ترجمه: عليرضا قدردوست نخچى

تعويض لامپ هاى پرمصرف با لامپ هاى كم مصرف كه عمر طولانى تر دارند، كنترل باد لاستيك ها و از برق كشيدن وسايل برقى هنگامى كه از آنها استفاده نمى كنيد كارهاى ساده اى است كه با انجام آنها مى توان به گرم تر نشدن كره زمين كمك كرد.
مسأله تغيير آب و هوا و گرم شدن كره زمين آنچنان ذهن فعالان محيط زيست و ساير افراد را به خود مشغول كرده كه برخى را به ساختن فيلم مستند در اين زمينه واداشته است. يكى از فعالان محيط زيست پس از ديدن يكى از اين فيلم ها گفت: «هنگامى كه اين فيلم را ديدم شوكه شدم. در اين فيلم مستند مى ديدم كه چگونه ما انسان ها با اقدام هاى نسنجيده خود آب و هوا را تغيير مى دهيم و اكوسيستم را تخريب مى كنيم.»
استفاده نكردن از خودروهايى كه سوخت فسيلى (بنزين و گازوئيل) مصرف مى كنند و استفاده از خودروهاى هيبريدى و سبز كه به جاى دى اكسيد كربن، بخار آب توليد مى كنند، بهترين راه حل براى مقابله با آلودگى و گرم شدن كره زمين شناخته شده است. استفاده از خودروهاى هيبريدى، يا خودروهاى سبز كه آلودگى كمترى دارند، هرچند كمى گران است اما پرداخت هزينه آن به گرم تر نشدن كره زمين مى ارزد.
استفاده از مواد قابل بازيافت به جاى مواد تجديدناپذير به حفظ چرخه مواد در طبيعت كمك مى كند. تحقيقى در اين زمينه انجام شده كه نشان مى دهد در شهرها به طور متوسط هر خانوار ۳ سطل زباله توليد مى كند. در اين ميان مواد قابل بازيافت و غيرقابل بازيافت با هم مخلوط مى شود و كار جداسازى و بازيافت را مشكل مى كند. براى مثال كاغذ جزو مواد قابل بازيافت است. اما به دليل آن كه با ساير پسماندها درهم آميخته مى شود، چاره اى جز سوزاندن يا دفن آن باقى نمى گذارد. كاغذ به دليل آن كه از درخت توليد مى شود، طبيعى است قابليت بازيافت خوبى دارد و مى توان از آن دوباره در ساخت كاغذ و ساير وسايل مقوايى يا كاغذى و حتى مداد نيز استفاده كرد. در سال ۲۰۰۶ مقدار بازيافت مواد نسبت به سال ۲۰۰۵ ، ۳۱ درصد كاهش داشت.
انسان ها با زمين چه كرده اند؟ استفاده بى رويه از زمين و منابع طبيعى جز آسيب چيز ديگرى براى زمين نداشته است. دانشمندان معتقدند از نظر تاريخى، در دوران جديدى از حيات زمين قرار داريم؛ دورانى كه در آن سعى مى كنيم همه چيز زمين را از آن خود كنيم بدون آن كه چيزى به زمين بدهيم. نسل فعلى بشر اكنون بيش از هر زمان ديگرى با مشكلات مواجه مى شود. مشكلاتى كه گاه خود موجب آن بوده است. مشكلاتى كه بشر بيشتر با آنها روبه رو است شامل نبود آب كافى، نبود غذاى كافى براى همه، انرژى، تغييرات آب و هوايى، تغييرات زيستى و آلودگى است.
آب
تا سال ،۲۰۵۰ دوسوم افراد در مناطقى حضور دارند كه فاقد آب است.
غذا
آمارها نشان مى دهد از هر ۶ نفر يك نفر دچار گرسنگى و يا سوءتغذيه است و اقدامات سازمان هاى بين المللى در اين زمينه تاكنون تأثيرگذار نبوده است.
انرژى
برخى آمارها حكايت از آن دارد تا سال ۲۰۱۰ ذخيره سوخت هاى فسيلى تمام مى شود و كشورها از هم اكنون به دنبال يافتن راه هاى تأمين انرژى موردنياز خود هستند.
تغييرات آب و هوايى
بدون ترديد اين بدترين معضلى است كه بشر با آن روبه رو است. زيرا دليل اصلى توفان ها، سيل، خشكسالى و ... تغييرات آب و هوايى است.
تغييرات زيستى
دانشمندان مى گويند بشر وارد فاز ششم انقراض بزرگ شده است.
آلودگى
تخمين زده مى شود از هر ۴ نفر يك نفر در سطح جهان دچار آلودگى است.
از سوى ديگر افزايش جمعيت در سطح جهان تأثيرات زيادى بر اكوسيستم داشته است كه بر زندگى افراد نيز مؤثر است. از اين رو افزايش جمعيت مشكل هفتم بشر است. سازمان ملل جمعيت جهان را ۶ ميليارد نفر اعلام كرده و تخمين مى زند تا سال ۲۰۵۰ جمعيت جهان به ۸‎/۵ ميليارد نفر خواهد رسيد. افزايش جمعيت تبعاتى همچون فقر، كاهش اميد به زندگى و مرگ زودرس را نيز به دنبال دارد. از سوى ديگر افزايش جمعيت موجب تخريب و بهره بردارى بيشتر از منابع طبيعى مى شود.

