ترجمه: بنفشه غلامى
ولاديمير پوتين، رئيس جمهورى روسيه كه از ماه مه ۲۰۰۰ بر اين مسند نشسته است، سال ۲۰۰۸ بايد كرسى رياست را به ديگرى بسپارد. اما اين كه چه كسى جاى او را خواهد گرفت و پاى در كفش پوتين خواهد كرد، مسأله اى است كه از هم اكنون كه حدود يكسال به زمان واگذارى قدرت در كرملين باقى مانده است، احتمال هاى زيادى مطرح شده است و بازار گمانه زنى درباره آينده روسيه پس از پوتين داغ شده است. «جولين اوانس» تحليلگر نشريه foreign policy از كارشناسان سياسى روسيه است. «اوانس» بر اين باور است كه «پوتين» ۴ جانشين پيش رو دارد، البته او براى خود پوتين نيز اين شانس را قائل شده كه براى بار سوم به عنوان رئيس جمهورى روسيه انتخاب شود.
به هر حال تحليل جولين اوانس از آينده روسيه و برآوردهاى او از موقعيت آنها كه مى توانند رئيس جمهورى آينده روسيه در سال ۲۰۰۸ باشند، قابل اعتناست:
< ديميترى مدودوف
او كيست؟ مدودوف نخستين معاون از ۳ معاون نخست وزير است، پيوند او با پوتين از زمانى شروع شد كه هر دوى آنها در سن پترزبورگ به سر مى بردند. مفسران غربى معتقدند تفكر و انديشه «مدودوف» نسبت به غرب و تجارت باز است.
چرا مى تواند حائز اين شغل باشد؟ او يكى از محبوب ترين سياستمداران روسيه البته پس از پوتين به شمار مى آيد. «مدودوف» محبوبيت خود را مديون رسانه ها و مطبوعاتى است كه تصاوير او را در همه جا پخش مى كنند. موقعيت او به گونه اى است كه مخارج دولت در بخش هاى مسكن، بهداشت و تحصيلات به دست او سپرده شده است. علاوه بر اين او جوان و خوش چهره است. ضمن آن كه رياست امپراتورى اقتصادى روسيه گازپروم نيز با اوست و او اختيار رهبرى بزرگ ترين كمپانى را در روسيه در دست دارد. برهمين اساس صرف دلارهاى نفتى در «طرح ملى» نيز برعهده او بوده است.
آيا ممكن است انتخاب نشود؟ «مدودوف» تنها ۴۱ سال دارد و شايد براى احراز چنين پستى خيلى جوان به نظر برسد. اختياراتى كه در طرح ملى به او سپرده شد، نخستين تجربه حقيقى او در امور اجرايى بوده است. او همچنين نسبتى با خاندان ويژه كرملين دارد كه بيش تر با عنوان وكلاى سن پترزبورگ شناخته مى شوند. تحليلگران معتقدند اين ارتباط ممكن است كار او را براى رسيدن به پست رياست جمهورى مشكل سازد. پستى كه يلتسين و پوتين در آن توانسته بودند توازن را بين خاندان هاى صنعتى و مالى برقرار كنند.
احتمال ها: پيروزى او محتمل است. مدودوف به عنوان رئيس جمهورى آينده مى تواند در امور داخلى روسيه، از «ثبات» گرفته تا «پيشرفت» نقش به سزايى داشته باشد.
< سرگئى ايوانف
او كيست؟ او يكى ديگر از معاونان نخست وزير در پست وزارت دفاع است. او و پوتين در كنار هم از اعضاى اصلى كادر كميته امنيت فدرال روسيه بوده اند. ضمن آن كه وى از جمله بنيانگذاران «كا.گ.ب» بوده است. برخى از تحليلگران آمريكايى معتقدند كه او از مخالفان ناتو است و بارها محتاطانه نقش ناتو را زير سؤال برده است.
