فرهاد سلمانيان

زاويه ديد‎/اختلاف رؤيت
نوشته: اسلاوى ژيژك
اختلاف رؤيت به طور كلى به تغيير مكان يك شىء، هنگام تغيير مكان ناظر بيرونى آن گفته مى شود: در هنگام مشاهده برخى تصاوير ناظر حس مى كند كه تصوير يا شىء مورد نظر نيز در حال تغيير زاويه خويش است. اما چگونه خواهد بود اگر تغيير زاويه و مكان ياد شده صرفأ امرى ذهنى نباشد؟ چگونه خواهد بود اگر اين تغيير زاويه ديد و اختلاف رؤيت ناشى از تضادهاى درونى همان شىء باشد و اين واقعه در حوزه اى مانند فلسفه رخ دهد؟
همين تغيير زاويه ديد و اختلاف رؤيت در تحليل هاى آموزنده ژيژك به مثابه شاكله تفكر و توضيحات او در مبادى نظرى گوناگونش در باب موضوع هاى مختلف پديدار مى شود. اين اختلاف رؤيت و تفاوت زاويه ديد هم در دوگانگى امواج و ذرات در فيزيك كوانتومى از ديدگاه ژيژك به چشم مى خورد و هم در روانكاوى، فلسفه و نظريه هاى سياست، كه وى ارائه كرده است. ژيژك در اين ميان چهار شكل عمده پديدار شدن زاويه ديد و اختلاف رؤيت را مورد تأكيد قرار مى دهد: ۱. تمايز هستى شناختى كه به مثابه آخرين نوع اختلاف رؤيت و زاويه ديد رابطه ما با واقعيت را مشخص مى كند. ۲. اختلاف رؤيت و زاويه ديد علمى كه بخصوص در تحقيقات مغزشناسى در حال حاضر شكاف غير قابل گذارى را ميان تجربه پديدارشناختى از واقعيت و تشريح علمى آن نشان مى دهد. ۳. گسستى كه در هر اثر هنرى پنهان است و در نهايت ۴. زاويه ديد و اختلاف رؤيت سياسى كه همچون نوعى همستيزى اجتماعى از هر گونه بستره و دليل مشترك ممانعت مى كند. اين كتاب جديد ژيژك در ۵۲۸ صفحه، تحليلى انتقادى از وضعيت معاصر ماست و همزمان اثر فلسفى اساسى اى است كه چارچوب نظرى خود را به صورتى برنامه ريزى شده منتقل مى كند و ضمن پيوند دادن تحليل هاى فلسفى و يزدان شناختى، تفسيرهاى درخشانى از متون ادبى، فيلم ها و آهنگ ها و بخصوص حكايت هاى روشنگر ارائه مى دهد.
اين كتاب را انتشارات ام. آى. تى چاپ كرده است.
چشم انداز آينده دين
نوشته: ريچارد رورتى‎/ جيانى واتيموپ
(The Future of Religion)
با انتخاب توجه برانگيز پاپ جديد، يوزف راتسينگر، با حملات تروريستى يازده سپتامبر كه پيش زمينه اى مذهبى داشت و دموكراسى هاى غربى را به لرزه درآورد و در نهايت با بازگشت بنيادگرايى هاى دينى در تمامى قسمت هاى جهان، آشكار شد كه پرسش دين تبديل به بوته آزمايش تمدن بشرى شده است. ريچارد رورتى و جيانى واتيموپ، فيلسوفانى كه در اين اثر به مثابه نمايندگان نوعى نقد قاطعانه متافيزيك عمل مى كنند، آينده دين را در اين كتاب ۱۲۰ صفحه اى بررسى مى كنند. اين دو فيلسوف در متن نوشته هاى خود و گفت و گوى جالب توجه شان اين مشاهده را مبنا قرار مى دهند كه نقد متافيزيك موجب از ميان رفتن دين شده است. اما پرسش ديگرى كه در اينجا مطرح مى شود آن است كه آيا آينده از آن دين خواهد بود؟ آيا آنچه تا كنون رخ داده بيشتر نوعى به تعويق افتادن تجربه دينى نبوده است؟ آيا در آينده دينى بدون خدا پديدار خواهد شد؟ رورتى و واتيموپ سعى دارند در اين كتاب به پرسش هاى ياد شده پاسخ دهند.
