟ مگر اين اقدام ربطى به برطرف كردن تهديدهاى جهانى امروز دارد؟». او در ادامه با زيركى تلاش كرد از تروريسم به عنوان دشمن مشترك غرب و روسيه ياد كند كه لازم است با آن برخورد شود. پوتين در واقع به آمريكا يادآورى مى كند كه برخلاف دوران جنگ سرد امروز ما دشمن مشترك داريم و از مناسبات ويژه روسيه وهند در مبارزه با تروريسم به عنوان الگوى موفق همكارى ياد كرد. پوتين در اين مورد گفت: «نقش مهم روسيه و هند در مبارزه با تروريسم بايد مورد توجه قرار گيرد چرا كه روسيه و هند با وجود مبارزه مشترك عليه تروريسم، اتحادى نظامى-سياسى همانند ناتو براى خودايجاد نكردند». پوتين با تأكيد بر اتحاد همه عليه تروريسم گفت: براى مبارزه مؤثر با تروريسم بين المللى، تنها نياز به متحد ساختن تلاش هاى تمامى كشورها است.
۳- تعميم قوانين داخلى آمريكا به ساير كشورها
ولاديمير پوتين، رئيس جمهورى روسيه ضمن تأكيد بر اين كه يقين دارد روسيه و آمريكا هيچ گاه دشمن يكديگر نخواهند بود. (چرا كه روسيه با آمريكا در حال تعامل و نه رودر رويى است) اما در عين حال گفت: «در حال حاضر در جهان بيش از گذشته نسبت به اصول قوانين بين المللى سهل انگارى مى شود و سيستم قوانين آمريكا به ديگر كشورها نيز تحميل مى شود. برخى از قوانين و در كل سيستم حقوقى يك كشور كه قبل از هر چيز البته بايد به ايالات متحده اشاره كرد، از مرز هاى خود خارج شده و در تمامى زمينه ها چه در اقتصاد، چه در سياست و چه در زمينه هاى اجتماعى، خود را به ديگر كشورها تحميل مى كنند». وى افزود: «چه كسى به اين موضوع تمايل دارد؟ ما دائما شاهد افزايش سهل انگارى نسبت به اصول اساسى قوانين بين المللى هستيم». اين سخنان در واقع اعتراض روسيه را به اقدام هاى يك جانبه آمريكا در باره تحريم شركت هاى روسيه كه با ايران و كشورهاى مخالف آمريكا رابطه دارند نشان مى دهد .
۴- جهان تك قطبى و زورگويى آمريكايى ها
ولاديمير پوتين رئيس جمهورى روسيه معتقد است زورگويى در سياست بين المللى موجبات رقابت تسليحاتى را فراهم مى آورد. او در اين باره گفت: «هيچ كس خود را در امنيت احساس نمى كند، هيچ كس نمى تواند پشت قوانين بين المللى مانند سپرى مستحكم پناه بگيرد. چنين سياستى كاتاليزاتور مسابقه تسليحاتى است. حكمفرمايى عامل قدرت بدون شك به كشش برخى از كشورها براى دستيابى به سلاح كشتار جمعى منتهى مى شود». پوتين اضافه كرد همه آنچه در جهان كنونى رخ مى دهد نتيجه تلاش براى به كار بستن نظريه جهان تك قطبى است. او در اشاره اى غير مستقيم به لشكر كشى آمريكا به افغانستان و عراق گفت: «امروز ما ناظر استفاده بيش از حد و غير قابل كنترل از نيروهاى نظامى در امور بين المللى هستيم كه دليلى براى بروز مناقشه هاى پى درپى است». وى خاطر نشان ساخت: «جنگ ها به خاطر مناقشه هاى داخلى و منطقه اى كمتر نشده اند و انسان ها در اين مناقشه ها بيش از پيش كشته مى شوند».
