داوود پنهانى

تصاوير تلويزيونى، خودروهايى را به تصوير مى كشد كه با حركات مارپيچ در جاده ها و بزرگراهها موقعيت هاى دشوار و خطرناكى را براى خود و ديگران به وجود مى آورند. يكجا در ميان برف راننده بر سطح يخ زده جاده مى لغزد، به چپ و راست خيز برمى دارد، بوق مى زند و راننده جلويى را وادار به كنار كشيدن از مسير حركتش مى كند. راننده مى خواهد برسد. به كجا؟ با اين عجله مشخص نيست. يك جا سرعت از ۱۵۰ گذشته است. ما بر روى بعضى از تصاوير چشم هاى خود را مى بنديم. كسى از پشت سر راننده را دنبال مى كند. خطاها يك به يك عنوان مى شود. سبقت غير مجاز، سرعت زياد، نبستن كمربند ايمنى و... با اين حال هيچ يك از اين خطاها راننده خودروى مورد نظر را از حركات عجيب و غريب خود منصرف نمى كند. پيش از آن كه حركات او به مرز جنون نزديك شود، خودروى تعقيب كننده خود را به وى نزديك مى كند و دستور توقف صادر مى شود. تصاوير تلويزيونى بخشى از رفتار ما را به خود ما نشان مى دهند. راننده در برابر مأموران گشت نامحسوس پليس راهنمايى و رانندگى از خود دفاع هم مى كند. اين در حالى است كه همه ما او و حركات عجيب و غريبش را ديده ايم.در بعضى صحنه ها ترس ناشى از تصادف احتمالى و در نتيجه به خطر افتادن جان چند نفر بى گناه بر وجودمان چنگ انداخته است. با اين حال راننده حاضر به پذيرش نيست. تصاوير تلويزيونى پرسش و پاسخ مأمور و راننده را نشان مى دهد و بعد راننده متخلف مى ماند و معناى حركات عجولانه در جاده. خودرويى كه به خاطر تخلفات متعدد از سوى پليس متوقف شده تا راننده حساب كار دستش بيايد و جاده را با كارهاى عجيب و غريب به محيطى نا امن تبديل نكند.

همه ما در روزهاى پايانى سال گذشته و روزهاى آغازين سال جديد از تلويزيون پخش تصاويرى را به ياد داريم كه در برنامه اى مشخص با همكارى پليس راهنمايى و رانندگى و صدا و سيما اجرا و پخش مى شد. در تمامى آن برنامه هاى كوتاه ، هر بار پليس نحوه نظارت بر جاده و حركات رانندگان متخلف را در برابر ديد افكار عمومى مى گذاشت تا نشان داده شود كه چگونه برخى افراد در حين رانندگى با خودرو در جاده هاى كشور جان خود و ديگران را در معرض خطر قرار مى دهند. در آن برنامه ها نحوه فعاليت گشت نامحسوس پليس راهنمايى و رانندگى در جاده هاى كشور به خوبى نشان داده مى شد. جاده ها و خيابان هايى كه هنوز هم به دلايل متعدد جزو پر حادثه ترين جاده هاى جهان محسوب شده و هر سال بيش از ۲۵ هزار نفر در اثر تصادفات رخ داده در آن جان خود را از دست مى دهند. اين آمار بسيار بالا و هزينه هاى سرسام آورى كه از اين طريق به كشور و خانواده هاى ايرانى وارد مى شود ، پليس را بر آن داشت تا با استفاده از مكانيسم هاى نظارتى و اجرايى متعدد، تلاش براى كاهش اين اتفاقات ناگوار را در دستور كار خود قرار دهد. يكى از اين اقدامات استفاده از روش كنترل نامحسوس در جاده ها و بزرگراههاى كشور بود. مكانيسمى كه بيش از۳۰۰روز از عمر استفاده و اجراى آن مى گذرد و در روزهاى آغازين سال جديد نحوه فعاليت آن به خوبى براى مردم شناخته شد.