اين كتاب را دانشگاه كلمبيا منتشر كرده است.
معناى تفكر چيست ؟
مارتين هايدگر - ترجمه فرهاد سلمانيان
نشر مركز
هايدگر در سال ۱۹۵۱ كه بار ديگر اجازه تدريس در دانشگاه فرايبورگ را دريافت كرد، درسگفتارى در ده جلسه ايراد كرد كه متن آن در اين كتاب آمده است. اين كتاب جزو آثار فلسفى هايدگر متأخر محسوب مى شود و در واقع نوعى آسيب شناسى تفكر، يادآورى ساحت وجودى انسان و كيفيت تفكر در زندگى او در زمانه «انديشه برانگيز» ماست.
در قسمتى از اين كتاب، نويسنده مسأله هستى را در پيوند با متافيزيك خواست نيچه و با توجه به خاستگاه هاى فلسفى آن در نزد فيلسوفان پيش از سقراط مورد بحث قرار مى دهد و به ماهيت تفكر اشاره مى كند. او معتقد است كه انسان امروزى بيش از هر چيز به تصور سطحى از امور اكتفا مى كند و به معناى واقعى كلمه فكر نمى كند و البته بايد با وجود تفكرگريزى امروز، خود را در راه تفكر قرار دهد. در اثبات اين مدعا نيز هايدگر به سخن نيچه در مورد «انسان واپسين و چشمك زدن او» اشاره مى كند كه به نوعى همان سرسرى گرفتن امور و تصور سطحى از آنها را در خود دارد. پرسش از معناى تفكر را هايدگر با اين نكته آغاز مى كند كه: «انديشه برانگيز ترين امر در زمانه انديشه برانگيز ما آن است كه ما هنوز فكر نمى كنيم!» نشر مركز در فروردين ماه سال جارى ترجمه اين كتاب را تجديد چاپ كرده است.
در آمدى بر فلسفه ذهن
نوشته: جان. ر. سيرل
(ABrief Introduktion . Mind )
فلسفه ذهن از پيچيده ترين و بحث انگيزترين حوزه هاى فلسفه مدرن است. در هيچ شاخه اى از فلسفه مانند اين حوزه درگيرى هاى دو گفتمان به ظاهر آشتى پذير روح و علوم انسانى با گفتمان هاى مربوط به مغزشناسى و علوم زيست شناختى مدرن آشكار نمى شود. جان سيرل، يكى از استادان بزرگ اين رشته در دانشگاه بركلى ايالت كاليفرنيا، درآمدى تاريخى و نظام مند درباره فلسفه ذهن به رشته تحرير درآورده كه همزمان ديدگاهى جديد درباره مهم ترين موضوع فلسفه معاصر، يعنى ذهن، ارائه كرده است. او دوازده مسأله اساسى فلسفه ذهن را با رويكردى خاص بررسى و تأثيرگذارترين نظريه هاى اين عرصه را رد كرده است. سيرل راه حل هاى پيشنهادى خود را در اين زمينه فراتر از آموزه وجود دو جهان عرضه مى كند و سعى دارد از اين آموزه عبور كند. در نتيجه تحليل هاى جنجالى اى از مسأله كلاسيك روح و جسم و نيز رابطه ميان آگاهى و زيست شناسى اعصاب حاصل مى شود. بخش ديگرى نيز در همين كتاب به مسأله ضمير ناخودآگاه، ادراك و مسائل دشوار فرايندهاى روانى اختصاص يافته است. اين كتاب با كاربرد كمترين اصطلاحات تخصصى فلسفه موفق شده است، الگوهاى فكرى رايج را بى پروا به نقد بكشد. اين كتاب درآمدى جامع بر فلسفه ذهن براى دانشجويان و تمامى علاقه مندانى مناسب است كه به پرسش هاى ژرف فلسفى علاقه مندند.
