مهوش عفافى

در آخرين سال هاى قرن ۲۰ و آغاز قرن ۲۱ تغييراتى اساسى در تمامى زمينه ها در سراسر جهان رخ داد كه سامان توليد، توزيع محصولات، تعامل ميان واحدها، ارزيابى بازار، قوانين استخدام، روابط بين پرسنلى و همچنين ساختار جامعه را تحت تأثير قرار داد.
برخى از اين تغييرات نتيجه جهانى سازى (ويژگى هاى اقتصادى، سياسى و فرهنگى)، با تحرك پذيرى رو به رشد افراد، اجناس، اطلاعات و ايده ها و فراگير بودن فناورى اطلاعات و ارتباطات در بيشتر زمينه هاى فعاليت هاى انسانى هستند.
نتايج بسيار مثبتى در رابطه با اين گرايش ها وجود دارد، به عنوان مثال آگاهى فزاينده در رابطه با نياز براى محافظت و بهبود محيط، در زمينه حقوق اجتماعى و انسانى و ايمنى افراد، در زمينه قوانين دموكراسى و آزادى هاى شخصى از اين مواردند. از طرف ديگر بسيارى از كارهاى تكرارى، خطرناك و سخت با معرفى سامانه هاى روباتيك، انفورماتيك و فناورى هاى پيشرفته ديگر اصلاح شده اند و در نتيجه دستاوردهاى ارزشمندى به دست آمده است.
توليد و تجارت از محلى به منطقه اى و ملى دست آخر تا ابعاد جهانى متحول شده است. در نتيجه، رقابت پذيرى جهانى مى تواند بازارها را ناپايداركرده، طول عمر مؤسسات را كاهش داده و ناپايدارى در وضع استخدام را ايجاد كند.
آهنگ تند تحولات فناورانه و روشمند و گرايش هاى خلاقانه موجب تسريع فرايند سوخت، ابزار، محصولات و بدتر از همه وضع حرفه اى و كيفى انسان مى شود.
هرگونه نوسان يا ناپايدارى در عوامل اقتصادى جهانى مى تواند آثار شديدى در همه مناطق دنيا به صورت ركود خطرناك، اخراج عظيم و سقوط هاى اقتصادى در پى داشته باشد.
از اين رو با در نظر گرفتن اين موارد بايد نكاتى لحاظ شود تا ضروريات توسعه نيروى انسانى در قرن حاضر و تعامل فناورى هاى ارتباطى و اطلاعاتى با اين ضروريات منطبق گردد.
در مطلب حاضر سعى شده تا ضمن بررسى توسعه نيروى انسانى به جنبه هاى مختلف آن در عصر حاضر در آموزش و تأثير آن بر آموزش در طول زندگى پرداخته شود.
با در نظر گرفتن تحولات فناورى هاى نوين كه در آينده اى نزديك تثبيت خواهد شد برخى پيش زمينه ها بايد مدنظر قرار گيرد تا موضوع اصلى نيازهاى مربوط به توسعه منابع انسانى در قرن حاضر تأمين شود.
|||
آى سى تى نقش مهمى در زندگى روزمره مردم ايفا مى كند. اين فناورى، انقلابى در نحوه كار و تفريح مردم به وجود آورده و قوانين كسب و كار را دستخوش دگرگونى كرده است. با به كارگيرى آى سى تى در فعاليت ها و اقدام هاى دولتى، خدمات عمومى به شكل بهترى به مردم عرضه مى شود. بدين گونه نه تنها مديريت دولتى به شكل مناسب ترى اعمال مى شود، بلكه مفاهيمى همچون «شهروند» و «مردم سالارى» نيز تعاريف جديدى به خود مى گيرند.
تأثير آى سى تى در جوامع مختلف بشرى يكسان نيست. اين فناورى در برخى كشورها، حركت از «اقتصاد صنعت بنيان» به سمت «جامعه دانش بنيان» را سرعت بخشيده و در برخى كشورها، تأثير مهمى در زندگى مردم نداشته است. اين چنين بى توازنى در نقش آى سى تى در زندگى مردم كشورهاى مختلف سبب شده كه رشد اقتصادى كشورها نيز يكسان نباشد. اين نكته وظيفه كليدى دولت در عصر اطلاعات را به روشنى نشان مى دهد.
با در نظر گرفتن دگرگونى ها در فناورى هاى نوين كه در آينده اى نزديك تثبيت خواهد شد، برخى پيش زمينه ها بايد مدنظر قرار گيرد تا موضوع اصلى نيازهاى مربوط به توسعه منابع انسانى در قرن حاضر تأمين شود.