آن روز كه رئيس راهنمايى و رانندگى تهران بزرگ از آغاز فعاليت گشت هاى كنترل نامحسوس راهنمايى و رانندگى با خودروهاى مدل بالا و لباس شخصى در سطح شهر و بزرگراه ها به منظور شناسايى رانندگان متخلف خبر مى داد، شايد هيچ كس گمان نمى برد كه روزى ممكن است همين گشت هاى نا محسوس در جاده و بزرگراه به ناگهان جلوى او را گرفته و بسته به نوع تخلف ارتكابى از وى توضيح بخواهند. همچنان كه اعلام شده بود مأموران كنترل نامحسوس با لباس شخصى در خودروهاى مدل بالايى كه نشانه كوچكى از پليس راهنمايى و رانندگى بر روى آنها حك شده بود با تردد در سطح شهر به كنترل تردد ها و شناسايى رانندگان متخلف مى پرداختند. اوج اين فعاليت در نوروز و تعطيلات آغاز سال بود كه در نتيجه آن اعلام كه ميزان تصادف ها نسبت به سال گذشته كاهش داشته است. فعاليت اين گشت ها و ميزان موفقيت آن يك بحث و ميزان تخلف هاى ثبت شده از سوى مأموران و دوربين هاى پليس نامحسوس بحث ديگرى است. آمار ثبت شده رفتار رانندگى ما ايرانى ها را به خوبى نشان مى دهد. شايد از اين روست كه بسيارى از كارشناسان هنوز هم از عامل انسانى به عنوان مهمترين عامل در وقوع حوادث رانندگى ياد مى كنند.
رانندگى در ارديبهشت
آمار ثبت شده رفتار رانندگى ما ايرانى ها را به خوبى نشان مى دهد. شايد از اين روست كه بسيارى از كارشناسان هنوز هم از عامل انسانى به عنوان مهمترين عامل در وقوع حوادث رانندگى در كشور ياد مى كنند. با آن كه فروردين ماه امسال با خبر كاهش تصادف ها همراه بود، اين به معنى كاهش تخلف ها نبود، چه آنكه ارقام منتشر شده همچنان از بالا بودن تعداد تخلفات در كشور خبر مى دهد. تخلفاتى كه سرهنگ قربانعلى عليمردانى رئيس مركز كنترل و ترافيك پليس راهنمايى و رانندگى درباره موارد ثبت الكترونيكى آنها در ارديبهشت ماه امسال تازه ترين آمار را اعلام مى كند و مى گويد: «در ارديبهشت ماه سال۸۶ با كنترل الكترونيكى در سطح جاده ها، مشخص شد كه بالغ بر ۹ هزار ثبت تخلف و سرعت غير مجاز داشتيم.بيشترين سرعت ثبت شده در اين ماه ۱۸۰ كيلومتر بوده است. در اين خصوص هم ما رانندگانى را كه بيش از ۱۵۰ كيلومتر داشته باشند متوقف مى كنيم و اين متوقف كردن در مواردى نيز با محدود كردن برخى از خدمات و ضبط گواهينامه همراه خواهد بود.» وى در ادامه به ذكر جزييات بيشترى از تخلفات رانندگى در ارديبهشت ماه پرداخته و مى گويد:« در اين ماه دوربين هاى ما ۱۲۵ فقره سرعت بالاى ۱۵۰ كيلومتر را ثبت كرده اند كه در باره آنها اعمال قانون صورت خواهد گرفت. در نتيجه تصاوير آنها به در خانه هايشان فرستاده شده و در صورت تكرار برابرقانون با آنها برخورد قضايى صورت مى گيرد.» سرهنگ عليمردانى با ذكر اين توضيحات به سراغ نتايج عملكرد پليس بزرگراه رفته و ادامه مى دهد:«در بحث سرعت غير مجاز ۴۲۰۰ مورد ثبت تخلف به همراه توقف خودرو داشته ايم، در حدود ۲ هزار و ۵۳ مورد اعمال قانون درباره سرعت غير مجاز، ۵۴ مورد حركات نمايشى، هزارو۱۳۰ مورد مارپيچ و تغيير مسير، ۲۴۴ مورد ايجاد اختلال در ترافيك، ۹۳۵ مورد سد معبر در بزرگراه ها، ۳۴۹ مورد برخورد با مظاهر فساد، ۵۵۲ مورد عدم رعايت شئونات اسلامى و ۱۵۰ مورد هم ايجاد مزاحمت داشتيم.» سرهنگ عليمردانى با ذكر اين جزئيات در ادامه مى افزايد:« ۱۱۳ مورد رسيدگى به تخلفات خطر آفرين داشته ايم. در ۷ مورد هم نتيجه فعاليت مأموران منجر به توقيف وسايل نقليه مسروقه شده است. در هزارو۱۶۴ مورد وسايل نقليه به علت نقص فنى متوقف شده اند در ۸هزارو۷۸۱ مورد هم با نبستن كمربند ايمنى مواجه بوده ايم، استفاده از تلفن همراه نيز يكى از تخلفات ديگرى است كه در ۳هزارو۷۷ مورد ثبت شده است.» امار و ارقام ارائه شده از سوى اين مقام پليس نشان دهنده آن است كه در ۵ هزار و ۲۴۱ مورد از