گروه اجتماعى: يك روز پس از آن كه معاون وزير نيرو در امور آب، خبر آبگيرى غيررسمى سد سيوند را تكذيب و آن را منوط به اجازه سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى عنوان كرد، رئيس سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى از موافقت اين سازمان براى آبگيرى سد سيوند خبر داد.
به گزارش خبرنگار «ايران» فروردين هنوز به نيمه نرسيده بود كه خبر آبگيرى غيررسمى سد سيوند همراه با عكس در برخى از سايت ها منتشر شد.
در پى اعتراض برخى سازمان هاى غيردولتى، «مهندس رسول زرگر» معاون وزير نيرو در امور آب اعلام كرد: در حال حاضر هيچ برنامه اى براى آبگيرى سد سيوند نداريم. آبگيرى اين سد را بايد با نظر كتبى سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى و اعلام قبلى انجام دهيم و به هيچ وجه اقدام غيررسمى در اين مورد اجرا نخواهد شد.
پيش از اين، خليل رضائيان مديرعامل آب منطقه اى استان فارس در مورد آب جمع شده پشت سد اعلام كرده بود افزايش بارندگى ها و ميزان آب رودخانه ها موجب افزايش آب شده است.
قرار بود اين سد بهمن ماه سال گذشته آبگيرى شود، اما آبگيرى آن براى انجام كاوش هاى نجات بخشى تا موافقت سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى به تعويق افتاد.
بيست ويكم فروردين ماه، اسفنديار رحيم مشايى اعلام كرد: «ما موافقت خود را براى آبگيرى سد سيوند اعلام كرده ايم، چرا كه از نظر كارشناسان ما كاوش باستان شناسى در اين منطقه ديگر ضرورتى ندارد اما مطالعات ما از نظر تأثيرگذارى آب بر مقبره كوروش ادامه دارد. در اين زمينه تفاهم نامه اى براى راه اندازى يك مركز مطالعه و سنجش رطوبت در مقبره كوروش با وزارت نيرو امضا شده و مقدمات راه اندازى اين مركز در هفته آينده (هفته جارى) فراهم خواهد شد.
در اين ميان، محمدعلى دادخواه، وكيل پيگيرى كننده پرونده آبگيرى سد سيوند اعلام كرد براى ثبت شكايت عليه مسئولان ذى ربط در رابطه با آبگيرى سد سيوند به دادگسترى تهران مراجعه خواهد كرد.
روز چهارشنبه هفته گذشته نيز، پس از اعلام موافقت سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى با آبگيرى سد سيوند، جمعى متشكل از دانشجويان و اعضاى برخى از سازمان هاى غيردولتى در برابر اين سازمان تجمع كردند. آنان معتقد بودند هنوز همه سايت هاى باستانى تنگه بلاغى كاوش نشده است و آبگيرى اين سد اثرات زيانبارى بر آثار باستانى تنگه بلاغى، پاسارگاد و آرامگاه كوروش وارد خواهد كرد.
* آبگيرى سد سيوند تا ۶ ماه آينده منتفى است
ديروز خبر ديگرى هم منتشر شد مبنى بر اين كه آبگيرى سد سيوند تا ۶ ماه آينده منتفى است.
شايد بسيارى از پرسش ها و ابهام هاى مطرح شده درباره سد سيوند در اين ۶ ماه روشن شوند.
ديروز، اميررضا خادم، عضو كميسيون فرهنگى مجلس در اين باره به خبرگزارى مهر گفت: مجلس به عنوان دستگاه ناظر نمى تواند بر اين امر دخالتى داشته باشد، اما براساس توافقى كه سال گذشته با سازمان ميراث فرهنگى، صنايع دستى و گردشگرى داشتيم قرار بود ابتدا گزارش نهايى بررسى هاى ميراث و كار كاوش هاى باستان شناسى در محدوده سد سيوند را به كميسيون فرهنگى مجلس ابلاغ كنند و پس از آن درباره آبگيرى سد سيوند اظهارنظر شود.
او خاطرنشان كرد: اين امر محقق نشد و روز گذشته سازمان ميراث فرهنگى، صنايع دستى و گردشگرى قبل از ارائه گزارش به كميسيون فرهنگى مجلس، آبگيرى سد سيوند را بلامانع اعلام كرد.
خادم گفت: در بازديد از منطقه تنگه بلاغى و براساس بررسى ها و تحقيقات انجام شده، اعلام كرديم آبگيرى تا ارتفاع ۱۸۰۰ متر از سطح دريا مشكلى براى آثار باستانى ايجاد نمى كند و با اين شرايط بحث رطوبت بر مقبره كورش نيز منتفى خواهد شد.
عضو كميسيون فرهنگى مجلس افزود: در اين باره با رئيس جمهورى نيز صحبت كرديم و قرار شد بررسى هاى بيشتر و نگاه كارشناسى دقيق ترى در اين باره انجام شود.
