فاطمه اميرى
مردم صبح ها جلوى مغازه ها و سوپرماركت ها صبحانه مى خورند. همان جا مى ايستند و در حالى كه دارند به كارهايى كه بايد بكنندو به جاهايى كه بايد بروند، فكر مى كنند به كيكى كه خريده اند گاز مى زنند. پزشكان معتقدند صبحانه مهم ترين وعده غذايى روز است و خوب و كامل خوردن آن تا حد زيادى انرژى موردنياز بدن را در طول روز تأمين مى كند. اما براى مردم خواب آلودى كه صبح ها در حال رفتن به محل كارشان هستند، صبحانه همان يك دانه كيكى است كه سرپايى جلوى سوپر يا مغازه مى خورند. ظهرها اين اتفاق جلوى ساندويچ فروشى ها و فست فودها مى افتد. شايد فقط شب ها است كه سفره در خانواده ايرانى معناى واقعى خودش را پيدا مى كند، هرچند اگر سروته غذاى شب هم با سفارش پيتزا، هات داگ و ساندويچ چيزبرگرى از رستوران نزديك خانه، هم نيايد.

«دورى از سنت ها و پيروى از فرهنگ غذايى و مدروز كه وارداتى است، سبب شده يا با اندام هاى ورم كرده و چاق روبرو باشيم و يا لاغرى را به قيمت ضعف و بى حالى به دست بياوريم. زمانى در فرهنگ غذايى ما حبوبات جاى خودش را داشت. آش ماش كه مادربزرگ ها مى پختند سرشار از ويتامين ها و بويژه ويتامين B بود. اما حالا حتى اسم اين غذاها را هم نمى دانيم. به بچه ها مى گوييم، «پتاژ». اما نمى گوييم پتاژ همان سوپى است كه از قديم در غذاهاى خودمان جاى خاصى داشت. من چه قدر افسوس مى خورم كه مردم به جاى يك وعده غذاى اصلى سفارش پيتزا و ساندويچ مى دهند، الويه درست مى كنند يا از بيرون آن را مى خرند، غافل از اين كه سيب زمينى فقط تا ۱۰ دقيقه بعداز پخت، ارزش غذايى دارد و بعد از آن فقط شكم را پر مى كند. از طرفى غذاها را محدود كرده ايم به پختن برنج و خورش، آن هم هر شب. قديم كجا مردم اين قدر برنج مى خوردند. براى خيلى از خانواده ها كه فقط سالى يك بار رشته پلوى شب عيد بود و بعضى هم هرچند وقت يك بار برنج مى خوردند، كه نه با مدام خوردنش كسى اين قدر اضافه وزن داشت و نه براى گرفتن رژيم لاغرى خود را از خوردن آن محروم مى كرد. اگر پياز و ماست سر سفره نبود، دست به غذا نمى بردند و حالا ما اينها را حذف مى كنيم، سالاد با سس فراوان درست مى كنيم و جاى دوغ، نوشابه مى خوريم و با جايگزين كردن غذاهاى آماده و مد روز خارجى به انواع بيمارى ها خوشامد مى گوييم و تامدت ها با عوارضش دست به گريبانيم.»
اين ديد انتقادى به وضعيت تغذيه و نحوه غذاخوردن مردم فقط در گفته هاى اين متخصص تغذيه نيست كه نمود دارد، بلكه بسيارى از كارشناسان تغذيه مى گويند استفاده بيش از حد از غذاهاى آماده (fast food) شيرينى، قند و شكر و روغن هاى نامناسب كه ميان مردم رايج است ، زنگ خطرى جدى براى سلامتى آنها است و فقط اصلاح رفتارها و عادت هاى غذايى است كه مى تواند آنها را از ابتلا به بسيارى از بيمارى ها درامان نگه دارد.
۴سانتى متر كوتاه تر شده ايم
چندى پيش وزير بهداشت و درمان با اشاره به بالابودن مصرف قند و روغن ميان مردم، گفت درگذشته كه قند و روغن در زمره كالاهاى يارانه اى بود، مردم به نسبت استفاده از اين مواد غذايى، فعاليت فيزيكى و تحرك بدنى هم داشتند، اما در حال حاضر علاوه بر آن كه تحرك مردم كمتر شده ، همچنان اين مواد غذايى در فهرست اصلى برنامه غذايى شان قرار دارد. به عقيده وزير بهداشت و درمان مى توان با حذف يارانه قند و روغن آن را به مواد غذايى مفيدترى براى بدن نظير ماهى اختصاص داد.