برگه جريمه براى آلاينده ها
مديران صنايع آلاينده اى كه اين خبر را مى خوانند با ناراحتى مى گويند: «باز هم محيط زيست... كى مى خوان دست از سر ما بردارن.»
داستان از اين قراراست رئيس سازمان حفاظت محيط زيست اعلام كرده تا پايان ارديبهشت ماه سال جارى اسامى صنايع آلاينده كشور را منتشر خواهد كرد. طبق قانون صنايع آلاينده اى كه بيشتر از يك درصد آلايندگى داشته باشند، مجبور خواهند شد كه جريمه بپردازند. البته نيمى از اين جريمه به خود صنايع آلاينده بازگردانده مى شود تا براى كاهش آلودگى خرج كنند. نيم ديگر اين جريمه نيز به شهردار آن شهر پرداخت مى شود تا براى محيط زيست تلاش كند. البته بسيارى اعتقاد دارند كه از شهردارها بپرسيم با اين مبلغ در سال هاى گذشته چه كار كردند.

زمين پاك يادت نره

خدا را شكر كه در ۳۶۵ روز سال يك روز به عنوان زمين پاك معرفى شد و مسئولان، دوستداران محيط زيست، مردم و هر كس كه رنگ سبز را دوست دارد در اين روز، زمين را پاك نگه داشتند. البته كسى نمى گويد چرا در ۳۶۴ روز ديگر زمين ناپاك است؟ روز يكشنبه كه گذشت همه تلاش كردند كه زمين پاك شود و برنامه هاى فراوانى در اين زمينه از ويلاهاى لواسان تا جزيره كيش تدارك ديده شد. البته جشن زمين پاك همه ساله در ۲۲ آوريل مصادف با دوم ارديبهشت در بيش از ۱۵۰ كشور جهان برگزار مى شود. ما هيچ گونه صداى طبلى نشنيديم اما از برنامه هاى جهانى اين روز به صدا درآوردن طبل صلح در كشورهاى مختلف كره زمين است.

راه بندان خرگوش
خرگوش ها ديدند كه با وجود محرز شدن مقطوع نسل نشدن شان دارند فراموش مى شوند، دست به اعتصاب زدند. ۵ هزار خرگوش در بزرگراهى در مجارستان پراكنده شدند تا راننده ها مجبور شوند براى هر چه سريع تر رسيدن به خانه يا محل كارشان آنها را متفرق كنند. البته تحصن اين خرگوش ها اتفاقى بود چرا كه كاميونى كه ۵ هزار خرگوش را حمل مى كرد واژگون شد تا اين بزرگراه پذيراى آنها باشد. در اين حادثه ۵۰۰ خرگوش تلف شدند و ۴ هزار و ۴۰۰ خرگوش هم براى ساعاتى بزرگراه را بند آوردند. ۱۰۰ خرگوش آخر هم فرار را بر قرار ترجيح دادند. البته جالب است بدانيد مكانى كه آنها به آنجا پناه آورده بودند يك كشتارگاه بود.