۵- خلع سلاح هسته اى وكاهش زراد خانه هاى اتمى
پوتين در ادامه سخنان خود وعده داد روسيه به تعهدات خود براى كاهش مهمات هسته اى عمل كند و در اين باره گفت: «روسيه قصد دارد به تعهداتش براى كاهش تعداد خرج هاى هسته اى تا سال ۲۰۱۲ عمل كند. او در ادامه با كنايه به سياست هسته اى اعلام شده از سوى امريكا، افزود: «اميدوارم كه شريكان ما نيز همين طور شفاف عمل كرده و چند صد خرج هسته اى را براى روز مبادا نگهدارى نكنند. اگر امروز وزير دفاع جديد آمريكا اعلام مى كند كه آمريكا اين خرج هاى هسته اى زايد را هيچ كجا پنهان نخواهد كرد، نه در انبارها، نه زير بالش و نه زير پتو، من به حاضران پيشنهاد مى كنم از جاى برخاسته و ايستاده از اظهارات وى استقبال كنند. اين (اقدام آمريكا) مى تواند بسيار مهم باشد». پس از اين جمله، پوتين سخنرانى خود را متوقف كرده و به حاضران نگاه كرد، در سالن يك دقيقه سكوت برقرار شد و هيچ يك از حاضران به پيشنهاد پوتين پاسخ ندادند. ظاهرا حضار در اجلاس مونيخ اين اقدام آمريكا را شايسته تشويق رسمى هم نديدند توضيح آن كه براساس قرارداد بين المللى كاهش سلاح استراتژيك تهاجمى، روسيه تا ۳۱ مارس ۲۰۱۲ بايد تعداد اين تسليحات را تا ۱۷۰۰-۲۲۰۰ عدد كاهش دهد.
پوتين درادامه اعلام كرد روسيه و آمريكا بايد تدابير شديدترى را در زمينه منع گسترش سلاح هاى هسته اى و كشتار جمعى، تنظيم كنند. پوتين گفت: «روسيه و آمريكا عينا و به يك اندازه در تشديد رژيم عدم اشاعه و ابزار انتقال آن ذينفع هستند». وى افزود: «كشورهاى ما كه در توان هسته اى و موشكى پيشرو محسوب مى شوند، بايد در تنظيم تدابير جديد و شديدترى در زمينه عدم اشاعه نيز پيشرو باشند. روسيه براى چنين كارى آماده است».
از آنجا كه روسيه و آمريكا از تخلفات خود درباره كاهش ندادن زرادخانه هاى هسته اى به خوبى آگاهى دارند نه آمريكا و نه روسيه در اين مورد چندان عملكرد خود را زير سؤال نمى برند اما در واقع آمريكا بيش از روسيه درباره كاهش سلاح هاى هسته اى خود تخلف كرده است.
۶- منع گسترش سلاح در فضا
با توجه به اقدام اخير چين در زمينه استقرار سلاح در فضا و واكنشى كه آمريكايى ها در اين مورد از خود نشان دادند پوتين براى نخستين بار در مونيخ اعلام كرد: روسيه پيش نويس قرارداد جلوگيرى از استقرار سلاح در فضا را آماده كرده است. وى در اين باره اظهار داشت: در آينده اى نزديك پيش نويس مذكور را به عنوان پيشنهادى رسمى براى شريكان خود ارسال خواهد كرد. او گفت بياييد با هم كار كنيم، چرا كه نظامى سازى فضا، مى تواند موجب برانگيختن پيامدهايى غير قابل پيش بينى براى جامعه جهانى، نه كمتر از آغاز دوران هسته اى باشد.