اين كه چه تعداد از مردم به هنگام خريد از مقابل قفسه انواع روغن ها به راحتى مى گذرند و يا دست كم سالم ترين آنها را انتخاب مى كنند يا جلوى قفسه شكلات و شيرينى وقت چندانى را سپرى نمى كنند، نكته اى است كه عمل كردن به آن در ارتباط مستقيم با ميزان آگاهى و شناخت مردم از مواد غذايى و مفيد و مضر بودن آنها است.
«منصوره لبيبى» شيميدان و محقق تغذيه مى گويد: «شناخت و آگاهى درباره تغذيه ، معمولاً از راه مطالعه يا مباحثه پيش مى آيد. آگاهى پيداكردن از اين كه در طول روز از چه نوع مواد غذايى استفاده كنيم، كار مشكلى نيست كه مردم نداى واحسرتا سر بدهند. موضوع ايدئولوژيكى هم نيست كه حد و مرزى نداشته باشد، فقط كافى است كمى درباره ۴ گروه مواد اصلى موردنياز بدن پروتئين ها، ويتامين ها، چربى ها و قندها يا كربوهيدرات ها آگاهى پيداكنند و بدانند كه تمامى گروه هاى موادغذايى درجاى خودمهم هستند، فقط ميزان شناخت ما در چگونه مصرف كردن آنها از اهميت خاصى برخوردار است. به عنوان مثال ما نيازى نداريم كه حتماً چربى بخوريم. اگر روزانه مواد پروتئينى مصرف كنيم، به صورت لبنيات ، تخم مرغ و گوشت به اندازه كافى چربى وارد بافت هاى بدن مى شود. پس بهتر اين است كه از مصرف بى رويه روغن ها، درهرشكل و فرمى كه باشد، بپرهيزيم. يا اگر بدانيم با مصرف گوشت ها بويژه جگر و قلوه ، تخم مرغ، لبنيات و جوانه هاى تازه همراه با كمى گردو، نياز بدن به پروتئين ها را تأمين كرده ايم ديگر سراغ مواد غذايى سنگين و حجيمى مثل سوسيس نمى رويم. حتى قند يا هيدرات هاى كربن و كربوهيدرات ها به وفور در طبيعت و در مواد غذايى مختلف يافت مى شوند. اين گروه غذايى آن قدر تنوع دارند كه حتى فقيرترين آدم ها از دريافت آن بى نصيب نيستند. ميوه ها ، سبزى ها، حبوبات ، غلات ، حتى عسل و خرما سرشار از اين ماده غذايى است. بنابراين نيازى به مصرف نوشابه ها، شيرينى ها و آب ميوه هاى مصنوعى نيست.»
گفته مى شود مصرف بى رويه تنقلات و نوشابه ها سبب كاسته شدن از متوسط قد ايرانى ها به ميزان ۴ سانتى متر در طول سال هاى گذشته شده است. در حالى كه ژاپنى ها با قرار دادن شنا در برنامه ورزشى مدارس، آموزش اصول تغذيه صحيح، ترويج ورزش و ترويج مصرف شير موفق به افزايش متوسط قد مردم خود شده اند. مردم هلند با مصرف سرانه ۴۸۰ ليتر شير عنوان بلندقدترين مردم جهان را به خود اختصاص داده اند . در ايران مردم فقط سالانه ۸۰ تا ۸۵ ليتر شير مصرف مى كنند.
خوشامدگويى به بيمارى ها
هات داگ رويال، چيلى برگر، گريل چيز، چيلى پاستا و ناگت مرغ، اين نام هاى عجيب و نامأنوس در منوى غذاى بسيارى از رستوران ها به چشم مى خورد. غذاهايى كه نه فقط از عطر و بو و رنگ غذاهاى سنتى در آنها خبرى نيست ، بلكه تركيبات مضر آنها گاه حتى بيشتر از برخى غذاها و تنقلات سنتى نيز هست.
«شمسى آذرنيوش» محقق و مربى ورزش معتقد است: «مردم بويژه جوان ها اين غذاها را مى خورند، درحالى كه تحرك كافى ندارند و آسيب  بيشترى هم به بدن خود مى رسانند.»
در رستورانى در مركز شهر، همه پنج شش دخترى كه دور ميز بزرگى نشسته اند، منتظر آماده شدن غذاهاى سفارش داده شده اند. ۲ تا پيتزا، ۳ تا چيز برگر به اضافه سيب زمينى براى هر كدام شان و نان و سير.
