روان شناس برجسته آبراهام مزلو (۱۹۷۰ـ ۱۹۰۸) مدل روان شناسى مشهور خود را كه به عنوان «سلسله مراتب نيازها» شناخته شده، ارائه كرده است. مدل هرم نيازها توضيح دهنده نيازهاى فردى انسان هاست. برپايه اين مدل هر نيازى پس از برآورده شدن نياز قبلى، اهميت يافته و تأمين مى شود.
پنج نياز اصلى عبارت اند از: نيازهاى فيزيولوژيكى ، داشتن امنيت، دوست داشتن و دوست داشته شدن، نياز به احترام و نياز به فهم و درك متقابل.
در پائين هرم، نيازهاى حياتى وجود دارد كه شامل نيازهاى اساسى براى ادامه زندگى است ، مانند هوا، غذا، آب، خواب و ... پس از برآورده شدن نيازهاى اوليه حياتى، نياز به تأمين امنيت اهميت پيدا مى كند. داشتن سرپناه، داشتن خانه اى امن و نبود ترس و وحشت.
نياز مركزى محبت است و تعلق داشتن كه شامل تعلق به يك گروه يا داشتن يك رابطه دوستانه نزديك يا به طور كلى دوست داشتن و پذيرفته شدن از سوى ديگران است. چهارمين نياز، شامل ۲ بخش است:احترام به خود و به رسميت شناخته شدن از طرف ديگران . احترام به خود از داشتن لياقت و مهارت در انجام كارهاى محول شده ناشى مى شود. نياز به تحسين شدن يعنى نياز داشتن به تأييد و تصديق ديگران، براى نمونه كسانى كه اتومبيل هاى گران قيمت مى رانند و خود را با اشياى لوكس و قيمتى احاطه مى كنند، نياز به بالابردن سطح احترام خويشتن دارند. آخرين مرحله، نياز به خودشكوفايى است كه شامل به حداكثر رساندن پتانسيل و ظرفيت درونى شخص است و بخش عمده و مهمى را تشكيل مى دهد. آن گونه كه مزلو بيان مى كند ، موسيقيدان بايد موسيقى بسازد، نقاش بايد نقاشى كند، شاعر بايد شعر بگويد، اگر آن ها در نهايت با خود به صلح و آرامش رسيده باشند. وقتى ما در همه مراحل پيشين به رضايت خاطر رسيده باشيم، آنگاه اين نقطه آغازى بر پيشرفت و توسعه پتانسيل و ظرفيت واقعى ماست كه با خلاق و خودجوش شدن و داشتن آمادگى براى تجربيات مختلف، صورت مى گيرد. پائين ترين پله بايد پيش از آن كه بتوانيم به مراحل بالاتر برويم، دست كم به اندازه كافى ارضا شود. براى نمونه ما ممكن است تا مرحله احترام بالا رفته باشيم، اما اگر آب و غذا را رد كنيم و ناديده بگيريم به طور خودكار به پائين ترين مرحله سقوط مى كنيم و به سرعت علاقه خود را در جست وجوى تحسين شدن از سوى ديگران از دست مى دهيم تا زمانى كه نيازهاى فيزيولوژيكى اوليه ما تأمين شوند.در هرم نيازها، همه مراحل برپايه يكديگر بنا شده است. اگر غذا و سرپناه نداشته باشيم، محبت، اهميت خود را از دست مى دهد. خودشكوفايى در سايه كمبود امنيت يا احترام به خود رخ نمى دهد و تحقق نمى يابد.مزلو براين عقيده بودكه بشر قابل اعتماد و امين است و قدرت حفاظت از خود را داشته ، به رشد و شكوفايى و عشق گرايش دارد. فقط هنگامى كه نيازهاى اساسى بشر ارضا نشود او به تبهكارى روى مى آورد. مزلو همچنين معتقد بود كه همه ۴مرحله پائين تر نيازهاى ما از تأمين نيازهاى حياتى زندگى تا احترام بايد ارضا شود تا از عملكردهاى خودپسندانه ما جلوگيرى به عمل آيد. فقط زمانى به مرحله خودشكوفايى مى رسيم كه آزادانه و خودخواسته بزرگوار باشيم.