چرا مى تواند حائز اين شغل باشد؟ او يكى از اعضاى هيأت حاكمه است و به اصطلاح از خود آنها است. او يكى از افسران ارشد سرويس اطلاعاتى در كنار پوتين بود و از مأموران انتصابى FSB كه هركدام از آنها از موقعيت خوبى در كشور برخوردارند، به شمار مى آيد. بيش تر مأموران FSB يا وزير و يا صاحبان كمپانى هاى نفتى هستند. بنابراين مى توان شانس زيادى براى او براى در دست گرفتن حكم رياست جمهورى قائل شد. او به زبان انگليسى نيز تسلط كامل دارد و قادر است به اين زبان با بيانى سليس و روان صحبت كند. ضمن آن كه رابطه خوبى با ديپلمات هاى غربى و از جمله «كاندوليزا رايس» دارد. گفته مى شود رايس از توانايى او در درك مسائل اظهار شگفتى كرده است. چيزى كه به پندار او در برخى از مردان كرملين ديده نمى شود. اگر كرملين روى مناقشه ها بيش از انتخابات درست سرمايه گذارى كند، ايوانف مى تواند هنر سياسى خود را همانند قدرت نمايى پوتين در ايام جنگ چچن به نمايش بگذارد.
آيا ممكن است انتخاب نشود؟ ارتش روسيه كه او متولى و حافظ آن بوده از هرج و مرج رنج مى برد و اصلاح نشدنى به نظر مى رسد. شهرت او سال گذشته با مسأله افزايش ساعات كار در ارتش خدشه دار شد. او آن زمان به عنوان تكنوكراتى سنگدل شناخته شد. «فيونا هيل» رئيس دپارتمان روسيه در شوراى اطلاعات ملى آمريكا مى گويد: سال ۲۰۰۵ زمانى كه با ايوانف ديدار كرد از سخنان صريح او در مورد ناتو به شگفت آمده بوده است.
احتمال ها: احتمال پيروزى او بسيار زياد است، چنان كه اگر پوتين اعلام كند اولويت كارى رئيس جمهورى آينده در پاسدارى از علاقه مندى هاى روسيه در قبال غرب است.
< ولاديمير ياكونين
او كيست؟ او از اعضاى سابق «كا.گ.ب» است. در حال حاضر نيز در راه آهن روسيه پست قابل توجهى دارد. او نسبت به ديگر كانديداها بيشتر از روابطش با «كا.گ.ب» استفاده مى كند تا علاقه مندى هاى تجارى شخصى خود را به پيش ببرد. براى اين كه بتواند رئيس جمهورى شود نيز مى تواند از همين اهرم استفاده كند.
چرا مى تواند حائز اين شغل باشد؟ او يكى از اعضاى گروه پوتين است و از جمله افرادى است كه در سن پترزبورگ بوده است و در دهه ۹۰ در خانه اى مجتمع گونه زندگى مى كرده است. بسيارى از كسانى كه در اين دوره چنين شرايطى را داشته اند، در دولت پوتين به مقام و مرتبه اى رسيده اند. بسيارى معتقدند احتمال پيروزى او بيش از ديگران است. زيرا او تجربه كار در حوزه سياست خارجى را دارد و زمانى به عنوان مأمور «كا.گ.ب» و همچنين مأمور روسيه در سازمان ملل بوده است. ضمن آن كه با قدرت هاى در حال شكل گيرى مانند هندوستان روابط نزديكى دارد.
آيا ممكن است انتخاب نشود؟ مردم او را به خوبى نمى شناسند. «ياكونين» آدمى عزلت گراست و هنوز نتوانسته ارتباط درستى با رسانه ها برقرار كند. برخى از معاملات تجارى او از دهه ۹۰ به اين سو نيز اين تلقى را ايجاد كرده است كه او از ارتباطات خود با «كا.گ.ب» براى اهداف خصوصى اش استفاده مى كند.
احتمال ها: نمى توان شانس چندانى براى او قائل بود. اگر «ياكونين» بتواند برنده انتخاب شود، شگفتى بزرگى را رقم زده است.
