دكتر معصومه رفيقى مرند ـ روانشناس بالينى و پژوهشگر

گل، هديه اى است از جانب خداوند براى زيبايى محيط و ابراز احساسات، عشق، قدردانى، سپاسگزارى و بهترين هاى قلبى براى كسانى كه دوستشان مى داريم يا افرادى كه در بستر بيمارى هستند.
گل به عنوان هديه اى ارزان اما ارزنده در مناسبت هاى مختلف و ديد و بازديد ها و در نهايت گلباران كردن خانه ابدى آنهايى كه ديگر در ميان ما نيستند،است.
بودن گل در هر مكانى، ديدن و بوييدن آن به انسان احساسى خوشايند و سرشار از آرامش مى دهد.
گل در همه صحنه ها و پهنه زندگى انسان در هميشه تاريخ حضورى زيبا و دل انگيز داشته است. در ادبيات ملت ها در ضرب المثل ها و در همانند سازى هاى كلامى و تعارف هاى روز مره، گل جايگاه خاص خود را دارد:
-  گل بى عيب، خدا است!
- دست گلت درد نكنه
- گل، پشت و رونداره
-  گل بگيم، گل بشنويم!
-  گل بى خار، كجاست؟
- با يك گل، بهار نميشه
- بيا تا گل برافشانيم و ....
هرچه بيشتر، گل ببوييد!
بوييدن گل هاى خوش بو همانند گل محمدى، ياسمن، سنبل، نرگس و گل هاى مشابه موجب آرامش مى شود. در مورد بوييدن گل نرگس گفته شده است كه پيامبرگرامى اسلام حضرت محمد(ص) سفارش مؤكدكرده اند كه اگر مى توانيد هر روز، گل نرگس ببوييد كه بيمارى را از شما دور مى سازد.
پيامبر اعظم (ص) به عطر و گل، علاقه زيادى داشتند و ظاهراً گل رز كه به نام گل محمدى معروف شده است، از گل هاى مورد علاقه ايشان بوده است.
وجود گلدانى از گل هاى خوش بو در خانه، فضاى خانه را عطراگين مى سازد و پخش شدن عطر آنها و استنشاق آن رايحه دل انگيز، استرس هاى معمول زندگى شهرى را برطرف مى سازد. اين كار، رايحه درمانى در بهترين معناى آن است (قرار گرفتن در محيطى كه آكنده از عطر گل هاى زيبا است.) رايحه درمانى آرامش و آسايش را به همراه داشته و از استرس و فشارهاى روانى مى كاهد.
رايحه درمانى
رايحه درمانى با استفاده از عصاره مواد خوشبو يا برخى از روغن هاى خاص احساس بويايى را اغوا مى كند. بوهاى خوش در چند دقيقه، نگرانى هاى روز مره را از بين برده و آرامش مى آورد.
در دنياى مدرن و آكنده از فشار هاى روانى متفاوت، رايحه درمانى راهى به سوى شادابى و نشاط و دست يابى به آرامش روانى است. رايحه درمانى موقعيتى را به وجود مى آورد كه لذت زندگى را دوچندان ساخته و با كسب آرامش جسمانى و روانى نشاط و شادابى را در زندگى جارى مى سازد.
رايحه درمانى، هنرى قديمى است كه با استفاده از عصاره و يا روغن گياهان شفابخش و مواد طبيعى ديگر، به بهبود و افزايش سلامت جسمى، ذهنى و عاطفى، كمك مى كند.
روغن هاى خوشبو، بيشتر از ريشه، ساقه، برگ و گل برخى از گياهان خوش رايحه استخراج مى شوند. روغن هاى خوشبو در بسته هاى كوچكى در ميان ديواره هاى سلولى گياهان نگه دارى مى شوند و در اعمال حياتى گياه (فتوسنتز، تنفس سلولى درون گياه و...) نقش دارند.
روغن هاى خوشبو، به طور معمول رقيق هستند وهنگامى كه در معرض هوا قرار گيرند، تبخير شده و عطر خود را متصاعد نموده وهوا را خوشبو مى سازند.
تاريخچه رايحه درمانى
استفاده از عطر و عصاره گل هاى خوشبو، ريشه در تاريخ اقوام و فرهنگ هاى باستانى دارد. در طول تاريخ، همواره تمدن هاى بزرگ و حتى جامعه هاى كوچك و قبايل بدوى از رايحه گل ها وگياهان معطر و ديگر مواد خوشبو در طبيعت، به منظور حفظ سلامت و تقويت و تأمين قواى جسمانى و روحى خود و همچنين براى تسلط و نفوذ در انسان ها و در درمان هاى طبيعى استفاده مى كرده اند.