۷- سازمان ملل و عملكرد آن در حل مشكلات بين المللى
با در نظر گرفتن اين واقعيت كه حمله آمريكا به عراق بر خلاف مورد افغانستان، دقيقاً شوراى امنيت سازمان ملل را دور زد و از آن بدتر در سه سال گذشته نو محافظه كاران حاكم بر كاخ سفيد در دوران نمايندگى جان بولتن درسازمان ملل، بيشترين تلاش ها را در جهت تضعيف سازمان ملل به عمل آوردند. پوتين با تأكيد بر اين كه منشور سازمان ملل متحد آخرين حربه براى استفاده از نيروى نظامى است، گفت: «به اعتقاد من تنها مكانيزم اتخاذ تصميم براى استفاده از نيروى نظامى به عنوان آخرين راه چاره مى تواند فقط منشور سازمان ملل متحد باشد». به گفته وى فقط تصميماتى كه در چارچوب سازمان ملل متحد اتخاذ مى شوند جنبه قانونى دارند.
پوتين با انتقاد صريح از سياست يكجانبه گرايى آمريكا گفت: «نبايد سازمان ملل متحد را با ناتو و يا اتحاديه اروپا تعويض كرد. هر زمان كه سازمان ملل متحد بتواند به طور واقعى نيروهاى جامعه جهانى را متحد كند و به واقع بتواند نسبت به اوضاع در برخى از كشورها واكنش نشان دهد آنوقت است كه اوضاع مى تواند تغيير يابد». او با توجه به افزايش شايعات درباره تهديد به حمله آمريكا عليه ايران در واقع آمريكا را از تكرار اشتباهات گذشته برحذر داشت واعلام كرد كه در غير اين صورت اوضاع به بن بست رسيده و تعداد اشتباهات افزايش مى يابد. پوتين تأكيد كرد: «بايد تلاش كرد كه قوانين بين المللى هم از لحاظ درك آنها و هم از نظر به كار بستن اين قوانين، حالت جامع داشته باشند».
۸- عدالت محورى در اقتصاد جهانى
پوتين خواستار روابط اقتصادى بين المللى بر اساس عدالت شد ودر اين ارتباط گفت: كشورهاى پيشرو بايد سيستم عادلانه ترى را براى برقرارى روابط اقتصادى در جهان ايجاد كنند. به گفته رئيس جمهور روسيه، تنش هاى اجتماعى در مناطق مشكل دار، ناگزير، موجب رشد راديكاليسم و افراط گرايى شده و تروريسم و مناقشات منطقه اى را تغذيه مى كند. پوتين افزود: «اگر چنين چيزى در خاور نزديك، در شرايط حاد شدن برداشت از جهان خارج به عنوان جهانى ناعادل رخ دهد، پس در اين صورت ريسك بى ثباتى هاى جهانى وجود خواهد داشت. »
رئيس جمهور روسيه اظهار داشت: «مسلم است كه كشورهاى پيشرو در جهان بايد اين تهديد را ببينند و متعاقباً سيستم روابط اقتصادى دموكراتيك تر و عادلانه ترى را تنظيم كنند تا فرصت و امكان توسعه در اختيار همگان قرار گيرد». او در واقع مى كوشد با ريشه يابى واقعى تروريسم ودلايل گسترش آن به اين واقعيت تلخ اشاره كند كه جهان روز به روز به سمت افزايش شكاف درآمدى ميان كشورهاى فقير و غنى پيش مى رود وادامه اين روند موجب انفجار اعتراضى در شكل هاى مختلف ازجمله اعمال تروريستى مى شود.
۹- سياست روسيه در قبال مسائل هسته اى و تكنولوژى موشكى ايران
موارد زيرمهم ترين محورهاى سخنان پوتين در باره ايران بود:
تكنولوژى ساخت موشك
پوتين گفت: اين حداقل همكارى ميان دو كشور است و اضافه كرد: «ميزان تسليحاتى كه روسيه به ايران تحويل داده است، به مراتب كمتر از آنچه كه آمريكا و ساير كشورها عرضه كرده اند». اشاره پوتين به همكارى هاى ايران و آمريكا قبل از پيروزى انقلاب است
روسيه به ايران سيستم هاى دفاع ضدهوايى با برد متوسط ۳۰-۵۰ كيلومتر عرضه كرده است. ما اين اقدام را انجام داديم تا ايران حس نكند كه طرد شده و يا در ميان دشمنان احاطه شده است و براى اين كه ايران متوجه شود كه كانالى براى ارتباط دارد و دوستانى دارد كه مى تواند به آنها اعتماد كند. به نظر مى رسد روسيه انجام تعهداتى را كه طبق قرارداد بايد انجام مى داده به عنوان نشان دادن حسن نيت به ايران تلقى مى كند. تحويل موشك هاى پدافندى موسوم به تورام يك كه پول آن را روسيه دريافت كرده است معلوم نيست چگونه به عنوان عامل ايجاد اعتماد تلقى مى شود بويژه آن كه اين موشك ها هيچ كشورى را تهديد نمى كند و صرفاً دفاع ضد موشكى هستند .