< والنتينا متوينكو
او كيست؟ او فرماندار كنونى سن پترزبورگ است. متوينكو بلندمرتبه ترين زن در دولت پوتين و در واقع تنها زن حائز مرتبه سياسى در اين دولت به شمار مى آيد. اما او در واقع يكى از عناصر شوروى سابق به حساب مى آيد كه به نداشتن اعتقادات بنيادين مشهور است.
چرا لايق به دست آوردن چنين شغلى است؟ او يك زن است و اين اواخر در بسيارى از كشورها حضور زنانى كه نقش رهبرى را ايفا كنند، مرسوم شده است. او كه پيش از اين سفير بوده است، مدتى را در كشورهاى خارجى گذرانده است و يكى از نامزدهاى احتمالى براى احراز پست رياست جمهورى به شمار مى رود. او همچنين تجربه كار با رسانه ها را نيز دارد و نه تنها با مطبوعات كه با تلويزيون نيز تعاملاتى مؤثر داشته است. او به عنوان فرماندار سن پترزبورگ مى تواند مدعى موفقيت در جذب عرصه هاى تجارى همچون گازپروم باشد. اگرچه ساكنان محلى شكايت دارند كه آسمان خراش هاى سن پترزبورگ آسمان آبى را از آنها گرفته است.
آيا ممكن است انتخاب نشود؟ «متوينكو» نسبت به ديگر كانديداها وزنه اى سبك تر نشان مى دهد. او زمانى كه به عنوان سفير خدمت مى كرد در كشورهايى همچون مالت حضور داشت. او در بين مردم سن پترزبورگ نيز محبوبيت چندانى ندارد و حتى گفته مى شود به شايستگى «يورى لوژكوف» شهردار مسكو هم نيست. «يورى لوژكوف» كسى است كه ۴ جاده همانند حلقه به دور مسكو كشيده است و به همين دليل نيز او را «ارباب حلقه ها» مى نامند. اما اين در حالى است كه خيابان هاى مركزى سن پترزبورگ پر از چاله هستند. متوينكو با سبك خاصى كه موهايش را درست مى كند، به احتمال زياد نظر بسيارى از طراحان مد را به خود جلب خواهد كرد.
احتمال ها: او كم شانس ترين فرد از بين افراد ياد شده است و اگر حتى بتواند نامزد پست رياست جمهورى هم شود، براى او موفقيت بزرگى به حساب مى آيد.
< ولاديمير پوتين
او كيست؟ دومين رئيس جمهورى روسيه.
چرا مى تواند حائز اين شغل باشد؟ براى اين كه او هنوز هم رئيس است. بسيارى از مردم روسيه علاقه مندند كه پوتين براى بار سوم نيز نامزد رياست جمهورى شده و اين پست را به دست گيرد. آنها معتقدند پوتين پس از هرج و مرج هاى دهه ۹۰ ناجى ملت روسيه بود. سيستم تمركزى كه او پس از اين آشفتگى ها به وجود آورده به اعتقاد بسيارى موجب انسجام قدرت شده است.
البته اين توفيق ممكن است به تمركز قدرت در رهبرى روسيه بينجامد. ضمن آن كه بسيارى از افراد متمول سن پترزبورگ و مسكو خواهان آن هستند كه وى در رأس كار باقى بماند تا آنها براى در امان ماندن دارايى هاى خود آسوده خاطر باشند. پوتين ۵۴ ساله هنوز هم جوان به نظر مى رسد.
آيا ممكن است انتخاب نشود؟ او بايد همچنان پايبند به قوانين خود باشد. مطابق قانون اساسى روسيه، پوتين حق ندارد براى بار سوم بر مسند رياست جمهورى اين كشور بنشيند. پوتين خود نيز چند بار به اين مسأله اذعان داشته كه: «من نمى توانم به ديگران بگويم از قوانين تخطى نكنند و آنگاه خودم قانونى را كه وضع كرده ام نابود كنم، آن هم قانونى كه يكى از اصلى ترين قوانين ما به شمار مى آيد». اگر پوتين همچنان بر مسند رياست جمهورى بماند، روابط سرد روسيه با دولت هاى غربى همچنان پابرجا خواهد ماند.