زيتون را هرجايى نمى شودكاشت
شهردارى تهران قبل از فرارسيدن سال ۱۳۸۶ براى اين كه نشان دهد چقدر به محيط زيست علاقه دارد و پسربدى نيست و درختان را قطع نمى كند رفت و حدود ۵ تا ۶ هزار نهال زيتون را در سرخه حصار كاشت. البته زيتون به دليل حساسيت بالايى كه داشت نياز به مراقب دارد و بايد يك نفر هرروز مراقب اين نهال ها مى شد. همچنين زيتون ازجمله درخت هايى است كه زيرنظر قانون باغ هاى كشور قرار مى گيرد و زمين خواران محترم مى توانستند با استفاده از اين مسأله زمين ها را بالا بكشند. به همين علت سازمان حفاظت محيط زيست از شهردارى به علت كاشت اين نهال ها شكايت كرد چرا كه پارك ملى سرخه حصار زيرنظر اين سازمان است و بدون اجازه آن نهال ها كاشته شده اند. بزرگيان مديركل محيط زيست استان تهران نيز از اين كه مراجع قضايى هنوز نتيجه شكايت اين سازمان از شهردارى را اعلام نكرده اند، انتقادكرد.

شهرك صنعتى سبز

الحمدلله در يكى از نقاط كشور مشكل زيست محيطى صنعتى حل شد. پس از چندماه تلاش و پيگيرى مستمر، سرانجام مشكل زيست محيطى شهرك صنعتى شماره۳ اروميه رفع شد. به دليل اختلاف نظر بين شركت شهرك ها و اداره كل حفاظت محيط زيست استان آذربايجان غربى در زمينه ارزيابى زيست محيطى شهرك صنعتى شماره۳ اروميه مشكل زيست محيطى به طوركامل رفع شد و به خوبى و خوشى فعاليت خود را آغاز كردند.