در مصر باستان، از عصاره گياهان معطر مانند: گل رز، برگ درخت سدر، سروكوهى، صمغ چوب صندل و صمغ درخت مر و كندور و مواد معطر ديگرى مانند مشك، عنبر و عود، براى مصارف آرايشى و حفظ بهداشت و سلامت عاطفى بهره مى گرفته اند. اين مواد در آئين هاى مذهبى و موميايى كردن اجساد مردگان نيز كاربرد داشته است.
در هند باستان نيز گياهان معطر در زندگى روزمره و در آئين هاى مذهبى، براى ارتقاى مدارج روحانى كار برد داشته و از عطر گل هاى رز و ياسمن و بخور صندل در معبد ها و مكان هاى مقدس، استفاده مى شده است.
در ديگر كشورهاى باستانى مانند يونان و روم نيز استفاده از رايحه هاى طبيعى كاربرد فراوانى داشته است. در اين كشور ها علاوه بر استفاده از گياهان معطر براى مصارف بهداشتى و آرايشى، از روغن هاى گياهى براى معطر ساختن بدن و ماساژ درمانى و حمام هاى طبى و بخور هاى آرامش بخش براى تقويت و حفظ انرژى و دست يابى به سلامت جسمانى و عاطفى نيز بهره  مى گرفته اند.
در ايران باستان نيز علاوه بر موارد گفته شده، از انواع مواد معطر در مراسم آئينى و مذهبى و در عبادتگاه ها براى معطر ساختن فضا استفاده مى كرده اند.
برخى انسان شناسان معتقدند كه ظهور فرهنگ هاى باستانى را مى توان باتولد آئين ها، مرتبط دانست. جالب آن كه استفاده از انواع رايحه هاى خوشبو نيز هم زمان با پيدايش آئين ها متداول شده است.
در مراسم و مناسك آئينى كه براى پرستش خداوند و يا برگزارى جشن هاى شكرگزارى و نيز شفاى بيماران برگزار مى شده است، سوزاندن مواد معطر نيز بخشى از اين آئين ها بوده است. اين باور براين اساس شكل گرفته كه رايحه هاى معطر پخش شده در فضا ، موجب تلطيف هوا، كسب انرژى هاى مثبت و از بين رفتن انرژى هاى منفى و عوامل بيمارى زا مى شود وحالتى از آرامش و خلسه روحانى و معنوى رادر افراد به وجود مى آورد و به علت همين اثرات آرامش بخش، رفته رفته زمينه هاى استفاده از مواد معطر ، در اجتماعات و خانواده ها همگانى شده است.
تأثير رايحه بر دستگاه هاى بدن
رايحه ها، گيرنده هاى عصبى بويايى را تحريك مى كنند. پيام هاى دريافت شده از سوى اين گيرنده ها (احساس بوى خوش) به منطقه ليمبيك در مغز مى رسد. در اين منطقه پيام هاى بويايى شناسايى و كدبندى شده و در حافظه مربوط به هريك از بوها ذخيره مى شود و بر رفتار عاطفى و جسمانى ما اثر مى گذارد.
تأثير بو بر دستگاه هاى دفاعى و هورمونى
بوها مى توانند بر روند ساخته شدن هورمون ها ، گرايش هاى شخصى ، حرارت بدن و ساخته شدن انسولين، سوخت و ساز بدن، سطح هورمون استرس ، هورمون هاى جنسى، سامانه دفاعى بدن، افكار و واكنش هاى آگاهانه اثر بگذارند.
بوها با تحريك مغز در ترشح انتقال دهنده هاى عصبى (نوروترنس مى ترها) موجب حالات روانى خاصى مى شوند. استفاده از مواد معطر، در انسان ، احساس سلامت، سرخوشى و حالت خشنودى و خرسندى به وجود مى آورد. اين مواد مى توانند استرس و درد را كاهش داده و موجب تعادل عاطفى شوند.
تنفس مواد خوشبو
تنفس مواد خوشبو علاوه بر تحريك پياز بويايى ، به درون ريه ها رفته و به مولكول هاى اكسيژن مى چسبند، بدين وسيله به درون خون راه يافته و موجب خود بهبودى و خوددرمانى اعضا و بافت هاى بدن مى شوند.
علاوه بر اين ها، رايحه هاى معطر به وسيله ماساژهاى موضعى پوستى به درون مايع بين سلولى زيرپوست نفوذ مى كنند. و از اين راه نيز وارد جريان خون شده به اعضاى ديگر و دستگاه هاى لنفاوى بدن مى رسند و بر سامانه دفاعى اثر مى گذارند.
ادامه دارد