احتمال ها: انتخاب شدن او تقريباً محال است. البته پوتين مى تواند حتى در صورت كنار رفتن از صحنه رياست جمهورى، همچنان در عرصه سياست مؤثر باشد و سال ۲۰۱۲ بار ديگر در انتخابات رياست جمهورى روسيه شركت كند.

محمد بخشنده

دوران رياست پوتين درمرحله پايانى قراردارد ونقش ياران او در گردش اموركرملين بيش از گذشته به چشم مى آيد. موسم انتقال قدرت در كشورى مدعى قدرت جهانى براى دوستان آن سؤالى مهم وبراى رقيبانش فرصتى وسوسه انگيز است .
اين روزها هر تصميمى ازسوى رهبر كرملين مى تواند نشانه اى از آمادگى براى عبور از دوران گذار به« روسيه پس از پوتين» تلقى شود. بويژه اگر اين تصميم يك انتصاب يا جابه جايى در مهره هاى كليدى كرملين باشد و افرادى مانند ايوانف يا مدودف را شامل شود.
بحث «روسيه پس از پوتين» را پيش ازهمه شخص او در مصاحبه پائيزى خود پيش كشيد. اما مرد نخست كرملين چنان كه درآن مصاحبه نمادين نشان داد براى عبور از دوران انتقال چندان تشويش ندارد، پوتين خاطرى آسوده دارد كه حتى درصورت واگذارى عنوان ومنصب رياست جمهورى روسيه باز درصحنه خواهد ماند وخط وانديشه او امتداد خواهد يافت. چنان كه حتى محافل رقيب او اقرار كرده اندكه پوتين روسيه رادر شرايط ايده آل از حيث سياسى و بين المللى قرار داده است و مسكو در سال تغيير قدرت دركرملين نه فقط دغدغه اى از جنس جنگ قدرت و جدال جانشينان ندارد كه بحران هاى بزرگ ايام يلتسين را نيز از سرگذرانده است.
اما آرامش خاطر پوتين دليل مهمترى دارد، او در۷ سال زمامدارى خود توانست كادر مديران كرملين را غربال كند و مجموعه اى از متحدان خويش را در مصدرهاى مهم سياسى، امنيتى و اقتصادى قرار دهد. اكنون خانه قدرت كرملين پر از ديپلمات ها و مردان امنيتى است كه مانند پوتين مى انديشند. تعريف آنها ازامنيت ومنافع ملى مسكو و روابط روسيه با جهان خارج رنگ وطعم انديشه هاى پوتين رادارد.
بى سبب نبود كه گزارشگران رسانه اى غرب نتايج آخرين نظرسنجى درباره جانشينان احتمالى پوتين را با عكس لبخند رئيس كرملين به چاپ رساندند زيرا در پاسخ اين نظرسنجى مردم روسيه به صراحت علاقه خود را به نظام رهبرى پوتين ابراز كرده بودند. حتى بسيارى از آنان لباس رهبرى پس از پوتين را شايسته جانشينان وهمراهان او دانسته بودند. بنابراين سؤال امروز ناظران روسيه اين است كه از ميان گروه پرشمارى كه پوتين در اركان قدرت نشانده، كدام يك سزاوار صدرنشينى است.
شايد رهبرى روسيه درقياس با همتايان خوداز اين شانس برخوردار بوده كه ياران وفادارى داشته است يا به تعبير ديگر او در چينش حلقه همكاران بنا بر تجربه اطلاعاتى خويش روى عنصر «وفادارى» حساب بسيار باز كرده است .
در هر حال از ميان جمع وفاداران پوتين، دونفر ممتاز بوده اند. دو مردى كه نقشى غير قابل انكار درتثبيت قدرت پوتين ايفا كرده اند. دو متحد پوتين كه درواقع دو پايه قدرت سياسى وامنيتى او را تشكيل مى دهند، همنام هستند، بى آن كه نسبت فاميلى ميان آنها برقرار باشد. ايوانف ها يك زوج فكرى در دستگاه رهبرى پوتين شناخته مى شوند.