اين كتاب را انتشارات دانشگاه اكسفورد منتشر كرده است.
جامعه شناسى چيست؟
نوشته: نوربرت الياس
اين كتاب در كنار «فرايند تمدن» از پرخواننده ترين آثار نوربرت الياس، جامعه شناس ، بوده است. در اين كتاب نويسنده ديدگاه هاى اساسى و مراحل تعيين كننده تاريخ علم جامعه شناسى را طرح مى كند. از نظر الياس جامعه شناسى رهيافتى به واقعيت اجتماعى به دست مى دهد كه از ديدگاه ناظرى بيرونى و به دور از احساس -محورى و الزام هاى شخصى است كه اولويت هاى انسان روزمره را تشكيل مى دهند. چاپ جديد اين اثر كلاسيك در قالب مجموعه آثار اين جامعه شناس دربرگيرنده بخشى درباره كشف موضوع جامعه شناسى و بخشى در بررسى كار ماركس است. الياس در اين اثر با ارائه نمونه ماركس به تفصيل نشان مى دهد كه تنش ميان ايدئولوژى و علم تنها موضوع برداشت خواننده نيست؛ بلكه مسأله نويسنده نيز هست. الياس در اينجا به موضوع مهم ترى اشاره مى كند كه از اصول روش علمى خود اوست: براى درك يك متفكر كلاسيك نه به شكلى مطلقاً سيستماتيك و نه مطلقاً تاريخى، بلكه در چارچوب الگوى پيشرفت و تكامل وى بايد به او نزديك شد. اين كتاب را انتشارات زوركامپ در فرانكفورت آلمان به چاپ رسانده است.
هستى در انديشه فيلسوفان
اتين ژيلسون
مترجم: سيد حميد طالب زاده
نشر حكمت
عليرضا سميعى : «هستى در انديشه فيلسوفان» اثر اتين ژيلسون به واقع يكى از بهترين كتاب هايى است كه در اين زمينه منتشر شده است. كوشش سترگ ژيلسون براى شناساندن تاريخى مفهوم فلسفى هستى ، هستى را در مقابل واحد، وجود، جوهر ، ماهيت و شناخت، راست نگاه مى دارد. چه، از منظر وى، هستى همان چيزى است كه بايد به شناخت درمى آمد؛ اما هرگاه به صورتى از صور مغفول واقع ماند. تبحر ژيلسون در هماوردكردن مضامين و افزودن تأملاتش موجب مى شود شخصيت او كه يك مسيحى مؤمن است كمتر به چشم آيد. هرچند به گفته خودش «پدر ژرال ب.فلان» هميشه ياراى او بود و شايد هم از اين روست كه به عنوان مثال دكتر كريم مجتهدى دراين معنى مى گويد: در زمان خواندن اين كتاب بايد به ياد داشته باشيم كه او يك مسيحى مؤمن است و ما نيز بايد ، برداشته هاى خود مؤمن باشيم. از تأليف و مؤلف كه بگذريم، سيدحميد طالب زاده متحمل زحمات فراوانى در طريق ترجمه آن شده است. تلاشى كه پنج سال به طول انجاميد. ترجمه پاكيزه و زيرنويس هاى دقيق در باب فيلسوفان اسلامى ، كتاب را به مرجعى غنى تبديل كرده است. دراين كتاب فيلسوفان زيادى از پارميندس تا اگزيستانسياليست ها و خاصه توماس آكوينى بررسى شده اند . ادعاى ژيلسون دال بر اصالت ماهيتى بودن غالب فلاسفه مابعدالطبيعى از چشمگيرترين مباحث مطروحه به شمار مى رود. تمايل به اصالت ماهيت در نزد فلاسفه اگزيستنس خود در خور توجه خواهد بود. اين كتاب به همت انتشارات حكمت در ۳۹۸ صفحه و با قيمت ۴۵۰۰ تومان در دسترس علاقه مندان قرار دارد.