محسن جندقى

زمانى كه از تلويزيون آتشفشان هاى كوه هاى ژاپن و قاره اقيانوسيه را مى ديديم آرزو مى كرديم چنين صحنه هاى زيبايى را از نزديك تماشا كنيم. فعاليت آتشفشان ها هيجان خاصى را در وجودمان شعله ور مى كرد. البته صحنه هاى مشكلات مردم بومى آن مناطق در اثر فوران گدازه هاى آتشفشان را كمتر ديده ايم.
دماوند، بى بخار است ؟
در تاريخ ۲۵ دى ماه پارسال زمين لرزه اى به بزرگى ۲‎/۷ در مقياس ريشتر در بومهن گزارش شد. با وجود اين كه اين زمين لرزه آن قدر بزرگ نبود كه مردم بومهن آن را احساس كنند، اما همين زمين لرزه براى زمين شناسان داراى اهميت بود. چند روز پس از اين زمين لرزه بخارهايى از دماوند خارج شد كه بسيارى را نگران كرد. آيا دماوند فعال خواهد شد؟ آيا زمين لرزه اى بزرگ در انتظار پايتخت است؟ چنين شايعه هايى در بومهن و تهران صدا كرد و شايعه زمين لرزه همه را تكان داد.
روزى، دماوند فعال مى شود
حسن اصيليان معاونت انسانى سازمان حفاظت محيط زيست درباره پيش فعاليت كوه دماوند به «ايران» گفت: «زمين شناسان در بررسى هاى خود به اين نتيجه رسيدندكه امكان فعاليت كوه دماوند وجود دارد و روزى اين كوه فعال خواهد شد. »
آيا مى توان زمان دقيق فعاليت كوه دماوند را دانست؟
اصيليان به اين سؤال اينگونه پاسخ داد: «تاكنون زمان دقيق فعاليت كوه دماوند مشخص نشده است ، اما مى توان با استفاده از نشانه هايى از حدود زمان وقوع اطلاع كسب كرد. امكان فعاليت دماوند وجود دارد و براى اين كه مشكلاتى به وجود نيايد بايد در اين زمينه بررسى دقيق انجام داد.
اصيليان درباره مسائل زيست محيطى اين اتفاق نيز اينگونه توضيح مى دهد: «به طور قطع بخارهاى برخاسته از دماوند مى تواند در آلودگى هواى آن مناطق تأثير بگذارد. همچنين در صورت فعاليت دماوند بايد منتظر تغييراتى در محيط زيست آن باشيم. همچنين، نبايد پيش بينى ها در باره گدازه ها و تأثير آن روى انسان ها و نجات كسانى را كه در معرض خطر قرار دارند فراموش كرد.»
البته پيش فعاليت كوه دماوند تازگى ندارد و بيرون آمدن بخار و دود از دهانه اين كوه در سال ۱۳۶۷ نيز مشاهده شده بود. فرهاد انصارى مدير زمين شناسى و مهندسى و زيست محيطى سازمان زمين شناسى و اكتشافات معدنى كشور دراين باره مى گويد: «كارشناسان اين سازمان برپايه گزارش هاى محلى و رفتارسنجى ويژگى هاى هيدروژئو شيميايى چشمه هاى معدنى و گرم منطقه و نيز ناهنجارى هاى الكترومغناطيسى زمين كه با استفاده از سنجشگرهاى موجود در ايستگاه كلك چال به دست آمده، اطلاعات را مورد ارزيابى اوليه قرار داده اند و بررسى ها همچنان ادامه دارد. تا كنون روى آمار كيفى چشمه ها و ويژگى هاى هيدروژئو شيميايى آنها تغييرى چشمگير كه بتوان آن را به افزايش فعاليت آتشفشان و يا رويداد زمين لرزه نسبت داد تشخيص داده نشده، اما با اين وجود افزايش لرزش هاى اخير دراين منطقه كه ممكن است با فعاليت هاى آتشفشانى وابستگى داشته باشد نيازمند توجه ويژه اى است.»
انصارى در باره اين كه بيشتر زمين لرزه ها در كدام منطقه بوده مى گويد: «بيشتر زمين لرزه ها در رابطه با فعاليت گسل مشا بوده و كانون آنها در جنوب و غرب كوه دماوند قرار دارد. در برخى از عوامل هيدروژئوشيميايى چندچشمه معدنى گرم منطقه دماوند كه از سوى تيم فرستاده شده ، مورد بررسى قرار گرفته، در محدوده زمانى رويداد برخى زمين لرزه ها به ويژه زمين لرزه ۲۹ آذرماه ۱۳۸۵ در منطقه بومهن، تغييرات آشكارى صورت نگرفته است.»
البته مدير زمين شناسى مهندسى و زيست محيطى سازمان زمين شناسى اعتقاد داردكه همواره بخار از كوه دماوند خارج مى شود و مى گويد: « افزايش خروج بخار از اين كوه در چندماه گذشته با شمارى از زمين لرزه هاى به ثبت رسيده به طور همزمان روى داده و افزايش دما و بروز تغييرات فيزيكى و شيميايى در چشمه هاى اطراف كوه دماوند و خارج شدن بخار و دود از دهانه آتشفشان در سال ۱۳۶۷ البته با شدت كمتر، ديده شده بود كه بروز اين پديده مشابه هم اكنون شايسته توجه ويژه اى است. ممكن است چنين تغييراتى نشان دهنده رويداد آتشفشان در آينده نزديك نباشد، اما رفتارسنجى و بررسى ويژگى هاى دماوند و ديگر آتشفشان هاى مشهور ايران كه همگى از آتشفشان هاى جوان جهان به شمار مى آيند با هدف شناخت رفتار طبيعى آنها، اين امكان را فراهم مى آورد كه در صورت پيدا شدن رفتار ناهنجار و غيرطبيعى در آينده، چنين تغيير رفتارى شناسايى شده و در تصميم گيرى مورد استفاده قرار گيرد. نبايد فراموش كرد كه بيشتر اين آتشفشان ها خفته است و خاموش به شمار نمى آيد و تنها با شناخت كافى از پديده ها و فرايندهاى زمين شناسى است كه مى توان هنگام رويارويى با آنها بدون غافلگيرشدن به درستى تصميم گرفت و براى پيشگيرى از آسيب هاى جانى و مالى گسترده برنامه ريزى كرد.