پوتين همچنين اظهار داشت روسيه فناورى هاى موشكى را به ايران منتقل نكرده است، اين را بسيارى ديگر از كشورها و از جمله اروپا انجام داده اند. رئيس جمهور روسيه در اين رابطه گفت: «من شواهدى ندارم كه روسيه در سال هاى دهه ۹۰ به ايران در ساخت فناورى هاى موشكى كمك كرده باشد. درآنجا بسيارى كشورهاى ديگر فعالانه عمل مى كردند و فناورى ها ازكانال هاى مختلفى راه مى يافتند. ما شواهد اين را در دست داريم، كه در زمان خود، آنها را به رئيس جمهور ايالات متحده دادم». وى تأكيد كرد: «فناورى ها از اروپا و از كشورهاى آسيايى راه مى يابند، پس بدين ترتيب روسيه در اين ميان نقشى ندارد».
برخلاف ادعاى پوتين به نظر نمى رسد هيچ كشور اروپايى به ايران تكنولوژى موشكى داده باشد، بلكه ايران با تأمين قطعات مختلف از بازار آزاد جهانى توانسته است به بعضى از ادوات مورد نياز خود دست يابد. شايد اشاره پوتين به كشورهاى آسيايى، منظور چين و كره شمالى باشد كه به ادعاى منابع غربى در بعضى موارد به انتقال تكنولوژى موشكى به ايران كمك كرده اند.
پوتين خاطرنشان كرد در سال هاى دهه ،۹۰ روسيه به درخواست آمريكا آموزش متخصصان ايرانى كه فناورى هاى موشكى را مى آموختند، متوقف كرد. اما در عين حال شريكان خارجى و از جمله در اروپا چنين واكنشى نشان ندادند. رئيس جمهور روسيه اظهار داشت: «بويژه كه اكنون نيز از آمريكا به ايران تجهيزات نظامى و دستگاه هاى ويژه و لوازم يدكى هواپيماى اف-۱۴ منتقل مى شود». وى خاطر نشان كرد كه اين عرضه ها با وجود پيگيرى هاى آمريكا ادامه دارد. پوتين افزود: «اين جريان را به سختى مى توان متوقف كرد. بايد بطور مشترك عمل كرد.»
او در رابطه با اين كه ايران موشك هايى دارد كه مى تواند اروپا را تهديد كند، گفت: «شما در اشتباهيد. امروز ايران داراى موشك هايى با برد ۱۷۰۰-۱۶۰۰ كيلومتر است. حساب كنيد چند كيلومتر از مرز ايران تا مونيخ فاصله است». رئيس جمهورى روسيه خاطر نشان كرد: «ايران چنين موشك هايى ندارد. آنها تنها درصدد ساخت موشك هايى با برد ۲۴۰۰ كيلومتر هستند، و اين هم هنوز معلوم نيست كه (ايرانى ها) از لحاظ فنى مى توانند اين را انجام دهند يا خير». اين اظهارات در واقع پاسخ مستدلى براى تبليغات دروغينى است كه مى خواهد ايران را به عنوان تهديد كننده اروپا معرفى كند.