خادم تأكيد كرد: «در حال حاضر كه آبگيرى سد سيوند از سوى سازمان ميراث فرهنگى بلامانع اعلام شده، دوگانگى ميان گفته هاى اين سازمان مشاهده مى شود و به توافق هاى صورت گرفته نيز عمل نشده است، البته تا شهريور ،۸۶ امكان آبگيرى سد سيوند وجود ندارد.»
ساخت سد سيوند از سال ۱۳۷۱ به منظور جلوگيرى از طغيان هاى فصلى رودخانه پلوار در دشت بلاغى آغاز شد. مطالعات ساخت اين سد از پيش از اين تاريخ آغاز و همان زمان نيز بر بى تأثير بودن آبگيرى سد بر آثار باستانى منطقه تأكيد شد.
تنگه ۱۸ كيلومترى بلاغى در فاصله ۴ كيلومترى از محوطه پاسارگاد كه به ثبت جهانى رسيده است قرار دارد. برخى از كارشناسان معتقدند در اين منطقه حدود صد محوطه باستانى قابل شناسايى است، از جمله يك محوطه باستانى ۷ هزار ساله، آثار تدفين اموات، آثارى از بقاياى دوران ايلامى و بقاياى معمارى يك روستاى هخامنشى. همچنين بخشى از راه شاهى كه به فرمان داريوش از سارد (پايتخت ليدى) مى گذشت و پس از عبور از پاسارگاد و تخت جمشيد به شوش (پايتخت هخامنشيان) مى رسيد در اين منطقه است.
* كاوش هاى نجات بخشى تمام شده، آبگيرى سد بلامانع است
اما مسئولان ذى ربط در سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى از پايان كاوش ها در اين منطقه خبر مى دهند. آنان معتقدند پس از پايان اين كاوش ها، آبگيرى سد، تهديدى براى آثار باستانى منطقه به شمار نمى رود.
دكتر حسن فاضلى نشلى، عضو هيأت علمى گروه باستان شناسى دانشگاه تهران و رئيس پژوهشكده باستان شناسى سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى در اين باره به خبرنگار «ايران» مى گويد: در سه سال گذشته، با همكارى گروه هاى باستان شناسى داخلى و خارجى، محوطه هاى داخل سد هر كدام دو يا سه فصل كاوش شده اند كه در ۶-۵ ماه آينده، گزارش كار منتشر خواهد شد. ما رسماً اعلام كرديم كه كاوش هاى نجات بخشى به پايان رسيده و اين نخستين تجربه كشور در اين زمينه و قابل توجه است.
او مى گويد: مقدار كاوشى كه در تنگه بلاغى انجام شده برابر با همه كاوش هاى باستان شناسى در فارس از ۱۰۰ سال پيش تاكنون است. همه اين محوطه ها ارزش مطالعاتى دارند و نه ارزش موزه اى. حتى محوطه هايى كه زير آب نمى رود هم كاوش شده است. كارگاه هاى تخمير شراب دوره ساسانى و كوره هاى سفالگرى هزاره چهارم پيش از ميلاد، جزو مواردى بود كه به موزه منتقل شده است. نمونه اين موارد در ده ها محوطه ديگر نيز وجود دارد.
فاضلى نشلى متذكر مى شود: كار پژوهشكده، پژوهشى است. دستور آبگيرى سد را بايد كسانى بدهند كه در اين زمينه مسئولند و بايد پاسخگو باشند.
او در اين باره كه در نهايت با آبگيرى سد سيوند موافق است يا نه و آيا آبگيرى اين سد تأثيرى بر آثار باستانى منطقه خواهد گذاشت يا نه، مى گويد: آبگيرى اين سد روى آثار هيچ تأثيرى نمى گذارد. اين منطقه به طور كامل در چند فصل كاوش شده است.
دكتر فاضلى نشلى تأكيد مى كند: همه مطالعات از جمله رسوب شناسى، زمين شناسى، GPS، GIS در اين محوطه انجام شده است. هر كدام از باستان شناسان و محققان فكر مى كنند محوطه اى در داخل سد سيوند وجود دارد كه كاوش نشده است، به ما بگويند. ما از كارشناسان متخصص مى خواهيم نظر بدهند نه از برخى سازمان هاى غيردولتى كه تخصصى در اين زمينه ندارند. قلب ما براى باستان شناسى مى تپد اما بسيارى از مسائل را افراد غيرمتخصص مطرح مى كنند. ما از مردم مى خواهيم همچنان كه براى درمان به يك پزشك مراجعه و به او اعتماد مى كنند، در اين زمينه هم به افراد متخصص رجوع و به آنان اطمينان كنند.
