منبع: تايم / مترجم: بنفشه غلامى
چهارمين سالگرد اشغال عراق، فرصتى بود كه جامعه جهانى در آن به تأمل دوباره در پيچيده ترين و بى رحمانه ترين جنگ عصر حاضر نشست. ۴۹ ماه براى ملت عراق به اندازه ۴۹ سال، سخت و جانكاه گذشت. لحظه ها و روزهاى روشن اين ۴ سال به اندازه شب هايش تيره و تار و پر از وحشت بود و اكنون پنجمين سال اين تراژدى تاريخ در حالى آغاز شده كه هيچ چشم اندازى از صلح و آرامش پيش روى زن و مرد بى پناه عراقى نيست. عمق فاجعه آنجاست كه دنياى سياست به راحتى با جنگ در عراق كنار آمده است. گويى همه پذيرفته اند كه اين سرزمين ، حياط خلوت تروريست هاى داخلى و اشغالگران خارجى بماند.
در اين گزارش، ما نيز سرگذشت ۴۹ماه زندگى در آتش و خون همسايگان مان را مرور كرديم. تورق در آنچه دراين ۴ سال گذشت ، پرده ازچهره بسيارى از حقايق كنار مى زند. از همين روست كه وجدان هاى هوشيار اهل سياست و خبر در اقصى نقاط جهان، اين روزها به نقد سياستگذاران و مجريان اين جنگ پرداخته اند و در همان حال افكار عمومى پايتخت هاى اروپاو آمريكا را به صحنه نمايش انزجار خود از تداوم اين فاجعه تبديل كرده اند. نشريه تايم در گزارش نقادانه اتفاقات مهم و حقايق معقول اين سال ها را به رشته تحرير درآورده است.
تهاجم به عراق با يك ادعا آغاز شد ادعايى كه جورج بوش در نطق معروف مارس ۲۰۰۳ آن را مطرح كرد و تا به امروز هيچ مدركى براى اثبات آن ارائه نشد.
* مارس ۲۰۰۳ (وحشت و هراس)
«مردم آمريكا و دوستان ما از رژيمى غيرقانونى كه با سلاح هاى كشتار جمعى خود تهديدى براى صلح است ، در امان نخواهند بود. ما پاسخ اين تهديد را با ارتش خود به آن خواهيم داد. به اين ترتيب در آينده شاهد نيروهاى آتش نشانى و پزشكان و مأموران امنيتى در خيابان هاى شهرهاى خود نخواهيم بود.» (جورج دبليو بوش ـ اندكى پس از بمباران بغداد در ۱۹ مارس)
ساعت ۹/۳۴ دقيقه شامگاه ۱۹ مارس ۲۰۰۳ ، ۲ روز پس از آن كه به صدام و پسرانش هشدار داده شد طى ۴۸ ساعت خود را تسليم كرده و عراق را ترك گويند، ارتش ائتلافى آمريكا شروع به بمباران بغداد كرد. ساعت ۱۰/۱۶ دقيقه شب، بوش برفرمان تهاجم به عراق تأكيد كرد و مدعى شد اين حمله انجام مى شود: « تا عراق خلع سلاح شود، تا مردم عراق آزاد شوند، تاجهان از گورى خطرناك بجهد» ساعت ۷/۵۷ دقيقه صبح ۲۰ مارس ميان نيروهاى عراقى و آمريكايى نخستين درگيرى صورت گرفت. تا ساعت ۴ بعدازظهر همان روز ۷ بار به بغداد حمله هوايى شد.
* آوريل ۲۰۰۳ (سقوط بغداد)
«مرا سيلى بزنيد، مرا سيلى بزنيد، به من بگوييد كه اين خواب نيست. به من بگوييد كه كابوس واقعاً تمام شده است ». (اظهارات چاپ شده از يك مرد عراقى ناشناس در نيويورك تايمز كه به پهناى صورتش اشك مى ريخت).
بعد از حملات پى در پى، سرانجام ارتش آمريكا وارد بغداد شد و كنترل پايتخت را در دست گرفت. ۹ آوريل مجسمه صدام در ميدان فردوس در ميان شادى عراقى ها به پائين كشيده شد. هرج و مرج و بى قانونى همه جا را فرا گرفت و خيلى زود اشياى بى شمارى از موزه ملى عراق كه آثارى ۱۰هزارساله را در خود جاى داده بود به غارت رفت.
