|
به بهانه سفر بردى محمداف به ايران
نگاه تازه آسياى مركزى به تهران
|
|
|
على كبريايى زاده محمداف ۵۰ ساله در عرصه سياست خارجى در نقش فردى فعال ظاهرشده است وسفر او به تهران و گفت وگوهايش نيز بيش از هرچيز ازعلايق اين سياستمدارآسياى مركزى به حوزه ديپلماسى حكايت دارد. به اعتقاد ناظران سياسى منطقه ديپلماسى تركمنستان پس از درگذشت نيازاف (رئيس جمهورى سابق تركمنستان در سى ام آذر ۱۳۸۵) با وجود چند سال ركود، به طرز چشمگيرى فعال شده و ازآنچه كه در زمان نيازاف به عنوان ديپلماسى انزوا ياد مى شد در حال فاصله گرفتن است. رهبرى جديد تركمنستان مانند همتايان خود درآسياى مركزى تلاش مى كند اين گونه سفرهايش را درقالب سياستى به نام نگاه به خاورميانه تبيين كند. به عبارت ديگر او نيز به تقويت پيوندهاى سياسى كشور خود با كانون هاى قدرت خاورميانه وجهان اسلام تمايل آشكاردارد. او كه سال ها در كابينه نيازاف آثار انزواى تركمنستان درمعادلات سياسى منطقه را چشيده بود، اكنون با شتاب براى بازسازى بنيادهاى دوستى بويژه با همسايگان ودوستان ديرين عشق آباد خيزبرداشته است. با اين تفكربودكه محمداف درنخستين روزهاى قدرت گير ى اش راهى عربستان شد وبه سفرى سياسى ـ نمادين دست زد. او دراين سفركوشيد تصويرى متفاوت از خود نزد مردم تركمنستان كه حدود ۸۹ درصد آن را مسلمانان پيرو مذهب حنفى تشكيل مى دهند ارائه كند. محمداف در اظهارات بعدى خود اين نيات سياسى اش را آشكارتر كرد كه مردم تركمنستان با وجود تسلط هفتاد ساله روس ها همچنان به اعتقادات مذهبى خود پايبند هستند. به باور ناظران رهبرجديد تركمن ها بر آن است كه مسير توسعه مناسبات خود به اين سوى خاورميانه را با تكيه برحمايت دو قدرت اين منطقه يعنى تهران ورياض طى كند. او اميدوار است كه دراين مرحله روابط تركمنستان با ديگر كشورهاى اسلامى توسعه و استحكام يابد و در نهايت سبب شود جايگاه اين كشور در سازمان كنفرانس اسلامى كه از سال ۱۹۹۲ عضو غيرفعال آن بوده است، ارتقا يابد. تهران ورياض، هردو به حركت جديد عشق آباد اقبال نشان داده اند. حضوركشورى با تركيب جمعيتى مسلمان و داراى ساختار فرهنگى و تاريخى مشترك با ملت هاى شرق، يك فرصت است، در اين ميان البته موقعيت استراتژيك تركمنستان نيز به يارى ديپلماسى عشق آباد آمده است. كشورى كه عنوان پنجمين كشور دارنده منابع عظيم گازى را يدك مى كشد وهمين امتياز موجب گسيل دلالان ديپلماسى واقتصادى غرب به سوى اين كشورشده است. اما رشته ديگرتغييرات سياست خارجى تركمنستان دوره رهبرى محمداف درنگاه اين كشور به سوى همقطاران خود در اقليم شوروى سابق نمايان شده است. اگر سفر محمداف به رياض و مكه سفرى نمادين بود اكنون سفرهاى او به روسيه و سپس به قزاقستان سفرهاى حساب شده كارى به شمار مى رود. چنانكه در روسيه محورى ترين بخش گفت وگوهاى او به موضوع انرژى اختصاص يافت. گفت وگوهاى او در كرملين حاوى پيام هاى روشن در چارچوب رقابت هاى جديد روسيه و آمريكا بود. در تحليل اين سفرها ناظران براين نكته توجه نشان دادند كه ايالات متحده آمريكا در چارچوب خط مشى راهبردى خويش، تلاش تازه اى رابراى جلب تمايل كشورهاى منطقه آسياى مركزى و در وهله نخست تركمنستان آغازكرده است. اين سياست آمريكا اكنون در پوشش متنوع سازى راه هاى ترانزيت انرژى به اروپا پيش مى رود و دولت بوش بر تلاش هاى ديپلماتيك خود به منظور همراه ساختن رهبران اين كشورها براى ساخت خطوط لوله انتقال نفت و گاز بدون عبور از خاك روسيه و از راه بستر جنوبى درياى خزر افزوده است. اما دوستان ديرين محمداف نقشه آمريكا را ازقبل خوانده بودند. روسيه پيش ازآنكه رقباى غربى مواضع خود را مستحكم كنند، براى جانشين نيازاف فرش قرمزگشود. مسكو نه تنها درنقش مهمترين متحد رهبرى جديد تركمن ها ظاهرشدكه همه دولت هاى دوست وپايتخت هاى شوروى سابق را به بستن عقد تازه دوستى با محمداف ترغيب ساخت. به اين ترتيب بود كه او در سفربه قزاقستان گفت وگوهاى مهمى را حول مسأله انرژى به انجام رساند، پس ازآن مقدمه يك ديدار چندجانبه فراهم شد: ولاديمير پوتين، نورسلطان نظربايف و قربان قلى بردى محمداف سران سه كشور روسيه، قزاقستان و تركمنستان دربندر تركمن باشى يكديگر را به گرمى در آغوش گرفتند. نخستين ثمره اين