گزارش هفته گذشته «ايران» از قطع غيرقانونى درختان خجير انعكاس گسترده اى داشت. از سازمان حفاظت محيط زيست گرفته تا كسانى كه قصد داشتند به مردم خجير كمك كنند به علت انتشار اين گزارش واكنش نشان دادند. البته اشخاصى كه با چاپ اين گزارش منافعشان به خطر افتاد نيز تماس گرفته و درباره روستا نبودن خجير و اين كه خود مردم روستا درختان را قطع كردند، ادعاهايى داشتند.
* روستايى به نام خجير هست يا نيست؟
نخستين تماس پس از چاپ گزارش هفته گذشته مربوط به شخص ناشناسى مى شد كه خود را معرفى نكرد. او ادعا كرد كه روستايى به نام خجير وجود ندارد و مردم آن منطقه به زور اين روستا را تصاحب كرده اند! البته پس از استعلامى كه از فرماندارى تهران گرفته شد خجير به عنوان روستا شناخته شده و به همين علت داراى شوراى اسلامى است. البته زمانى كه از اين فرد ناشناس سؤال كرديم اين گزارش در اعتراض به زمين خوارى است مگر شما ذينفع هستيد پاسخ داد: «نه من يك مطلع هستم و فقط مى خواستم كه شما اين موضوع را بدانيد.»
همچنين تماس ديگرى از يكى از ارگان هاى استانى تهران برقرار شد كه مدير كل روابط عمومى آن اظهار داشت: «خجير يك منطقه تفريحى شاهنشاهى بوده و بعد از انقلاب طبق قانون بايد به دولت تحويل داده مى شد. هيچ كدام از كسانى كه آنجا زندگى مى كنند بومى نيستند و به تازگى به اين منطقه رفتند...»
درحالى اين مسئول استانى اين مطلب را عنوان مى كرد كه به شهادت خبرنگار «ايران» در شناسنامه مردم نام خجير به عنوان محل تولد آمده بود. حتى شخصى كه تاريخ تولد او به دهه ۳۰ مى رسيد نيز داراى شناسنامه خجير بود. دبستان خجير در تاريخ ۱۳۴۸ تأسيس شد.
همچنين اين ارگان استانى قصد دارد در آينده با حضور خبرنگار «ايران» با نماينده روستاى خجير به مناظره بپردازد.
* پيگيرى سازمان حفاظت محيط زيست
پس از اطلاع سازمان حفاظت محيط زيست از تخلفات صورت گرفته در خجير، كميته اى متشكل از معاونت حقوقى و معاونت محيطى اين سازمان تشكيل شد تا اين تخلفات را بررسى كنند. اين كميته پس از بررسى نتيجه تحقيقات خود را با استفاده از معاونت حقوقى به اطلاع مسئولان خواهد رساند. آخرين بازديد معاونت سازمان محيط زيست روز يكشنبه بود.همچنين دكتر فاطمه واعظ جوادى از پيگيرى جدى پرونده هاى تخلف در خجير و سرخه حصار خبرداد.
* كمك به خجير
در تماسى كه برخى از هموطنان داشتند درخواست كمك مالى، آموزشى و بهداشتى به مردم خجير را مطرح كردند. يكى از هموطنان حاضر شد كه در مدرسه خجير به دانش آموزان اين منطقه آموزش رايگان ارائه دهد.
ديگرى قصد داشت خدمات كمك هاى اوليه در مركز بهداشت خجير را برعهده گيرد و افراد ديگر مى خواستند براى تأمين برق منطقه كمك مالى كنند. البته بايد مسئولان، برق خجير را تأمين كنند و بدون مجوز آنها چنين چيزى امكانپذير نخواهد بود.
* خجيرى ها منتظرند
همچنين مردم خجير پس از چاپ گزارش هفته گذشته منتظر مساعدت هاى مسئولان امر هستند. خجيرى ها اعتقاد دارند با انتشار اين گزارش براى رفع مشكلاتشان اميدوارى بسيارى كسب كردند و اعتقاد دارند كه بازگويى مشكلات از رسانه اى مانند روزنامه ايران مى تواند به حل اين معضلات كمك فراوانى كند.