قندها(مواد غذايى شيرين)
پژوهش هاى اخير نشان مى دهد كه مصرف قند زياد موجب ايجاد استرس در مغز مى شود. براى مثال نيم ساعت پس از خوردن يك ماده شيرين، كالرى آن به سرعت مى شكند و گلوكز خون كودك بالا مى رود. اگرچه ماهيچه  ها و ديگر بافت هاى چربى آن را براى استفاده هاى بعدى ذخيره مى كنند، اما بافت مغز نمى تواند اين كار را انجام دهد. ۳ ساعت پس از خوردن مواد قندى، گلوكز خون پائين آمده و شروع به آزاد كردن هورمون هاى استرس زا مى كند. كودكانى كه دچار اختلال كم توجهى و بيش فعالى هستند كمتر قادرند با تأثيرهاى غذاهاى شيرين مقابله كنند، بنابراين فعاليت فيزيكى شان افزايش مى يابد كه اين فعاليت در اثر پائين آمدن گلوكز خون و تلاش براى به كار انداختن مغز است. پژوهش  ها نشان مى دهد حتى بزرگسالان دچار اين گونه اختلال ها، كه در سوخت و ساز گلوكز مشكل دارند، بخش هايى از مغزشان كه توجه، رفتار و اعمال درونى آن ها را تنظيم مى كند تحت تأثير قرار مى گيرد.

قندهاى مصنوعى

متأسفانه قندهاى مصنوعى نيز مشكلات ديگرى به همراه دارند. به طور مثال آسپارتام، بر سيستم عصبى مركزى تأثير گذارده و موجب اختلالاتى مانند حمله مى شود. پژوهشگران دريافته اند كه فنيل آلانين موجود در آسپارتام به راحتى از سدّ مغزى- خونى عبور كرده و توازن پيام هاى عصبى را به هم مى زند. اگرچه از ميان بدن كه عبور مى كند تغييراتى بوجود نمى آورد. نتيجه آن شامل كم توجهى، بيش فعالى و حتى حمله مى شود. آسه سولفام K نيز موجب آزاد شدن انسولين مى شود. همان كارى كه يك غذاى شيرين مى كند. سوكرالوز نيز كه درسال ۱۹۹۸ توسط FDA ( اداره غذا و داروى آمريكا) تأييد شد، بايد توسط كبد سم زدايى شود كه اين كار با اضافه كردن يك سرى مواد شيميايى مضر هنگام پخت، به غذاهاى آماده انجام مى گيرد.