به عقيده آذرنيوش، بزرگ ترين اشكال آن است كه با داشتن چنين برنامه غذايى و تكرار آن در طول هفته يا ماه، ما به ورود بيمارى ها به بدن مان خوشامد مى گوييم! «اينها را اضافه كنيد به بى تحركى، عادت كردن ما به زندگى ماشينى كه حتى براى خريد روزانه هم حاضر نيستيم قدمى پياده برداريم و آلودگى هوا، آن وقت ببينيد با بدنى كه خداوند به ما عطا كرده چه مى كنيم؟! سكته هاى مغزى و ميزان عمل هاى قلب باز در مقايسه با گذشته بيشتر شده است. در اطراف خود شاهد انواع بيماران مبتلا به ديابت، فشارخون، چربى خون و ناراحتى هاى تنفسى هستيم. ۳ چيز در بدن نمى سوزد و از بين نمى رود، نمك، شكر و روغن كه هر سه اين مواد سهم مهمى در ابتلاى افراد به انواع بيمارى ها دارد. اگر زودتر به خودمان نياييم و به فكر چاره نباشيم، معلوم نيست كه در آينده نزديك با چه حجمى از بيمارى ها روبه رو خواهيم شد. وقتى شب غذاهاى سنگين و پرچرب، دسرهاى تركيب شده با انواع مواد مصنوعى، شيرينى و بستنى ها را مصرف مى كنيم، هيچ مى دانيم در حال وارد كردن چه فشارى به بدنمان هستيم؟! و تازه با اين مدل غذايى غلط شب هم خواب راحتى نخواهيم داشت و صبح خسته، عصبى و كلافه از خواب بيدار مى شويم، بدون اين كه ارگانيسم ها در اثر تغذيه خوب و خواب راحت آماده روبه رويى با فشارهاى روزمره باشد.»
شيرينى همه جا هست
شيرينى ها همه جا هستند، در عزا و عروسى. جشن و تولد و تبريك براى خريدن خانه و اتومبيل. در خوراك هاى مخصوص شهرها شيرينى جاى خاصى دارد. باقلوا، اريس، قطاب، گز و سوهان از اين جمله است.
لبيبى مى گويد: «مصرف كربوهيدرات ها آن هم از نوع شيرينى ها ( به هر شكلى كه در بازار موجود است) حتى مصرف كم آنها هم مى تواند بيمارى زا باشد. اين امر شايد تا مدت ها به صورت مخفى در بدن باقى بماند و شخص احساس بيمارى نكند و عارضه اى هم ظاهر نشود اما به هر شكل ممكن، بيمارى دير يا زود خود را نشان خواهد داد. اين بيمارى ها ممكن است به صورت كم خونى نهان، پيرى زودرس، دردهاى استخوانى و ريزش موها، سفيدشدن موها، ايجاد چين و چرك اضافى در چهره، سرماخوردگى هاى طولانى مدت و مدام باشد. با مصرف بى رويه كربوهيدرات ها، آن هم به صورت شيرينى و نوشابه بهترين ماده كانى بدن يعنى پتاسيم از بين مى رود. در فقدان پتاسيم قلب شديداً واكنش نشان مى دهد. در اين مرحله پاها چنان دچار ضعف و سستى مى شود كه شخص احساس مى كند قادر به ايستادن نيست. زيرا قلب مركز توليد انرژى است. در فقدان انرژى كه بر اثر افراط در مصرف شيرينى ها به وجود مى آيد، احساس ضعف و سستى بدن فرد را دربرمى گيرد. در چنين حالتى فرد اگرچه چاق به نظر مى رسد، اما مدام دچار ضعف و ناتوانى است. در واقع هر قدر بيشتر از شيرينى ها استفاده كنيم، بيشتر دچار ضعف و ناتوانى مى  شويم.»
پيدا كردن راه بهتر براى زندگى و حذف راه هاى منتهى به بيمارستان و مطب پزشكان به عقيده شمسى آذرنيوش راه ساده و راحتى دارد: «ورزش و داشتن تحرك كافى و داشتن برنامه غذايى سالم. ياد بگيريم هر چه را مى خوريم با ورزش، پياده رفتن و برگشتن به محل كار يا پياده روى در مسيرهاى مختلف سوزانده و مصرف كنيم.»
استفاده از روش هاى علمى، مى تواند شيوه هاى جديدى در آشپزى و مصرف كردن موادغذايى به وجود بياورد. يك محقق و نويسنده كتاب آشپزى مى گويد: «به عنوان مثال قارچ فقط براى تزيين پيتزا نيست. بلكه قورمه سبزى را مى توان به چاى گوشت با قارچ درست كرد. حتى كوكوى قارچ، سوپ قارچ، قارچ پلو و ده ها غذاى ديگر را با همين يك نوع ماده غذايى درست كرد.»