< توسعه منابع انسانى
براى هر كشور، بدون توجه به درجه توسعه يافتگى آن از لحاظ اقتصادى و فناورى، سلامت عمومى و فردى متناسب با ميانگين مهارت ها، دانش و تحصيلات جمعيت فعال آن است.
افراد تحصيلكرده داراى توان بالاترى براى كسب درآمدهاى بالاتر، براى مشاركت جستن با مديران در رقابت پذيرى مؤسسات خود، يا ايجاد شغل يا كار حرفه اى خود هستند. درآمد شخصى بالاتر، ضرب در كسر جزيى از جمعيت به اين معنى است كه مؤسسه ها ثروتمندتر خواهند شد و دولت درآمد خود را ناشى از ماليات افزايش خواهد داد.
افراد تحصيلكرده همچنين در تغييرات كارى سازگارترند و كمتر در معرض از دست دادن كار هستند و مى توانند خود را به روز نگه دارند، مهارت ها و توانايى هاى خود را ارتقا داده يا بهبود بخشند، حتى اگر به عنوان بخشى از آموزش هاى پايه خود، نياز به مطالعه شخصى داشته باشند و به عبارت ديگر مى توان گفت، اين افراد براى چالش هاى آينده آماده ترند.
راهبرد يكپارچه و طولانى مدت در ارتباط با توسعه منابع انسانى يعنى افزايش درازمدت تحصيلات اجبارى براى همه نسل هاى جوان، به گونه اى كه تحصيلات پايه و تكميلى را زير پوشش قرار دهد. به معنى خلق فرصت هاى دسترسى به تحصيلات عالى و آموزش در تمامى رده هاى سنى در دانشگاه ها، پلى تكنيك ها و مدارس حرفه اى و بسيار سخت تر از اين، ارائه آموزش بزرگسالان و فرصت هاى آموزش. روشن است كه امروزه حتى ثروتمندترين مليت هاى روى زمين هنوز آماده برخورد با اين ضروريات كميتى و كيفيتى نيستند، هرچند، همواره ايجاد اهداف مجانب براى برنامه هاى بلندمدت، براى تصميم سازان تجربه خوبى است به اين معنى كه آنها مى توانند به صورت مداوم به اجراى اين اهداف بپردازند، بدون آن كه هرگز به صورت واقعى به آنها دست يابند.

< تغيير وضع فارغ التحصيلى
عبارت «نيروى انسانى» داراى معنى ضمنى توانايى فيزيكى خالص كه قادر به انجام وظايف سخت و دشوار با استفاده از دست و يا حتى تمامى بدن است. كشاورزى، معدن و ماهيگيرى و بيشتر شغل هاى صنعتى حتى پس از آن كه نخستين انقلاب صنعتى رخ داد چنين مشخصاتى داشتند.
وضع كنونى بسيار متفاوت است زيرا كه بسيارى از مشاغل با توجه به گسترش بخش خدمات نياز به مهارت هاى هوشمندانه دارد تا به مهارت هاى فيزيكى، حتى در بخش پايه و در صنايع سنگين، مكانيزم ها، اتوماسيون، كنترل از راه دور و روباتيك اتلاف توان را از انسان دور ساخته است: امروزه هر كسى مى تواند كاميون ۱۰ تنى را بدون مشكل براند، همزمان بالابرها، آسانسورها و ابزارهاى قدرتمند بيشتر كارهاى يدى را  آسان ساخته اند.
به طور قطع، روى ديگرى از سكه وجود دارد. فعاليت هاى انسانى بيشتر و بيشترى شامل فناورى هاى پيشرفته در دورنماى خود مى شوند و گرايش هاى آتى در اين زمينه به سمت افزايش كاربرد اين فناورى ها خواهد بود.
به هر حال دوره تحصيلات اوليه (ابتدايى و راهنمايى در ايران) براى توانمندسازى شهروندان آينده بايد قابليت هاى زير را در مخاطب خود پرورش دهد.
۱- خواندن، نوشتن، حساب كردن و درك سخنرانى ها
۲- درك حداقل دو زبان خارجى
۳- تحليل و حل مسأله
۴- درك روابط فردى و جمعى
۵- راهبردى كردن و پذيرش راهبرى
۶- برقرارى ارتباط، به صورت مستقيم يا به وسيله فناورى هاى مناسب
۷- دسترسى و اعتباردهى اطلاعات و داده ها
۸- يادگيرى اين كه از چه راهى ياد بگيرند
۹- محافظت محيط زيست و سلامت فردى
۱۰- داشتن درك پايه ازجامعه و منطقه خود و دنيا
۱۱- درك ارزش ها و معنويات