دستيابى ايران به انرژى هسته اى
پوتين همچنين خاطر نشان كرد كه او اطلاعى ندارد كه ايران درصدد استقرار خرج هسته اى است. وى تأكيد كرد: «ما چنين اطلاعاتى نداريم». رئيس جمهورى روسيه همچنين جامعه جهانى را به بردبارى پيرامون برنامه هسته اى ايران فرا خواند. او گفت: روسيه در نگرانى هاى آژانس بين المللى انرژى اتمى پيرامون برنامه هسته اى ايران شريك است.
جامعه جهانى در رابطه با ماهيت و كيفيت برنامه هسته اى ايران نگران بوده و محمد البرادعى مدير كل آژانس چندى پيش اين نگرانى ها را در ۶۷ بند تنظيم كرد. «در اينجا من با شما همبستگى دارم».
ايرانيان بطور مداوم مى گويند كه برنامه هسته اى آنها صلح آميز است و براى من قابل درك نيست كه چرا طرف ايرانى تا كنون بطور مثبت و سازنده اى به اين نگرانى ها و پيشنهادهاى البرادعى براى برطرف كردن اين نگرانى ها پاسخ نداده است.
عجيب به نظر مى رسد كه پوتين پاسخ هاى دقيق و شفاف ايران را كه تاكنون هم به آژانس بين المللى انرژى هسته اى داده شده است و هم به گروه موسوم به ۱+،۵ ناديده مى گيرد ولابد پاسخ مثبت و سازنده را تنها توقف غنى سازى اورانيوم مى داند تا ايران هم مجبور باشد سوخت هسته اى خود را از روسيه وارد كند.
رئيس جمهورى روسيه تأكيد كردكه درباره مذاكرات با ايران همراه با هم صبر داشته و با احتياط كار كرده و انگيزه هايى را ايجاد كنيم و به سران ايران نشان دهيم كه همكارى با جامعه جهانى، به مراتب بهتر از مناقشه است. مهم همين انگيزه ها است كه تاكنون هيچ مشوق قابل توجه و تضمين كافى به ايران داده نشده است. هرچه تاكنون بوده وعده هايى است كه معلوم نيست درچه زمانى و چطور ودر كجا محقق خواهند شد .
پوتين اعلام كرد كه بايد راهكارى براى حل مشكل هسته اى ايران يافت. او اضافه كرد: انتظار مى رود جامعه جهانى راهكارى معقولانه براى مشكل هسته اى ايران بيايد. به گفته پوتين، بسيارى از كشورها بر همين اساس خواستار ايجاد صنايع انرژى خود به عنوان پايه اى براى عدم وابستگى انرژيك هستند. رئيس جمهورى روسيه در ادامه گفت: «اما ما متوجه هستيم كه اين فناورى ها مى توانند به سرعت براى دستيابى به مواد تسليحاتى تبديل شوند. اين موجب تنش زايى بين المللى مى شود». به راستى اين كه ايران مى گويد حاضر است همه تضمين هاى كافى را بدهد ودر عمل كنترل هاى لازم را بپذيرد تا ثابت شود به دنبال بمب هسته اى نيست، نمى تواند اعتماد به وجود آورد؟
پوتين افزود:«اگر جامعه جهانى تصميمى معقولانه براى اين مناقشه نيابد، درآينده نيزچنين بحران هاى بى ثبات سازى، جهان را متزلزل خواهد كرد و ما بطور مداوم با تهديد گسترش سلاح كشتار جمعى مواجه خواهيم بود.»
ب: موارد اختلاف نظر با اتحاديه اروپا
۱- منشور انرژى براى اروپا
ولاديمير پوتين«رئيس جمهورى روسيه در كنفرانس امنيتى مونيخ اعلام كرد كه روسيه با كشورهاى اروپايى بر اساس منشور انرژى همكارى مى كند، اما همانند سابق نمى خواهد كه اين منشور را تصويب كند.