* مه ۲۰۰۳ (آغوش پيروزى)
«مأموريت انجام شد» (تابلوى تبليغاتى نصب شده در پشت سر جورج بوش بر روى كشتى آبراهام لينكلن) بوش سوار بر هواپيما شد و بر جاى كمك خلبان نشست و سپس بر روى كشتى S-۳B وايكينگ كه در خليج سن ديه گو پهلو گرفته بود، فرود آمد. او در حالى كه لباس خلبانى بر تن داشت نطق پيروزى تلويزيونى خود را ايراد كرد و گفت: «عمليات اصلى در عراق پايان گرفت.»
* ژوئن ۲۰۰۳ (بن بست ها)
«در سرزمينى كه بن بست ها سعى مى كنند سازماندهى شوند ژنرال تامى فرانكس (فرمانده نيروهاى آمريكايى در عراق) و تيم اش آنها را ريشه كن خواهند كرد. » (دونالد رامسفلد)
از اول مه زمانى كه بوش اعلام كرد مأموريت اصلى تمام شده است، تا ماه ژوئن ۵۰ نظامى آمريكايى كشته شدند. دونالد رامسفلد شرمسار از مشكلاتى كه با بقاياى رژيم بعثى صدام داشتند، ادعا كرد؛ سطح خشونت هاى موجود در عراق بيش از خشونتى كه در يك شهر بزرگ آمريكا وجود دارد، نيست. يك ماه بعد، ارتش انگليس اعلام كرد حدود ۴۰ تا ۵۰ هزار شورشى در عراق وجود دارند. منابع عراقى اين رقم را ۲۰۰هزار نفر برشمردند رقمى كه بسيار بيش از نيروهاى آمريكايى حاضر در عراق بود.
* جولاى ۲۰۰۳ (سخنان سخت)
«برخى فكر مى كنند مى توانند به ما در اينجا حمله كنند. پاسخ من اين است. آنها را به اينجا بياوريد.» (بوش)
بوش در پاسخ به خبرنگارى كه مى گفت آمريكا، ارتش فرانسه ، آلمان و روسيه را به كمك گرفته است تا از شمار حملات مرگبارى كه عليه نيروهاى آمريكا در عراق صورت مى گيرد، كاسته شود گفت:
«كشورهاى ديگر خود از اين كه از ما حمايت كنند، راضى هستند، اما اين سربازان آمريكا هستند كه صلاحيت حفظ اين موقعيت را دارند.» ۳ هفته بعد عدى و قصى، پسران صدام در موصل به دست نيروهاى آمريكايى كشته شدند.
* آگوست ۲۰۰۳ (اندوه مشترك)
«هيچ چيز نمى تواند كشتار مردان و زنانى را كه به عراق رفته بودند تا به مردم اين كشور كمك كنند، تسكين ببخشد.» (كوفى عنان، دبيركل سابق سازمان ملل)
۱۹ آگوست ۲ هفته پس از انفجار بمب در سفارت اردن در بغداد كه منجر به مرگ ۱۴ نفر شد، انفجار كاميونى حامل مواد منفجره در مقر سازمان ملل در بغداد موجب مرگ ۱۷ نفر از جمله «سرجيو ويه را» فرستاده ويژه سازمان ملل به عراق شد. هيچ گروهى مسئوليت اين انفجار را بر عهده نگرفت. در پى اين حمله نيروهاى سازمان ملل از عراق خارج شدند.
* سپتامبر ۲۰۰۳ (نقشه حمله)
تقسيم مسئوليت براى طرح و اجرا واضح نيست. بنابراين برنامه براساس شرايطى خاص و ديرهنگام طرح ريزى شد. به علاوه هزينه زمانى كافى براى انجام مأموريت در دست نيست. (يك گزارش محرمانه)
واشنگتن تايمز پيش نويس محرمانه گزارش را كه ماه ها پيش از حمله به عراق براى رئيس ستاد مشترك آمريكا تهيه شده بود، به دست آورد. در اين گزارش محرمانه بر اين نكته تصريح شده بود كه بوش استراتژى حمله به عراق را در آگوست ۲۰۰۲ تصويب كرده بود.