< آموزش هاى متوسطه
اين دوره ها بيشتر براى سنين ۱۵ تا ۱۸ سال در نظر گرفته مى شود و براى فراهم ساختن فارغ التحصيلان يا سطوح بالاتر در جامعه هدف گذارى شده است. اين دوره از آموزش دو انتخاب دارد يا منجر به تحصيلات عالى مى شود و يا اين كه جذب سريع در بازار كار.
در هر دو حال، در راهبرد توسعه منابع انسانى، گسترش تحصيلات متوسطه براى افزايش فارغ التحصيلان با سطح سواد متوسط در جامعه امرى ضرورى است.

< آموزش عالى
درصد دانش آموزانى كه به تحصيلات عالى دسترسى پيدا مى كنند، در كشورهاى توسعه يافته به صورت ثابت در حال افزايش است و حدود ۷۰ درصد رده سنى را شامل مى شود. هرچند در كشورهاى ديگر بسيار كمتر است و از ۴۰ درصد تا ۵۰ درصد ميان كشورهاى در حال توسعه در حال تغيير است. به نظر مى رسد كه چالش پيش روى جوامع آينده ايجاب مى كند تا اين درصد تا حد ممكن افزايش يابد.
تحصيلات عاليه دوره هاى كوتاه مدت و پاره وقت با طول دوره هاى كوتاه (در حدود ۱ تا ۲ سال) با هدف ورود سريع به بازار و دوره هاى تحصيلات تكميلى شامل آموزش با شيوه هاى متفاوت به همراه پژوهش علمى يا بدون آن كه تفاوت ميان دانشگاه ها و مؤسسه هاى مشابه آنها را فراهم مى كند را شامل مى شود.
طول دوره اين برنامه هاى آموزشى به نوع مدرك ارائه شده بستگى دارد. نياز مبرمى به سطوح بالاتر دانش از كارشناسى تا دكترا وجود دارد. هرچند گرايش هاى فراوانى براى كاهش طول دوره هاى آموزش با مدرك وجود دارد.
نظام تحصيلات عالى در كشورهاى توسعه يافته، زير فشار دو سويه از طرف دولت و افكار عمومى براى افزايش ظرفيت قرار دارد.
< چالش هاى جديد براى تحصيلات تكميلى
براى همگامى با تغييرات جامعه، مؤسسه هاى تحصيلات تكميلى به رفع مسائلى دشوار نياز دارند:
- افزايش فارغ التحصيلان در هر سال كه خود نياز به افزايش ورودى بدون از دست رفتن اثر بخشى دارد كه با سال هاى سپرى شده براى فراغت از تحصيل سنجيده مى شود.
- سازگارسازى برنامه ها، دوره هاى تحصيلى و محتويات با نيازهاى قابل پيش بينى جامعه براى پرهيز از بيكارى فارغ التحصيلان در آينده.
- تنظيم راهكارهاى يادگيرى براى آموزش انبوه (به جاى آموزش نخبگان).
- قرار دادن تغييرات فرهنگى اجتماعى متدولوژى، فناورى و خلاقيت ها در كنار هم.
- مدنظر قرار دادن موضوع هاى چند نظامى در توسعه دوره هاى آموزشى.
- اجبارى كردن آشنايى با ICT و زبان خارجى بدون در نظر گرفتن برنامه.
- ايجاد ظرفيت براى خوديادگيرى به وسيله دانشجويان.
افزون بر اين دانشگاه ها بايد، به صورت واضح ترى در آموزش و يادگيرى مداوم، آموزش دبير و آموزش استادان مشاركت نمايند تا از بالاترين توان خود در پشتيبانى از نظام هاى آموزشى و آموزشگاهى بهره مند شوند.
دانشگاه ها همچنين لازم است با واقعيت ظهور روش هاى غيرمتعارف آموزش و يادگيرى نظير آموزش مجازى و با استفاده از روش هاى جديد برنامه ريزى آموزشى و آموزنده به نحو احسن روبرو شوند.
* كارشناس ارشد تحقيق در ارتباطات