رئيس جمهورى روسيه در اين رابطه اظهار داشت: « به كرات گفته ايم كه ما مخالف اين نيستيم كه اصول روابطمان با اتحاديه اروپا در زمينه انرژى را مورد بازبينى قرار دهيم. بويژه كه اصول مندرج در منشور انرژى، بطور كلى قابل قبول هستند. اما اين منشور چندان مورد پسند ما نيست. »
۲- حقوق بشر و دموكراتيزه كردن جامعه روسيه
درباره چچن
تأكيد پوتين بر اتخاذ خط مشى مستقل در سياست داخلى و خارجى در واقع سخن غيرمستقيم بود به اعتراض كشورهاى اروپايى كه انتقادهايى را از روش برخورد روسيه با مسأله چچن در چند سال اخير مطرح كرده اند. در اين باره پوتين گفت: روسيه ترجيح مى دهدكه اوضاع را در چچن با استفاده از روش هاى اقتصادى و سياسى سامان بخشد. وى در اين باره مدعى شد: «عملاً تمامى نيروهاى سياسى جذب كار در اين جمهورى شده اند». پوتين به عنوان مثال از وزير دفاع اسبق دولت مسخدوف، كه هم اكنون نماينده مجلس در اين جمهورى خودمختار است، ياد كرد. وى خاطرنشان كرد: «ما ترجيح مى دهيم كه در آنجا از طريق روش هاى اقتصادى و سياسى عمل كرده و برقرارى امنيت را بطور كل به دست خود مردم چچن بسپاريم».
درباره سياست خارجى مستقل
پوتين اطمينان خاطر داد كه روسيه در آينده نيز به اجراى خط مشى سياسى مستقل خود در سياست خارجى با تكيه بر ظرفيت هاى داخلى خود و با در نظر گرفتن امكانات واقعى اش، ادامه مى دهد.
پوتين با ناديده گرفتن عقب نشينى هايى كه روسيه در ۱۵ سال اخير در برابرتوسعه طلبى آمريكا داشته است، مدعى شد: «روسيه، كشورى با تاريخى بيش از هزار سال است، و عملاً همواره از امتياز اجراى سياست خارجى مستقل بهره مند بوده است. ما اكنون نيز قصد تغيير دادن اين سنت را نداريم». پوتين گفت: «مسلم است كه ما هم خواستار اين هستيم كه با شريكانى مستقل و مسئول كار كنيم كه با آنان و به كمك هم بتوانيم بر روى ايجاد جهانى عادلانه و دموكراتيك كار كنيم كه درآن امنيت و شكوفايى نه تنها براى برگزيدگان و بلكه براى همگان تأمين باشد».
چرا روسيه در اين شرايط لحن خود را در برابر آمريكا تغيير داده است؟
سخنرانى پوتين در اين اجلاس و حمله شديد به سياست هاى آمريكا مهم ترين خبر كنفرانس مونيخ به شمار مى رود. چرا كه از زمان فروپاشى شوروى و پايان جنگ سرد اظهارات پوتين شديد ترين انتقاد از زبان يك رئيس جمهور روسيه عليه آمريكا به حساب مى آيد. با اين وجود، اهميت اين كنفرانس كه از سال ۱۹۶۲ به اين سو هرساله برگزار مى شود نه در سخنرانى شخصيت هاى مهم سياسى آن است، بلكه گفت و گوهاى غيررسمى است كه در دالان ها و اتاق هاى جنبى هتل بسيار لوكس «بايريشر هوف» صورت مى گيرد. هرچند در اين كنفرانس هيچ تصميمى اتخاذ و هيچ مشكلى حل نمى شود، اما مى توان شاخص روند آتى و موضوع هاى محورى سياست امنيتى را در آن ديد چرا كه در تصميم سازى هاى امنيتى آينده جهان تأثير تعيين كننده اى دارد.