تخلفات خودرو مورد نظر متوقف و اعمال قانون شده است. در ميان تخلف هاى صورت گرفته نيز نبستن كمربند ايمنى هنوز هم يكى از بزرگترين تخلفات محسوب مى شود. اين در حالى است كه كارشناسان بارها و بارها از بستن كمربند ايمنى از سوى راننده به عنوان يكى از مهمترين عوامل براى ايمنى و بالاتر بردن ضريب نجات در هنگام تصادف ياد مى كنند. با اين حال اين نكته هنوز چندان كه بايد و شايد از سوى بسيارى از رانندگان جدى گرفته نمى شود. از ميان ديگر جرائم صورت گرفته سرعت غير مجاز و استفاده از تلفن همراه حين رانند گى نيز از موارد بالايى برخوردار است. به گفته اين مقام پليس نتيجه فعاليت بازرسان افتخارى در ارديبهشت ماه نيز ثبت ۱۸ هزار و ۳۶۱ مورد گزارش را نشان مى دهد. عبور از چراغ، حركت به طور مارپيچ، سرعت غير مجاز و نبستن كمربند ايمنى از بيشترين تعداد تخلفات گزارش شده از سوى اين بازرسان بوده است. سرهنگ عليمردانى با ذكر اين ارقام درباره فعاليت هاى گشت نامحسوس پليس راهنمايى و رانندگى چنين توضيح مى دهد:« پليس بزرگراه يك پليس تخصصى است كه هم به جرائم مشهود در بزرگرا هها رسيدگى مى كند و هم تخلفات رانندگى را زير نظر مى گيرد. ما به دنبال اين هستيم كه با ايجاد نظم ترافيكى امنيت پايدار را در حين رانندگى افزايش داده و از وقوع حوادث منجر به خسارت جلوگيرى كنيم و اميدواريم كه بتوانيم با تقويت اين پليس و دادن آموزش هاى ضمن خدمت فعاليت نيروهاى آن را ارتقا بخشيم.» وى ادامه مى دهد: «لازم به ذكر است كه رعايت قوانين و مقررات براى حفظ جان شهروندان ضرورى است و پليس نامحسوس در بزرگراه در نظر دارد كه خودروهايى را كه تخلفات متعدد داشته اند با استفاده از سامانه كنونى خود شناسايى، متوقف و براى اعمال مجازات هاى قانونى به مراجع قضايى معرفى كند.در حال حاضر نيز بيشترين تخلف ثبت شده در سامانه ما مربوط به اتوبوسى است كه تاكنون بيش از ۸۰ ميليون ريال تخلف داشته و تعداد جرائم مرتكب شده از سوى راننده آن از ۴۰۰ تجاوز كرده است.»
براى كشورى كه در ميان آمار و ارقام تصادف هاى رانندگى در دنيا همواره از آمار بالايى برخوردار است، افزايش كنترل ها و اقدامات تنبيهى مناسب براى كاهش تخلفات رانندگى و حوادث ناشى از تصادف ها به عنوان يك راهكار از اهميت بالايى برخوردار است. محمد كريم زاده كارشناس و پژوهشگر مسائل اجتماعى در اين باره مى گويد:« شما در كوتاه مدت نمى توانيد با اقدام فرهنگى به كاهش تصادف هاى رانندگى و تخلفات آن اميدوار باشيد. همين حالا هم كه اقدامات پليس براى برخورد با رانندگان متخلف به شدت افزايش يافته باز هم شاهد بالا بودن حجم تخلفات صورت گرفته هستيم. بنابراين چاره اى جز استفاده از مكانيسم هاى مدرن تر در اين زمينه وجود ندارد.» وى درباره لزوم انجام كارهاى فرهنگى مى گويد:« اقدام فرهنگى و انجام برنامه هايى در اين راستا بيشتر از آن كه وظيفه پليس باشد وظيفه اى است كه بر دوش مراكز آموزشى و دانشگاهى است. وظيفه رسانه ها و صدا و سيماست. پليس كه نمى تواند براى كاستن از ميزان جرائم صورت گرفته در انتظار اقدامات آنان و تأثيرگذارى اين اقدامات باشد. به هر حال حجم بالاى حوادث راهنمايى و رانندگى اجازه اين كار را به آنان نمى دهد. بايد براى كاستن از اين حوادث كه در ۲۵ هزار مورد نيز متأسفانه منجر به حوادث جانى مى شود، تدابير محكمى به كار برد . در نتيجه چاره اى جز استفاده از سيستم هاى نظارتى پيشرفته وجود ندارد. استفاده از اين سيستم ها به مرور زمان نيز به كاهش حوادث منجر شده و ترس از تخلف را نيز تبديل به يك فرهنگ مى كند. چرا كه فردى كه قوانين راهنمايى و رانندگى را رعايت نمى كند ديگر فكر نخواهد كرد كه كسى متوجه رفتار هاى او نيست و چون پليس به شكل ظاهرى حضور ندارد مى تواند مرتكب تخلف شود.»