* اكتبر ۲۰۰۳ (ورود بن لادن)
«از خبرهاى خوش مسروريم. آمريكا در باتلاق دجله و فرات فرورفته است. بوش در ميان عراق و نفت آن گرفتار شده است. او اينجاست. از اين كه او در چنين موقعيتى شرمسارانه قرار گرفته خدا را سپاسگزاريم. آمريكا در پيش چشمان تمام جهان در حال ويران شدن است.» (از يك نوار ويديويى منتشر شده بن لادن در ۱۸ اكتبر)
وى در اين نوار ويدئويى كه در عراق و شبكه ماهواره اى الجزيره منتشر شد، ضمن تبريك به هواداران خود به خاطر تلاش شان از عراقى ها و ملت هاى مسلمان خواست از حمايت آمريكا بپرهيزند. او خاطرنشان كرد هر دولتى كه از سوى آمريكا حمايت مى شود، رژيمى خائن است. بن لادن همچنين به اين نكته اشاره كرد كه اين جنگ براى آمريكا چيزى جز ضررهاى اقتصادى دربرنخواهد داشت و بر اين نكته تصريح كرد كه اين جنگ در يك سال اخير ۴/۵ميليارد دلار براى آمريكا هزينه داشته است.
* نوامبر ۲۰۰۳ (جسيكا لينچ صحبت مى كند)
«من فكر مى كنم ارتش به دنبال يك قهرمان بود.» (جسيكا لينچ از افسران ارشد آمريكا)
7 ماه پس از شروع جنگ، داستان قهرمانانه و سراسر فداكارى يك سرجوخه زن به نام «جسيكا لينچ» اعجاب و تحسين آمريكايى ها را برانگيخت. براساس آنچه كه روزنامه ها نوشتند، جسيكا لينچ ۲۳ مارس بعد از اين كه همراهانش را از دست داد و زير آتش دشمن قرار گرفت، به اسارت آنها درآمد و اول آوريل آزاد شد. رسانه ها از او به عنوان زنى ياد كردند كه با مرگ جنگيد. اما خيلى زود در ماه مه مشخص شد داستان پرفراز و نشيب جسيكا، در واقع داستانى ساده بوده كه پنتاگون به آن آب و تاب بخشيده و رسانه ها نيز آن را منتشر كرده اند.
* دسامبر ۲۰۰۳ (دستگيرى صدام)
«خانم ها، آقايان، ما او را گرفتيم.» (پل برمر در حال اعلام خبر دستگيرى صدام به خبرنگاران)
محل اختفاى صدام كه از آن به عنوان خانه عنكبوت در رسانه ها ياد شده با گزارش جاسوسان و همچنين اعضاى خانواده و باديگاردهاى صدام كشف شد. «خانه عنكبوت» در نزديكى تكريت قرار داشت؛ سياهچاله اى كوچك كه صدام با ۷۵۰هزار دلار دارايى در آن پناه گرفته بود. او را در حالى كه ريش و سبيلى بلند و موهايى آشفته داشت، گرفتند. تصاوير او در حالى كه تحت آزمايش هاى پزشكى بود، به همه نقاط دنيا مخابره شد.
* ژانويه۲۰۰۴ (سلاح هاى كشتار جمعى)
«من فكر نمى كنم آنها وجود داشته باشند... فكر نمى كنم برنامه توليد گسترده اى در دهه۹۰ در اين باره وجود داشته باشد: (ديويد كاى رئيس گروه تحقيق از تسليحات عراق)
بعد از حمله ۲۰۰۳ به عراق، ديويد كاى مأمور جست وجو براى پيدا كردن سلاح هاى كشتار جمعى در خلال نخستين جنگ خليج فارس شد، گروه او را كه مأمور انجام اين كاوش بودند، «گروه مطالعه عراق» ناميدند. كمتر از يك سال پس از اشغال عراق «كاى» در برابر سنا در يك اعتراف تاريخى شهادت داد كه هيچ گونه اثرى از وجود سلاح هاى كشتار جمعى در عراق پيدا نكرده است. وى تأكيد كرد: «ما اشتباه كرديم.» او در عين حال چند روز بعد تأكيد كرد؛ جنگ عراق جنگى بجا و درست بوده است، زيرا صدام حالتى تهاجمى و تهديدگرانه به خود گرفته بود. تحقيقات در اين زمينه ادامه يافت اما سرانجام در ۱۲ ژانويه،۲۰۰۵ جست وجو بدون نتيجه پايان گرفت.