حساسيت هاى غذايى

علائم حساسيت فقط خارش، عطسه و ديگر علائم مشهود نيست. پژوهشگران معتقدند كه حساسيت هاى غذايى مخفى مى توانند موجب دامنه وسيعى از مشكلات فيزيكى و روحى شوند. داروهاى محيطى نيز مانند آفت كش ها، حشره كش  ها و ديگر آلاينده هاى محيطى، مصرف بيش از اندازه آنتى بيوتيك و رژيم غذايى نامناسب همگى در بوجود آمدن حساسيت نقش مؤثرى دارند. تحقيقات ديگرى نيز نشان داده كاكائو، ذرت، تخم مرغ، شير، پرتقال و گندم از غذاهاى شايعى هستند كه با اختلال بيش فعالى و حساسيت در كودكان مرتبط هستند. در يك پاسخ آلرژيكى، هيستامين در مغز آزاد مى شود. همچنان كه در اعضاى ديگر بدن نيز اين گونه مى شود. يكى از تأثيرات هيستامين، افزايش فرار خونابه در اطراف بافت هاى مغز است. مغز از آب اشباع شده و در نتيجه ميزان توجه و عملكرد حافظه كاهش مى يابد.

توصيه

غذاهاى خانگى (و نه غذاهاى آماده) براى هر سنى خوب هستند، اما مصرف شان براى بچه هاى در حال رشد بسيار مهم است. بنابراين سعى كنيد فريزرتان را در پاييز با غذاهاى طبيعى و حيوانى پُر كنيد. اگر غذاى فرزندتان را چه در خانه و چه براى مدرسه با رژيم غذايى مناسب و متوازن درست كنيد، موجب مى شود ميزان يادگيرى دروس در او افزايش يابد.
منبع: تبيان

* خواص دارويى:
در هويج يك نوع انسولين گياهى وجود دارد كه اثر كم كننده قند خون دارد. به همين خاطر اين باور قديمى كه هويج براى مبتلايان به بيمارى قند خوب نيست كاملاً غلط است وبيماران قندى مى توانند به مقدر كم از اين گياه استفاده كنند. هويج با داشتن مواد مقوى و ويتامين ها يكى از مهم ترين و مفيدترين سبزيجات براى بدن است. خوردن هويج مقاومت بدن را در مقابل بيمارى هاى عفونى بالا مى برد.مصرف هويج در برطرف كردن بيمارى هايى از قبيل آب آوردن انساج بدن، بند شدن ادرار،  تحريك مجارى گوارشى و تنفسى، سرفه هاى مقاوم، آسم، خلط هاى خونى و دفع كرم اثر معجزه آسايى دارد.
موارد مصرف هويج در بيمارى ها
* براى برطرف كردن يبوست يك كيلو هويج را رنده كنيد و در مقدارى آب دو ساعت بجوشانيد تا مانند ژله در آيد صبح ناشتا چند قاشق بخوريد
* سوپ هويج براى كودكان شير خوار كه معده حساس دارند مفيد است. براى تهيه اين سوپ ابتدا ۲۰۰ گرم هويج رنده شده را در قابلمه بريزيد و به آن يك ليتر آب اضافه كرده و بجوشانيد تا كاملاً هويج ها له شود. سپس آن را صاف كرده و به نسبت مساوى باشير مخلوط كرده و در شيشه شير بچه ريخته و به او بدهيد.
*آب هويج را اگر روى صورت بكشيد موجب روشن شدن و جلوه پوست مى شود.
*  اگر بخواهيد لاغر شويد همه روزه با غذا هويج خام بخوريد
*  اگر مى خواهيد چاق شويد بعنوان صبحانه بايد آب هويج بخوريد
* هويج وپياز را با هم بجوشانيد و به آن آب ليمو اضافه كنيد داروى مؤثرى براى درمان بيمارى هاى عصبى   امراض كليوى و همچنين جوان كننده پوست است.
مضرات
البته با اين همه خواصى كه هويج دارد در مصرف آن نبايد زياده روى كرد ديده شده آنهايى كه هويج زياد مصرف مى كنند رنگ پوست و چشم شان زرد مى شود كه البته خطرى ندارد چون اگر چند روز هويج مصرف نكنند، دوباره پوست و چشم به رنگ طبيعى خود بر مى گردد.