حال جايگاه پول با توجه به اين مواردكجاست؟ اگر تابع منطق مزلو باشيم، برخلاف باور عمومى ، پول درنهايت به حرص و طمع منتهى نمى شود، بلكه برعكس، استفاده عاقلانه از پول مى تواند ما را در رسيدن به خودشكوفايى و بخشندگى يارى رساند. پول نمى تواند براى ما عشق بخرد، اما براى نيازهاى اساسى حياتى و امنيتى ما ضرورى است. پول به ما در ارضاى نياز به احترام كمك مى كند و آن گاه كه همه نيازهاى ۴ مرحله برآورده شد، مى تواند براى ما رهايى از تعلقات مادى را فراهم كند تا بتوانيم آنچه را كه مى خواهيم انجام دهيم و آن چيزى بشويم كه مى خواسته ايم. مطالعات نشان مى دهد كه همگام با رضايت شغلى و عاطفى، امنيت مالى يكى از عواملى است كه فرسودگى جسم را به تعويق انداخته، موجب طولانى شدن عمر مى شود. بررسى ها نشان مى دهد يكى از عوامل روان شناختى كه متخصصان سالمندان براى پيشگويى طول عمر به كار مى برند، بررسى مشكلات مالى و مقروض بودن است كه مى تواند به عنوان عامل منفى، فرسودگى جسم را شتاب بخشد. احساس امنيت مالى و زندگى با اتكاى مالى برخود به عنوان عامل مثبت شناخته شده است كه موجب به تعويق افتادن زوال شخص مى شود. آن گونه كه مطالعات مى گويند، بايد آموخت چگونه مشكلات مالى را حل كرد و به اين ترتيب زندگى طولانى و همراه با موفقيت و كاميابى بيشترى داشت.
مترجم : افخم بهرازنيا

ترجمه : على محمدنژاد

بسيارى از اوقات مردم اينترنت را به عنوان راهى براى گريز از واقعيات يا به عنوان راهى براى برقرارى ارتباط با سايران بدون نگرانى درباره پيامدهاى اجتماعى آن برمى گزينند. مطالب بسيارى در باره اعتياد اينترنتى منتشر شده است. بسيارى از محققان مطالبى در خصوص رابطه ميان اعتياد اينترنتى و مشكلات اجتماعى از قبيل اضطراب و افسردگى منتشر كرده اند. اما يافتن رابطه ميان كمرويى و اعتياد اينترنتى مشكل است . از ميان مطالعات منتشره، بسيارى از آنها به بررسى مشكلات اينترنتى مرتبط با دانش آموزان دبيرستانى و دانشجويان دانشكده پرداخته اند. از ميان سطوح مختلف آموزشى، دانش آموزان مدارس راهنمايى گروه بسيار متفاوتى محسوب مى شوند، زيرا آنها در مرحله بسيار كمرويى قرار داشته و در حال رشد ذهنى و اجتماعى هستند. استفاده از اينترنت الزام سنى ندارد و بسيارى از نوجوانان در دسترسى به آن محدوديتى ندارند. اين نوجوانان در معرض تغييرات متعددى هستند كه هم فيزيكى و هم عاطفى است و عموماً در دوره بسيار كمرويى قرار داشته اند بويژه هنگامى كه آنان مى خواهندبا سايران ارتباط برقرار كنند. لذا اين خجالتى بودن عاملى است كه نوجوانان را مستعد كمرويى و زمينه را براى اعتياد آنان به اينترنت فراهم مى كند.