* فوريه۲۰۰۴ (نامه اى به نيروها)
«تنها راه، ادامه جنگ با كافران است. اگر بتوانيم آنها را به يك جنگ فرقه اى بكشانيم، سلفى هاى هراسان از انهدام از خواب بيدار مى شوند.» (برگرفته از نامه ۱۷ صفحه اى الزرقاوى به اعضاى القاعده)
در اوايل فوريه در جست وجوهاى نيروهاى آمريكايى از خانه اى در بغداد ديسكت حاوى نامه اى كه گمان مى رفت از سوى الزرقاوى به هوادارانش باشد، كشف شد. الزرقاوى در اين نامه به نيروهايش فرمان مى دهد جنگ فرقه اى در عراق راه بيندازند. اندكى پس از صدور اين نامه، ۲۵ حمله به شيعيان و نيروهاى آمريكايى شد.
آمريكايى ها با رو كردن اين ديسكت چنين وانمود كردند اين نامه مدركى است دال بر اين كه برخى در خارج از عراق نقشه هايى براى به وجود آوردن جنگ هاى داخلى در اين كشور درسر دارند.
* مارس۲۰۰۴ (جنگ مقدس)
«چه برسر كشور ما مى رود؟ اينجا فقط آدم هاى بى گناهى بودند كه آمده بودند، دعا كنند.» (زنى ناشناس بعد از انفجار در ضريح امام كاظم (ع) در نزديكى بغداد اين سخنان را كه در واشنگتن پست چاپ شد، بيان كرد) در روز عاشورا مكان هاى مقدس در بغداد و كربلا مورد حمله تروريست ها واقع شد كه اكثر حمله ها، انتحارى بودند، در اين حملات ۱۸۰ زائر كشته شدند. اين يكى از خونبارترين روزهاى عراق پس از سقوط بغداد بود. در اين رابطه نيروهاى آمريكايى مقصر شناخته شدند. زيرا پيش از آن در دوم مارس نيروهاى آمريكايى به مقر الزرقاوى حمله كرده بودند.
* آوريل۲۰۰۴ (ابوغريب)
«گزارش هاى رسيده درباره ضعف هاى بنيادين بازداشتگاه ها و زندان ارتش آمريكا در عراق ويران كننده بود. بويژه در مورد ژنرال آنتونيو تاكوبا كه آشكار كرد كه بين اكتبر و دسامبر۲۰۰۳ اعمال ساديسمى و جنايتكارانه چندى در ابوغريب انجام شده است.» (برگرفته از مقاله شكنجه در ابوغريب اثر سيمورهرش چاپ شده در شماره ۱۰ مه۲۰۰۴ نيويوركر)
اواخر آوريل تصاويرى از زندانبانان آمريكايى ابوغريب منتشر شد كه زندانبانان براى مرور خاطرات شخصى خود آنها را ثبت كرده بودند. اين تصاوير با واكنش هاى تند بسيارى در سراسر دنيا بويژه در خاورميانه روبه رو شد، اين تصاوير ساديستى سربازان
آمريكايى با شعار آزادى عراق منافات تام داشت. برخى از اين سربازان از پست هايى كه داشتند كنار گذاشته شدند.
* مه ۲۰۰۴ (وصيتنامه نيك برگ)
«اسم من نيك برگ است، پدرم مايكل و مادرم سوزان است. من يك برادر و يك خواهر به نام هاى ديويد و سارا دارم در وست چستر پنسيلوانيا نزديك فيلادلفيا زندگى مى كنم.» (آخرين كلماتى كه سرباز نيك برگ پيش از ازدست دادن سرش بر زبان آورد.)