ديدارآن بودكه اين سه تن براى بازسازى و گسترش خطوط لوله موجود و ساخت يك خط لوله جديد گاز توافق نمودند. توافقى كه در نخستين مرحله موجب نگرانى اروپا و آمريكا شد. اكنون محمداف پس از تقويت پايه هاى دوستى با همقطاران منطقه اى خود راهى تهران مى شود تا فصل ديگرى از همكارى را با كشورى آغاز كند كه داراى قويترين عناصر دوستى با عشق آباداست. اشتراكات ملت ودولت جمهورى اسلامى با ملت ودولت تركمنستان با هيچ كشورديگرى قابل قياس نيست. چه آنكه ايران مهمترين همسايه آن كشورو با يك مرز طولانى ۱۴۰۰ كيلومترى آبى و خاكى است. ۴ استان از ۵ استان اين كشور در فاصله نه چندان دورى از مرز ايران قرار گرفته است، به گونه اى كه پايتخت آن كشور يعنى عشق آباد در فاصله ۴۰ كيلومترى از مرز باجگيران واقع شده است. اما امتياز منحصربه فرد ايران دراين جاده دوستى آن است كه هر دو كشور در يك حوزه فرهنگى و تمدنى قرار دارند و مردمان دو منطقه براى ساليان متمادى روابط متقابلى را در عرصه فرهنگ تجربه كرده اند و از مشاهير و شخصيت هاى فرهنگى مشتركى همچون مختومقلى شاعر تواناى تركمنى، جارالله مخشرى مفسر و اديب بزرگ اسلامى، ابوسعيد ابوالخير، نجم الدين كبرى عارف مشهور، فخررازى، انورى ابيوردى، ابوالفضل سرخسى و خواجه يوسف همدانى عقبه وپشتوانه اين دوستى را شكل مى دهند. درجغرافياى دوستى دوملت، اسلام يك عامل غيرقابل انكاراست. تركمن ها در سراسر اين كشور مانندهمكيشان ايرانى شان روحى سرشاراز ارادت به اهل بيت عصمت(ع) دارند.آنها، ارادت واحترام ويژه اى براى حضرت على بن موسى الرضا(ع) قائل هستند.دراين راستا مى توان به آداب و رسوم ملى و مذهبى، باورها و اعتقادات دينى، مراسم و مناسبت هاى تركمن ها نگاه دوخت كه اشتراك فراوان رسومات دينى وتاريخى ايرانى ها دارد؛ عيد نوروز، عيد قربان، عيد فطر، جشن ميلاد پيامبر(ص) و... به عنوان عمومى ترين وبارزترين اين رسوم هستند. در سال هاى پيش سطح تعامل مردم تركمن با مناطق مرزى ايران جلوه هاى خاصى پيدا كرده است. قوم تركمن بويژه در استان گلستان يكى از اين حلقه هاى پيوند بوده است. گذشته از اين، آرامگاه مختومقلى فراغى شاعر ملى تركمن ها در محل آق قلاى گلستان، همه ساله شمار زيادى از تركمن هاى تركمنستان را نيز براى ديدارازآرامگاه آن شاعر شهير به ايران مى كشاند. اما درحوزه ديپلماسى نيز تهران اولويت ويژه اى براى عشق آباد قائل بوده است. با همين تفكر، جمهورى اسلامى جزو نخستين كشورهايى بوده كه استقلال اين كشور را به رسميت شناخت و مناسبات خود را در تمامى زمينه ها با اين كشور گسترش داد. در شرايط بحرانى تهران درنقش يك حامى جدى همواره در كنار اين كشور ايستاده است. نيازاف وپس ازاو رئيس جمهور جديداين كشوربارها براين نقش حمايتگرانه تهران تأكيد ورزيده اند. گام متفاوت تهران درتنظيم آهنگ همكارى خود با اين حلقه آسياى مركزى آنجا خود رانشان داده كه جمهورى اسلامى مجموعه اى از طرح ها و پروژه هاى عظيم همچون ساخت طرح عظيم خط آهن مشهد، سرخس و تجن و سد دوستى كه نماد همكارى هاى دو كشور است و انجام پروژه آبرسانى به شهر مرو، ساخت اتوبان عشق آباد به گوگ تپه و... را در اين كشور به انجام رسانده است. دربرهه جديد اين فرايند دوستى شتاب دوچندان گرفته است. تهران با عزيمت بلندپايه ترين هيأت ديپلماتيك خود به رياست معاون اول رئيس جمهوربه استقبال رهبرى محمداف رفت. درديدار پرويز داودى با جانشين نيازاف كه ناظران، آن را مهم ارزيابى كردند، ايده هاى تازه اى براى همكارى در زمينه هاى گوناگون ازعرصه هاى فرهنگى وسياسى گرفته تا زمينه هاى اقتصادى و بازرگانى، كشاورزى و انرژى ردوبدل شد. ايده هايى كه به تعبير ناظران، تحقق آنها مى تواند نسخه و نقشه جديد جاده دوستى دوكشور باشد. سفر بردى محمداف فصل نوينى را در توسعه و گسترش مناسبات دو كشور رقم زده است. تهران گذشته ازعلايق سياسى واقتصادى تمايل جدى به گشودن دريچه مراودات فرهنگى دارد. يعنى همان چيزى كه نسل قبلى سران آسياى مركزى ازانجام آن ابا داشتند. محمداف نخستين گام هاى دوران رهبرى خود را باگشودن فضاى جديد فرهنگى آغاز كرد و اين خبر خوشى براى تهران است كه ميهمانش طليعه رياستش را به برگزارى كنفرانس جارالله زمخشرى اديب و مفسر بزرگ اسلامى پيوند زد.
|