در تلاش براى يافتن رابطه ميان كمرويى و اعتياد به اينترنت، با استفاده از روش پيمايشى در مدارس دوره متوسطه كشور هنگ كنگ پژوهشى اجرا شد. پس از آن كه پرسش نامه ها تحليل و مشخص شد كه در مدارس دوره راهنمايى رابطه مهمى ميان كمرويى و اعتياد به اينترنت وجود دارد طورى كه دانش آموزانى كه كمروتر بودند بيشتر به اينترنت معتاد بودند. اين وضع براى دانش آموزان مدارس متوسطه وجود نداشت. هرچند درباره اين دسته از دانش آموزان نيز به نظر مى رسد كه ميان ميزان زمانى كه آنها به اينترنت مى پردازند و اعتياد آنان به اينترنت رابطه وجود دارد.
براى بررسى اين سؤال كه آيا كمرويى بر اعتياد به اينترنت تأثيرگذار است بايد در ابتدا مشخص شود كه منظور از اعتياد به اينترنت چيست و چگونه مى توان اعتياد به اينترنت و كمرويى را ارزيابى كرد. دكتر كى سى يونگ تعريف خوبى درباره اعتياد به اينترنت داده است كه در اكثر تحقيقات از آن استفاده شده است. يونگ (۲۰۰۴) براين باور است اعتياد به اينترنت (IA) شامل اختصاص بيش از حد زمان يا تمايل به گذراندن وقت جهت شركت در فعاليت هاى متعدد رايانه اى و اينترنتى است كه شامل اين موارد است:
۱ ـ ارتباط موقت، استفاده از اتاق هاى گفت وگو يا برنامه هاى گفت وگو
۲ ـ بازى هاى اينترنتى ، انجام بازى هاى ويديويى رايانه اى يا اينترنتى
۳ ـ استفاده بيش از حد از اطلاعات، جست و جو و جمع آورى داده
۴ ـ اعتياد به اينترنت، استفاده از رايانه براى بازى
بعد ديگر موضوع مورد بررسى مسأله كمرويى است. كمرويى مى تواند به عنوان رفتار و ارتباط با مشكل در موقعيت هاى اجتماعى تعريف شود. كمرويى يك ويژگى است كه تقريباً در ۴۰ درصد از افراد ديده مى شود. احتمالاً زنان بيشتر تجربه كمرويى داشته اند. برخى پژوهشگران درصدد اين هستند تا كمرويى را به عنوان مشخصه هاى يك شخصيت «متمايز » كه مى تواند منجر به طيفى از مشكلات اجتماعى شود بيان كنند.
تسايى و لينز (۲۰۰۳) در مقاله «اعتياد به اينترنت نوجوانان در تايوان: يك مطالعه به روش مصاحبه اى »، به دنبال برخى از تحقيقاتى كه قبلاً با استفاده از مقياس يونگ بر روى شمارى از دانش آموزان ۱۶ و ۱۷ساله تايوانى انجام شده ، داشتن اعتياد به اينترنت را مورد شك قرار داده اند. تسايى ولينز با شمارى از دانش آموزان مصاحبه كرده و دريافتند كه به نظر مى رسد
در باره ميزان زمانى كه افراد با رايانه كار مى كنند مشكل وجود دارد. يوهانسون و همكارانش (،۲۰۰۴ ص ۲۲۸) نيز عنوان كرده اند تمام مطالعاتى كه دراين باره در فنلاند انجام شده نشان مى دهد اعتياد به اينترنت در ۸ تا ۱۰ درصد از آنهايى كه مورد مطالعه قرارگرفته اند شايع است. هر دو تحقيق فوق الزامات اعتياد اينترنتى را مورد بحث قرار مى دهند اما درباره اين كه آيا كمرويى مى تواندبه عنوان عاملى كمكى در گرايش به اعتياد اينترنتى مطرح باشد سخنى به ميان نمى آوردند. اگرچه مطالعه اى توسط اسكالى، فيليپز و استيونسن (۲۰۰۲) انجام گرفته كه در آن كمرويى و اضطراب به عنوان الگوهاى پيش بينى كننده براى استفاده از اينترنت مورد بحث قرار گرفته اند.