«نيك برگ» در واكنش شبه نظاميان عراقى به جنايت هاى نيروهاى آمريكايى عليه زندانيان ابوغريب كشته شد. اين شبه نظاميان پس از كشتن «برگ» تصاوير ويديويى گرفته شده از وصيت كردن برگ و كشتن او را روى اينترنت منتشر كردند. خانواده برگ مدعى شدند پسرشان عراق را پيش از اين ترك كرده است. اما نيروهاى آمريكايى او را به زور در آنجا نگه داشتند تا درباره او تحقيق بكنند. البته آمريكايى ها براى گريز از اين اتهام مدعى شدند پليس عراق «برگ» را در اين كشور نگه داشته بود تا تحقيقات بيشترى درباره او و اين كه چرا به اين كشور آمده، انجام دهد.
* ژوئن ۲۰۰۴ (اشك آزادى)
«حكومت را آزاد بگذاريد» (بيانيه جورج بوش پس از تفويض قدرت به عراقى ها)
۲۸ ژوئن، ناتو در تركيه نشستى برگزاركرد. در اين نشست كاندوليزا رايس نامه اى از بوش را قرائت كرد كه در آن حكومت را به عراقى ها واگذار مى كرد. چند ساعت بعد دادگاه عالى آمريكا در ۳ مورد عليه كاخ سفيد اقامه دعوى كرد. اين ۳ مورد عبارت بودند از:
۱- ادعاى كاخ سفيد درباره نگه داشتن نامحدود مظنونان به مشاركت در ترور
۲- تحويل ندادن آنان به دادگاه
۳- حضور نداشتن وكلا در هنگام بازجويى.
* جولاى ۲۰۰۴ (كميته ۱۱ سپتامبر)
گزارش ها حاكى از روابط دوستانه و اشتراكات پنهانى هردوطرف مخالف آمريكا است. اما هيچ مدركى در دست نيست كه دال بر روابط اخير و عمليات مشترك باشد.ضمن آن كه مدركى در دست نيست كه نشان دهد عراق و القاعده در كنار هم براى حمله به آمريكا طرح ريزى مى كرده اند. (گزارش نهايى كميته ۱۱ سپتامبر)
كميته ۱۱ سپتامبر آخرين گزارش خود درباره حمله ۱۱ سپتامبر به آمريكا را ارائه داد. اين گزارش آشكار مى كرد، اخبار جاسوسى رسيده به آمريكا اشتباه بوده و ارتباطى ميان صدام و القاعده كه آمريكا آن را براى حمله به عراق دستاويز قرارداده بود، وجودنداشته است.
* آگوست ۲۰۰۴ (ظهور صلح)
عراق امروز يك پيروزى به دست آورد. جنگ بيشترى نيست. (قاسم داوود، يكى از مقام هاى عراق)
بعد از ۳ هفته درگيرى ميان نيروهاى مقتداصدر و ارتش آمريكا در شهر نجف، آيت الله سيستانى، بزرگترين رهبر شيعيان عراق اعلام آتش بس كرد.
* سپتامبر ۲۰۰۴ (هشدار اوليه)
رسانه ها، رئيس جمهور را به بدبينى متهم كرده اند كه اين در سخنرانى هايش آشكار است. اما آيا اين نبايد با رنگ و لعابى كه به سناريوها داده مى شود، به وجودآيد؟ (اسكات مك كللان مدير رسانه اى كاخ سفيد در پاسخ خبرنگاران)
۱۶ سپتامبر، نيويورك تايمز در نوشته اى از گزارش بدبينانه سازمان جاسوسى آمريكا به بوش خبرداد كه درآن به وى درباره بروز جنگ داخلى در عراق هشدار داده مى شد. مك كللان سخنان يادشده را در واكنش به گزارش نيويورك تايمز بيان كرد. منتقدان جنگ عراق اين گزارش را مدركى دال بر بيگانگى مقام هاى آمريكايى با واقعيت برشمردند.
* اكتبر ۲۰۰۴ (حكم برمر)
«سربازان نيروى زمينى ما كافى نيستند» (پل برمر، فرمانده سابق نيروهاى ائتلاف)
پل برمر در كنفرانسى اقرار كرد شمار نيروهاى آمريكايى حاضر در عراق براى برقرارى امنيت در اين كشور پس از سقوط صدام كافى نيست. يكى از مقام هاى دفاعى تأكيد كرد كه برمر هنگام اداى اين سخنان اصرارى بر افزايش نيروها نداشت.