اما پيش از آن كه به نقش اين دو بازوى امنيتى وديپلماتيك كرملين بپردازيم، بيان اين نكته لازم است كه دوستان ومتحدان پوتين دو گروه هستند: گروهى از آنان تبار امنيتى دارند و همانند سرگئى ايوانف اكنون مناصب دفاعى و مأموريت هاى امنيتى بردوش دارند. اين طيف با پرزيدنت پوتين از دوره خدمت او در كا.گ.ب، سرويس اطلاعاتى روسيه همكار بوده اند، و گروه ديگر چهره هاى سياسى واجرايى هستند كه سابقه دوستى اينان با پوتين به دوران كارى او در سن پترزبورگ مى رسد. در تركيب مجموعه مردان رئيس جمهور روسيه، كمتر مى توان عنصرى ناهمگون يافت. ويژگى مشترك آنان ملى گرايى و تكيه برشيوه هاى اقتدار آميز درسياست داخلى و خارجى است. عناصر ليبرال و يا چپگرايان تندرو همگى از كرملين رخت بربسته اند و علت آن حوادث پرآشوب دهه ۱۹۹۰ است كه سبب شد آنها محبوبيت خود را در ميان بسيارى از روس ها از دست بدهند. مردم روسيه آن روز براى دموكراسى قيمت گزافى پرداختند و سختى زيادى متحمل شدند.

مردى با ويژگى هاى جانشينى
در حلقه همراهان پوتين، ايوانف ها نزديك تر از ديگران به رأس هرم هستند. تاكنون ناظران امور روسيه توصيف هاى بسيارى براى نماياندن نقش كليدى ايگوروسرگئى ايوانف به كار برده اند. به لحاظ خاستگاه فكرى، هيچ نقطه تميزى نمى توان ميان اين دو قائل شد. شايد تفاوت بارز آنان تنها قيافه و وظايف شان باشد.
آنچه پيداست سرگئى در سلسله مراتب قدرت همان مسير پلكانى پوتين را پيموده است .
او نيز چون رئيس خود، زمانى افسر امنيتى بود وشايد برهمين اساس بود كه در كابينه دوست وهمكار ديروز خود هميشه پست هاى امنيتى ودفاعى رادردست گرفت.
ناظران امور روسيه درشرح حال سرگئى، اورا مديرى تيزهوش و سرسخت ناميده اند كه نقش بسيارى در كادرسازى دولت پوتين و تنظيم مناسبات امنيتى او ايفا كرده است. درخشش ايوانف به زمان مديريت اودرسازمان كا.گ.ب جديد يا همان FSB  برمى گردد نهادى كه منبع تغذيه كادر جديد كرملين بوده است.
براى شناخت انديشه هاى اين متحد امنيتى پوتين، بايد سرى به سايت سازمان زير كنترل او زد جالب اينجاست كه وب سايت اف اس بى نظير «ام.آى۵» سازمان جاسوسى بريتانيا بر روى شبكه آنلاين قرار دارد. در صفحه نخست اين سايت آمده است: كسانى كه به اف اس بى مى پيوندند بايد قابل اعتماد باشند و وفادارى بدون قيد و شرطى به ميهن و حرفه خود داشته باشند.
ايوانف اما، فقط سرويس امنيت فدرال يعنى پليس مخفى روسيه را به عنوان بازوى قدرت پوتين درمهار آشوب هاى ويرانگر سياسى وقومى سازماندهى نكرد او از فروپاشى ارتش عظيم الجثه روس نيز پيشگيرى كرد.
سرگئى در طراحى سياست هاى امنيتى روسيه درقبال غرب وناتو حضور فعال داشته است ونگاه او به ناتو همان است كه در تريبون مونيخ از زبان پوتين ايراد شد. برهمين اساس پس از اعلام دكترين جديد روسيه در مونيخ بيشتر محافل غرب اورا شانس نخست جانشينى پوتين خوانده اند. پيش از همه، تصميم رئيس كرملين درارتقاى سرگئى از وزارت دفاع به جايگاه معاونت نخست وزيرى نگاهها را به خود جلب كرد.