تعدادى از تحقيقات درباره رابطه ميان اعتياد به اينترنت و كمرويى انجام گرفته است اسكالى و همكارانش (،۲۰۰۲ ص ۵۰۷) تحقيقى را انجام داده اند كه شامل مطالعه درباره استفاده از اينترنت، مقياس كم گويى اجتماعى و فهرست ويژگى هاى اضطراب است كه توسط ۱۷۷ نفر شركت كننده تكميل شد. اگرچه اين تحقيق نتوانست نتيجه گيرى كند كه كمرويى يك عامل كمكى به اعتياد به اينترنت است ، اما آنها به نتايج جالبى دست يافتند. آنها دريافتند افرادكمرو و مضطرب بيشتر از كسانى كه اين قبيل مشكلات اجتماعى راندارند از اينترنت استفاده نمى كنند، اما آنها توانستند پيش بينى كنند كه چه اشخاصى با توجه به زمانى كه به اينترنت اختصاص مى دهند مى توانند از سايران جدا بمانند. علاوه براين آنها پيش بينى كردند افزايش محبوبيت اينترنت و امكانات ارتباطى آن و استفاده هاى خارج از اينترنت مى تواند براى آنهايى كه مشكلاتى با جنبه هاى خارج از اينترنت دارند زيان آور بوده و بويژه موجب انزواى اجتماعى آنهايى شود كه از سطح كمرويى بالايى برخوردارند . همچنين اين نكته حائز اهميت است. همانگونه كه درمباحثات يوهانسن و گوتستام (۲۰۰۲ ) نيز ذكر شده، اعتياد به اينترنت يك پديده فرهنگى نيست و سرانجام اين كه اگرچه اسكالى ، فيليپز و استيونسن كمرويى را به عنوان عاملى كمكى دراستفاده نادرست از اينترنت نشناخته اند، اما آنها فرضياتى را تنظيم كردند كه براساس آن كمرويى به استفاده مفرط از اينترنت براى برقرارى ارتباط كمك مى كند. همان طور كه اعتياد به اينترنت زيادتر مى شود، به منزوى شدن و رفتار نابجا ازنظر اجتماعى بيشتر كمك خواهد كرد.
پرسشنامه اعتيادبه اينترنت كه توسط دكتر يونگ ارائه شده شامل ۸ سؤال است . اگر افراد به ۵ سؤال يا بيشتر پاسخ مثبت دهند، اين احتمال وجود دارد كه آنها از اعتياد به اينترنت رنج مى برند. اين سؤالها عبارتند از:
۱ـ آيا شما در رابطه با اينترنت احساس شيفتگى مى كنيد؟ (درباره فعاليت آنلاين قبلى خود و يا انتظار جلسه بعدى آنلاين شدن فكر كنيد)
۲ـ آيا احساس مى كنيد به منظور دستيابى به رضايتمندى به افزايش ميزان زمان استفاده از اينترنت نياز داريد؟
۳ـ آيا شما به طور مكرر تلاش هايى ناموفق براى كنترل، كاهش يا توقف استفاده از اينترنت داشته ايد؟
۴ ـ آيا هنگامى كه مى خواهيد ارتباط خود را با اينترنت قطع كنيد احساس بى قرارى، بدخلقى، افسردگى يا زودرنجى داريد؟
۵ ـ آيا بيشتر از زمانى كه قصد داشتيد، به اينترنت متصل بوده ايد؟
۶ ـ آيا به خاطر اينترنت خود را به خطر انداخته ايد يا روابط و فرصت هاى شغلى و آموزشى خود را به خطر انداخته ايد؟
۷ ـ آيا به خاطر وجود اعضاى خانواده، تراپيست يا ديگران دروغ گفته ايد؟
۸ ـ آيا از اينترنت به عنوان راهى براى گريز از مشكلات استفاده مى كنيد ( به عنوان مثال احساسات نااميدكننده ، گناه و افسردگى )؟