او اين نكته را هم يادآور مى شود كه اگر برخى از افراد غيرمتخصص اين دغدغه ها را مطرح مى كنند، بخشى از دليل آن، عملكرد سازمان هاى ذى ربط بوده است. اگر در ۲۰ سال گذشته كاوش پيشگيرى انجام مى شد، مردم تا اين حد به موضوع سد سيوند حساس نمى شدند. بنابراين بايد اعتماد مردم را با اطلاع رسانى به آنان درباره كاوش هاى نجات بخشى به دست آورد.
دكتر فاضلى نشلى تأكيد مى كند: بايد مسئولان وزارت نيرو بدانند، همان قدر كه آب براى مردم مهم است، فرهنگ هم مهم است. بايد نگرانى هاى بحق مردم را مورد توجه قرار داد و با ارائه اطلاعات به آن پاسخ داد.
او با اشاره به اين كه در ابتدا، زمانى كه مى خواستند سد سيوند را بسازند گفته مى شد تخت جمشيد و مقبره كوروش زير آب مى رود، مى گويد: همه اين موارد به علت آشنا نبودن با منطقه به وجود آمد. تخت جمشيد ۷۰-۶۰ كيلومتر از سد فاصله دارد و اصلاً ربطى به سيوند ندارد. اگر بگوييم با آبگيرى سد سيوند تخت جمشيد زير آب برود مثل اين است كه بگوييم به خاطر سد لتيان مازندران زير آب مى رود.
دكتر فاضلى نشلى با اشاره به اين كه نتايج كاوش ها در همايش هايى ارائه شده است و مردم بايد به متخصصان اعتماد كنند، مى گويد: «ما دستى از دور برآتش نداشتيم و در كاوش هاى منطقه همراه با تيم هاى داخلى و خارجى حضور داشتيم. افراد متخصص در اين زمينه فعاليت كرده اند. ما به هيچ وجه نمى خواهيم هيچ يك از آثار باستانى از ميان برود. اما براى توسعه مملكت بايد پاسخگو باشيم. در زمينه حفاظت آثار باستانى خلأ داريم. بايد از موضوع سد سيوند براى رفع اين مشكلات درس گرفت. محوطه هاى زيادى وجود دارد كه مورد غفلت واقع شده است. در مورد سد سيوند كاوش نجات بخشى صورت گرفت. درباره ساير سدها هم بايد اقدام هايى از جمله كاوش هاى پيشگيرى و نجات بخشى صورت گيرد.
* مشكل جاى ديگرى است
دكتر فاضلى نشلى مى گويد: معضل ما در زمينه سدهاى كشور به ما ارث رسيده است. براى ساخت سد، از نظر حفاظت آثار باستانى، يك مرحله پيشگيرى و يك مرحله نجات بخشى پيش بينى شده است. موضوع پيشگيرى در كشورهاى اروپايى از ۸۰-۷۰ سال پيش حل شده است. به اين معنى كه اگر قرار است سدى ساخته شود، مطالعات لرزه نگارى، زلزله، آبخيزدارى،
|
|
|
زمين شناسى و باستان شناسى در منطقه انجام مى شود تا فعاليت هاى لازم از جمله كاوش و حتى در صورت لزوم جابه جايى سد انجام شود. اما در ايران اين اتفاق تا چند سال پيش انجام نشده بود. اين در حالى است كه اكنون بيش از ۲۰۰ سد يا ساخته شده يا در حال ساخت است. در واقع مطالعات باستان شناسى و كلمه باستان شناسى و اصلاً در سرفصل برنامه هاى سازمان مديريت و برنامه ريزى نيست. در اين زمينه خلأ قانونى داريم. در اين زمينه در سال ۱۳۸۰ دولت اعلام كرد درباره سدهاى در حال مطالعه، بايد مطالعات باستان شناسى نيز صورت گيرد. هر چند هنوز در سازمان مديريت و برنامه ريزى سرفصلى براى اين موضوع ديده نشده، بايد درباره سدهايى كه درصدى از آن ها ساخته شده هم تصميم گرفت. اين موضوع الآن بيشترين دغدغه پژوهشكده باستان شناسى را تشكيل مى دهد.
* مهمتر از سيوند
او با تأكيد بر اين كه در شرايط خاصى در اين زمينه به سر مى بريم، مى گويد: به نظر من سدهاى كشور تا پنج سال آينده تكميل است و نيازى به سد بيشتر نخواهيم داشت. اين موضوعى صددرصد ملى است و مسأله كوچكى نيست. از تمام ارگان ها مى خواهيم در اين زمينه به ما كمك كنند. بايد محوطه هاى باستانى داخل همه اين سدها كاوش شوند. راه حل اين است كه با اختصاص بودجه اى، كاوش هاى نجات بخش را شروع و در دو- سه سال آينده، كل محوطه ها را مطالعه كنيم تا در صورت آبگيرى هر يك از اين سدها، خطرى آثار باستانى را تهديد نكند.
