وحيد قرايى
۲ موزه باستان شناسى و سازهاى سنتى با هدف معرفى تمدن هاى كهن و باستانى استان كرمان و آشنايى با سازهاى بومى و سنتى ايران و همسايگان كشور كه موسيقى آنان با موسيقى كشور قرابت و نزديكى دارد در مجموعه باغ هرندى كرمان راه اندازى شده است.
مجموعه باغ هرندى كرمان واقع در خيابان فردوسى يكى از ساختمان هاى عهد قاجار اين شهر است كه وجود ۲ موزه «باستان شناسى» و «سازهاى سنتى» در آن موجب شده تا اين بنا اعتبارى بيش از گذشته براى كرمانى ها و علاقه مندان به سازهاى سنتى و آثار باستانى داشته باشند. اين باغ در دوره قاجاريه به وسيله «عدل السلطنه » يكى از صاحب منصبان نظامى آن دوره بنا نهاده شد و در سال ۱۳۱۳ شمسى به مبلغ ۴۰ هزار تومان به مرحوم ابوالقاسم هرندى كه يكى از تجار مطرح كرمان بود، فروخته شد.
اين مجموعه به دليل توقف چند روزه رضاخان در مسير سفر تبعيدش مورد توجه قرار گرفت و در سال ۱۳۵۴ به وسيله مالك باغ به وزارت فرهنگ و هنر وقت اهدا شد.
باغ هرندى مدتى نيز به عنوان ساختمان سازمان ميراث فرهنگى، صنايع دستى و گردشگرى كرمان مورد استفاده قرار گرفت و هم اكنون طبقه همكف ساختمان موجود در آن به عنوان موزه سازهاى سنتى و طبقه نخست آن به عنوان موزه باستان شناسى مورد بازديد علاقه مندان قرار مى گيرد .
موزه باستان شناسى
هدف از ايجاد اين موزه؛ معرفى تمدن هاى كهن و باستانى استان كرمان و ارتباط تاريخى آنها با محوطه هاى تاريخى همجوار است .
در اين موزه آثار تاريخى از تمدن كهن جيرفت، دوره تاريخى استان كرمان و بخش اسلامى به نمايش درآمده است . اشياى سفالى، مهره هاى سنگى و درفش فلزى از جمله اشيايى است كه در اين موزه به چشم مى خورد .
كاوش هاى باستان شناسى نشان مى دهد كه در هزاره سوم و چهارم قبل از ميلاد مسيح در شهداد در منطقه جيرفت ( با نام قديمى خبيص ) مردمانى صنعتگر مى زيسته اند كه با وارد كردن مواد اوليه از دور دست ابزار سنگى و فلزى ساخته و به مناطقى چون تركستان، دره سند، سواحل جنوبى خليج فارس و بين النهرين صادر مى كرده اند.
از حوزه فرهنگى هليل رود نيز سفالينه هاى خاكسترى رنگ بسيار ظريف با نقوش زيباى اين حوزه به نمايش گذاشته شده كه متعلق به دست كم ۵ هزار سال پيش است . همچنين آثار به نمايش گذاشته شده از دوره تاريخى جازموريان كه متعلق به دوره هخامنشيان است شامل جام هاى سفالين، بشقاب، كوزه، قمقمه و ريتون هاى منتهى به سرجانورانى چون اسب، قوچ و گاو است. در بخش اسلامى موزه باستان شناسى هم آثارى از سده هاى سوم و چهارم هجرى در دوره صفاريان ، آل بويه و نيز دوره سلجوقى به نمايش درآمده است .
موزه سازهاى سنتى
موزه سازهاى سنتى اين باغ در سال ۱۳۸۱ افتتاح شده است و در آن سازهايى از قبيل نيچك ، سنتور ، قانون ، رباب و عود كه از جمله كارهاى هنرمندانه اساتيدى چون يحيى، نريمان و مسعود است به نمايش گذاشته شده است.
به گفته مسئول موزه ساز باغ هرندى، هدف اصلى از ايجاد اين موزه آشنا كردن بازديدكنندگان با سازهاى بومى و سنتى ايران و كشورهاى همسايه است كه موسيقى آنان با موسيقى كشور ما قرابت و نزديكى بسيار دارد .
وى تصريح مى كند :۲۵۰ ساز در موزه ساز نگهدارى مى شود كه بخشى از اين سازها، اهدايى استاد حسين مسعود بنيانگذار اين موزه و بخش ديگر مجموعه شخصى آقاى توحيدى است كه حاصل سال ها تحقيق و پژوهش است و يك مجموعه نيز متعلق به كيوان پهلوان است كه در ۳ بخش سازهاى ملى ، سازهاى مقامى (محلى ) و سازهاى بين المللى گنجانده شده اند.
جميل كرمانى با اشاره به اين كه اين سازها در نوع خود بى نظيرند و به وسيله بهترين استادان اين رشته ساخته شده اند، مى گويد: هم اكنون سعى مى كنيم با همكارى هنرمندان صداى تك تك سازها را ضبط كنيم تا در صورت تمايل، بازديد كنندگان بتوانند صداى هر ساز را به طور جداگانه گوش كنند .
وى در مورد مشكلات موزه نيز مى گويد : به دليل كمبود فضا، امكان نمايش شمار زيادترى از سازها را نداريم . در اين ميان نورپردازى موزه ها نيز بايد بيشتر مورد توجه قرار گيرد. با توجه به آن كه استحكام بناى موزه ها در برابر حوادثى چون زلزله مسأله مهمى است كه در صورت بى توجهى به آن مى تواند سرمايه اى گرانبها از تاريخ و هنر اين مرز و بوم را به نابودى بكشاند .
***
باغ هرندى كرمان مجموعه اى از اندرونى، بيرونى، بهار خواب، حمام، آشپزخانه، اتاق هاى مستخدمان، گاوگرد، حوض، آب نما، اصطبل و درختان مختلف بوده است كه به مرور زمان دستخـــوش تغييرات زيادى شده است . آبرسانى درختان اين باغ از چاه و گاو گرد باغ تأمين مى شده كه خوشبختانه گاوگرد و همه تجهيزات آن در گوشه ضلع جنوبى باغ هرندى موجود است .
همچنين اتومبيلى كه عنوان مى شود رضاخان در زمان حضورش در كرمان از آن استفاده مى كرده است پس از بازسازى در اين باغ در معرض ديد عموم قرار گرفته است .