* نوامبر ۲۰۰۴ (جنگ در فلوجه)
«از آنها نمى خواهيم فلوجه را ترك كنند. ما مى خواهيم همه آنها را در فلوجه بكشيم». (كلنل پت نول)
آمريكا و عراق عمليات مشتركى براى سركوب شورشيان در فلوجه انجام دادند. واشنگتن مدعى بود در اين عمليات توفيق نصيب آمريكا شد اما صليب سرخ اعلام كرد در اين عمليات وحشيانه ۸۰۰ غيرنظامى عراقى كشته شدند. در ماه دسامبر نيز گزارشى منتشر شد مبنى بر اين كه آمريكا براى سركوب مخالفان از سولفور سفيد استفاده مى كند.
* دسامبر ۲۰۰۴ (خردمندى رامسفلد!)
«همان طور كه مى دانيد، شما با ارتشى به جنگ مى رويد كه در اختيار داريد، آنها ارتش نيستند كه شما بخواهيد زمان ديگرى هم آنها را داشته باشيد». (دونالد رامسفلد)
۸ دسامبر در كويت رامسفلد در ميان سربازانى حاضر شد كه با كمترين تجهيزات راهى جنگ عراق مى شدند. برخى از سربازان اشاره كردند كه تجهيزاتى كه در اختيار آنها قرار داده شده براى رفتن به جايى كه جنگ هاى خيابانى در آن جارى است، كافى نيست. گرچه برخى از آنها حاضر شدند با اين وسايل راهى عراق شوند. نمايش رامسفلد در ميان اين جمع هفته بعد در يك برنامه تلويزيونى پربيننده به نمايش درآمد.
* ژانويه ۲۰۰۵: (دموكراسى از راه مى رسد)
«با آمدن به اينجا تروريست ها را شكست مى دهيم» (يك رأى دهنده عراقى در گفت وگو با CNN)
۳۰ ژانويه عراقى ها براى نخستين بار در ۵۰ سال تاريخ اخير خود به پاى صندوق هاى رأى رفتند تا نمايندگان مجلس و رئيس جمهور خود را انتخاب كنند. انتخابات از سوى برخى سلفى ها تحريم شد و موج خشونت نيز بالا گرفت. سرانجام بيشتر كرسى هاى مجلس به شيعيان رسيد و «جلال طالبانى» به عنوان رئيس جمهور عراق انتخاب شد. موفق الربيعى (رئيس شوراى امنيت ملى عراق) اين روز را بزرگترين روز درتاريخ اين كشور ناميد.
* فوريه ۲۰۰۵ (نظم و بى نظمى)
«اگر آنها واقعاً مخالف هستند، چرا آمريكايى ها را نمى كشند؟» (باسم على، يكى از پليس هاى مجروح شده در انفجار بمب هيلا)
۲۸ فوريه يك عامل انتحارى وارد محوطه كلينيكى در هيلا در ۶۰ مايلى جنوب بغداد كه پليس هاى عراقى در آن جا منتظر درمان بودند، شد. در نتيجه اين عمليات ۱۲۲ نفر كشته و ۱۷۰ نفر زخمى شدند. اين عمليات انتحارى يك پيام روشن داشت هر كس در عمليات آمريكايى ها، كنار آنها قرار گيرد، كشته مى شود.
* مارس ۲۰۰۵ (ضعف اطلاع رسانى)
«يك جامعه هوشمند بخاطر قضاوت هاى قبل از جنگ به اشتباه كشته شد» (كميته سيلبرمن ـ راب)
لورنس سيلبرمن و چارلز راب از سوى بوش مأمور شده بودند، ديگر بار درباره سلاح هاى كشتار جمعى عراق تحقيق كنند. آنان در ماه مارس اعلام كردند اطلاعاتى كه در اين باره به سازمان سيا داده شده اشتباه بوده است. آنان نه تنها هيچ كدام از اطلاعاتى را كه به عنوان دلايل و توجيهات جنگ عراق ارائه شده بود، تأييد نكردند. بلكه تأكيد كردند ممكن است اطلاعات سازمان سيا و ديگر سازمان هاى جاسوسى درباره ايران و كره شمالى نيز با اشكال مواجه باشد.
ادامه دارد