او تأكيد مى كند: محوطه هاى ديگرى در محدوده سدهاى در حال ساخت است كه صدها برابر مهمتر از سيوند است. اگر قرار است كاوش نجات بخشى صورت گيرد بايد روى آنها متمركز شويم. محوطه هاى زيادى داريم كه مورد غفلت قرار گرفته اند. نبايد گذشته ها را سرزنش كرد، بلكه بايد طرحى نوريخت. نبايد باستانشناسى را كالايى لوكس محسوب كرد.
باستانشناسى بايد از مستحبات خارج شود و جزو واجبات قرار گيرد. آثار باستانى در كشور ماجزو ميراث گرانبهايى است كه هر ملتى به داشتن آن افتخار مى كند.
بايد جايگاه باستانشناسى را در جامعه افزايش دهيم تا مردم نسبت به تمام ساخت و سازها حساس شوند، نه فقط به سد سيوند، به اين دليل كه نزديك مقبره كوروش است. بايد در اين زمينه واقع نگر بود. او با تأكيد بر لزوم تعامل ميان دستگاه ها از جمله وزارت نيرو، وزارت راه و سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى مى گويد: ما تازه متوجه شده ايم كه از اصفهان به شيراز راه آهن ساخته مى شود. آيا نبايد مسئولان از ما بپرسند در آن محوطه بررسى باستانشناسى انجام شده يا نه؟ مسئولان وزارت راه نبايد ما را در جريان بگذارند؟ ما موافقتنامه هايى براى مطالعات باستانشناسى به وزارت نيرو مى دهيم،
۶ ماه بعد جواب مى رسد. ۶ ماه خيلى دير است. براى رفع اين مشكلات بايد ستادى با حضور مسئولان وزارت نيرو، وزارت راه، سازمان مديريت و برنامه ريزى و سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى تشكيل شود تا تصميم هاى لازم از طريق اين ستاد گرفته شود.
فاضلى يادآور مى شود: كشور ايران داراى سابقه تمدن ۱۰ هزار ساله است. صدها غار پيش از تاريخ با قدمت چند صد هزار ساله و ميليونى دارد. ايران از نظر مطالعات باستانشناسى بكر و دست نخورده است. بسيارى از مسائل باستانشناسى را بايد در اينجا حل كرد.از جمله اين تئورى كه ايران چهار راه مهاجرت انسان هاى اوليه به آسيا و اروپا بوده است. با اين همه حساب كنيد براى مثال اگر معادن به طور نا آگاهانه مورد بهره بردارى قرار گيرد يا برداشت شن از رودخانه ها تا چه حد مى تواند به آثار باستانى آسيب برساند.
* «سيراف» را دريابيد پيش از آن كه به خرابه اى تبديل شود
«سيراف» شهرى بندرى و تاريخى محسوب مى شود كه اين روزها مورد توجه قرار گرفته و ساخت و ساز در آن جريان دارد. سيراف كه امروزه با نام بندر طاهرى شناخته مى شود، حدود چهار كيلومتر در طول ساحل خليج فارس امتداد دارد. به تازگى نگرانى هايى به خاطر احتمال تخريب آثار باستانى اين منطقه به واسطه ساخت و سازهاى اخير مطرح شده است.
رئيس پژوهشكده باستانشناسى در اين مورد مى گويد: اين موضوع بسيار جدى است و به هويت ملى ما بر مى گردد. سيراف بنابه دلايلى در ساليان گذشته مورد بى مهرى قرار گرفته و مردم روى عرصه و محوطه اين اثر در حال ساخت و سازند. يكى از دغدغه هاى ما اين است كه سيراف از صحنه تاريخ كشور حذف شود. سيراف بهترين سند سيادت ما بر خليج فارس است.
او توضيح مى دهد: از دوره هخامنشى، ايرانيان كاخ ها و كوشك هاى بزرگ و كوچكى را در حوزه خليج فارس ساخته اند كه از نظر فنى و مهندسى شرايط ويژه و عالى اى دارند. اين آثار نماد تسلط ما بر حوزه خليج فارس و نشان دهنده اهميت آن براى كشور در طول تاريخ است.
او با اشاره به اين كه سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى در نظر دارد مركز مطالعات باستانشناسى خليج فارس را در جنوب كشور ايجاد كند، مى گويد: اميدوارم پيش از اين كه سيراف به ويرانه اى تبديل شود، آن را نجات دهيم و مركز مطالعات باستانشناسى خليج فارس را در آن ايجاد كنيم.
فاضلى نشلى خاطرنشان مى كند: براى جذب توريست به مناطق جنوب كشور و نشان دادن اهميت خليج فارس براى ايران در طول تاريخ در حال بازسازى برخى از كاخ ها و كوشك هاى بنا شده در جزاير جنوب كشوريم.