روسيه كه در دو سال اخير به دليل افزايش قابل توجه قيمت نفت توانسته است بدهى هاى خارجى خود را كاهش دهد و وضع بهترى را از لحاظ اقتصادى به دست آورد، ديگر مانند چند سال اخير متكى صرف به سرمايه گذارى خارجى نيست و همين عامل مهم، قدرت مانور روسيه را افزايش داده است. علاوه بر اين، برخلاف ايام بوريس يلتسين، رئيس جمهور پيشين روسيه ، اين كشوردر دوران پوتين به جاى دنباله روى از غرب، سياست تعامل با غرب را در پيش گرفت بدون آن كه بطور كامل به هژمونى آمريكا تن دهد.
در دوران پوتين كه تنها يك سال تا پايان آن باقى مانده است، روسيه به سمت احياى نوعى ملى گرايى روسى پيش رفت كه بدون رودررويى با غرب، سياست همكارى و در عين حال انتقاد از برخى سياست ها و عملكردهاى غرب و بويژه آمريكا را درپيش گرفته است.
اما اكنون روسيه مى بيند با وجود كمكى كه مسكو به سياست هاى واشنگتن بعد از ۱۱ سپتامبر به عمل آورد و حتى اجازه داد آمريكا به موقعيت هاى نظامى جديد و بى سابقه اى در آسياى مركزى و قفقاز دست پيدا كند. اما در مقابل آمريكا نه تنها سياست پيش روى ناتو به سمت مرزهاى روسيه را كنار نگذاشت بلكه در عمل با استقرار سيستم هاى جديد موشكى در شرق اروپا قصد دارد موقعيت خود را در برابر روسيه هرچه بيشتر تحكيم كند. زيرا كه اصولا اعتمادى به تحولات آتى روسيه ندارد.
در چنين موقعيتى است كه پوتين سعى دارد از طريق افزايش حضور در خاورميانه كه حوزه نفوذ سنتى آمريكا در سال هاى اخير بوده است موقعيت خود را براى تأثير گذارى بيشتر روسيه در عرصه بين المللى تحكيم كند. زيرا پس از آن كه روسيه از متحد نزديك خود در بلگراد يعنى اسلوبودان ميلوسويچ صرف نظر كرد و در جريان حمله آمريكا به عراق صرفاً به انتقاد از آن اكتفا كرد، در عمل قدرت مانور خود را در عرصه جهانى و حتى منطقه اى به حداقل ممكن كاهش داد. شايد به همين دليل است كه اكنون نمى خواهد در باره ايران به راحتى با آمريكا كنار آيد. در چنين شرايطى است كه به نظر مى رسد پوتين سعى دارد خرس قطبى روس ها را از خواب عميق ۱۵ ساله بيدار كند. اما پوتين كه تا اسفند ماه سال ۸۶ ميهمان كاخ كرملين است، فرصت كافى براى جبران غفلت هاى گذشته ندارد ولى مى تواند اميدوار باشد سرگئى ايوانف وزير دفاع و يا دميترى مدودف معاون اول نخست وزير كه از آنها به عنوان كسانى كه بيشترين شانس را براى جانشينى پوتين دارند، ياد مى شود؛ اين راه را به سرانجامى برسانند تا روسيه از وضعيت قدرت درجه دوم به قدرت جديد، تبديل شود. در آن شرايط روسيه خواهد توانست با دو قدرت در حال شكل گيرى يعنى چين و هند به گونه اى همكارى كند كه توان لازم را براى چالش با آمريكا و اتحاديه اروپا داشته باشد.
بنابراين براى ارزيابى دقيق اظهارات پوتين و اين كه چنين اظهاراتى كه تا چه حد بيانگر تغيير روش ها و عملكردهاى آتى روسيه است يا فقط لفاظى هايى است كه روسيه صرفاً در شرايط كنونى براى التيام درد ها و رنج هاى ناشى از سرخوردگى هاى چند سال اخير مطرح مى كند، بايد براى قضاوت دقيق تر حداقل تا پايان سال سرنوشت ساز ۲۰۰۷ صبر كرد.