سرگئى ايوانف پيش از آن كه راهى اتاق نخست وزيرى شود،در مصاحبه رسانه اى مهم انديشه هاى خود را بيان كرد. او مهم ترين نگرانى امنيتى روسيه را دخالت كشورهاى خارجى در امور داخلى اين كشور ونيز اوضاع داخلى برخى از جمهورى هاى شوروى سابق خواند.
اودرتكميل تفكر پوتين، اين پيام را به غرب دادكه روسيه قصد دارد براى مدرنيزه كردن نيروهاى مسلح اين كشور در ارتباط با سلاح هاى متعارفى و هسته اى به اجرا درآورد. تاكتيك هاى اعلام شده ايوانف يادآورى مفيدى به جهان بين المللى بود كه هنگامى كه اسلحه و مسأله انرژى مطرح است روسيه يك بازيگر مهم اين صحنه جهان است. مناقشه روسيه با اوكراين،بلاروس وگرجستان واروپا شاهدى براين گفتاراست.
ترجيع بند مواضع ايوانف اين بود كه روسيه قصد تهديد كشورهاى ديگر را ندارد ولى در عين حال خود را به پيروى از سياست «بازدارندگى» متعهد مى داند.

زبان مذاكره پوتين
برخلاف سرگئى، ايگور يك ديپلمات است يا لا اقل درتيم كارگزاران پوتين نقش يك ديپلمات را ايفا مى كند. او درسال هايى كه به «دوران تثبيت موقعيت» پوتين معروف است، مديريت دستگاه ديپلماسى اورا برعهده گرفت. نقش هاومناصب او درشطرنج سياسى روسيه بسيار شبيه موقعيت هاى كاندوليزا رايس دركاخ سفيد است. تنها با اين تفاوت كه رايس از پله شوراى امنيت آمريكا به سكوى وزارت خارجه صعود كرد، اما ايوانف پس ازتوفيق در وزارت خارجه كليد مركز امنيتى روسيه رابدست آورد. شايد ايگور پس ازپوتين سرشناس ترين مرد كرملين باشد.
او براى ايرانى ها چهره كاملاً آشنايى است. ايرانى ها اين سياستمدار خونسرد را با مأموريت هاى هسته اى او مى شناسند. سفرهاى او به تهران همواره نشانه هاى يك اتفاق تازه درپرونده هسته اى ايران را به افكارعمومى منتقل كرده است. بنابراين همه خبرنگاران غربى وشرقى درمواجهه با اين دستيار پوتين سؤال اصلى شان سرنوشت پرونده هسته اى وآينده نيروگاه بوشهر است. چنان كه برخى ناظران آخرين سفر ايوانف به تهران را به دليل حساسيت مذاكرات او با مقام اول جمهورى اسلامى يك نقطه عطف در پرونده هسته اى مى دانند. ايوانف رهبرى نهاد كليدى را عهده دار است. ايوانف درمرتبه رياست شوراى امنيت روسيه هدايت ديپلماسى چند لايه روسها رادردست دارد. ديپلمات ها ايوانف را مرد مذاكره ونيروى چانه زنى پوتين مى دانند. هر هفته مى توان اورادرمأموريتى تازه در اروپا ،آمريكا يا آسيا ديد يا درملاقات با بلندپايگان سياسى وامنيتى كه ايوانف پيام پوتين را تقديم او مى كند.
به اعتقاد برخى منابع او برخلاف همتاى خود سرگئى چندان خوشايند آمريكايى ها نيست. بويژه آن كه ايگور ايوانف سعى كرده دراين مدت خود را از مدافعان ثابت قدم حق ايران براى داشتن فناورى صلح آميز هسته اى نشان دهد. با اين همه تاكنون نشانه اى از ورود اين معتمد پوتين به كارزار انتخابات نيست. شايد ايگور به تبعيت از رئيس واستاد خويش ترجيح داده با سكوت و احتياط در اين عرصه گام بردارد و راه را بر تشتت و جنگ قدرت در خانواده سياسى پوتين ببندد.