تهمينه مهربانى
به هر طرف كه نگاه مى كنى «يك عالمه» كار روى زمين مانده و عده قليلى ناچارند «در تمام ابعاد انسانى» تعطيل شوند و فقط كار كنند، بلكه اوضاع «سروسامانى» پيدا كند و نمى كند و عده اى دائم داد مى زنند كه كار نيست و كار نيست و «بيكارگى» در همه جوانب زندگى شان «داد مى زند»! به اتاق و خانه اش كه نگاه مى كنى، صد رحمت به مغازه سمسارى. پيدا كردن «هر چيزى» در اين بازار شام، حكايتى است و با اين همه از صبح تا شب، «تز» صادر مى كند، كه اين هم شد مملكت دارى؟ نه نظمى! نه برنامه اى! خودش خواب شب و روزش قاطى شده و شب ها بيدار است و پاى ماهواره و اينترنت، وقت كشى مى كند و روزها مى خوابد و سال هاست كه ديگر نمى داند «سحر چه رنگى است» و وقتى پاى انتقاد مى رسد، چنان داد سخن مى دهد كه احساس مى كنى اگر شهر تهران را به دستش بدهند، يك روزه باغ و گلشنش مى كند! هر مسئوليتى كه از او بخواهى و هر حرفى كه به او بزنى، يك جورى پاى «دولت» را وسط مى كشد و اگر نتواند آن را با هزار چسب و سنجاق هم به «دولت» بچسباند، تقدير و سرنوشت و به نوبت، پدر و مادر و مدرسه و دانشگاه را به صلابه مى كشد. خلاصه اين كه در اين وانفسايى كه براى خودش ساخته، به اندازه نوك سوزنى تقصير ندارد. وقتى به او مى گويى آقاى مهندس بعد از اين، چطور نفهميدى براى جوشكارى بايد عينك مخصوص زد و زدى اين بلا را سر چشم هايت آوردى؟ بى آن كه لحظه اى ترديد كند، فرياد مى زند، «صد دفعه به اين مامان گفتم يادم بنداز!» معلوم نيست مامان بيچاره بايد لنگه جوراب ها را از زير تخت پيدا كند، توى صف گوشت و برنج بايستد، ديكته بچه كلاس دومى را بگويد و يا اگر كارمند باشد كه نور على نور! قرار است دولت از آموزش و بهداشت و فوتبال و گوشت و انرژى هسته اى و قرآن و مسكن و راه و آب و برق و تلفن تا ازدواج و طلاق و قمه كشى و سينما و روسرى و مانتو و رفتن به كره مريخ، در همه امور به جاى همه مردم كار كند تا اگر بى لياقت و بى سواد و بيكاره بوديم، بتوانيم با توسل به بيمارى مزمن «فرافكنى» بگيريم تخت بخوابيم! آن قدر سرگرم مسائل مهمى چون گران شدن گوشت، روغن و سيب زمينى شده ايم كه «پاك» از نسلى پرتوقع، تنبل و بى مهارت غافل مانده ايم كه اتفاقاً هرچه «اين جورى» تر است، تقديرنامه بيشترى هم مى گيرد!
كار به جايى رسيده كه آدم هاى «كارى» و «با عرضه» با القاب درخشانى چون «تراكتور»، «خنگ» و امثالهم، مفتخر مى شوند و «از زير كار در رفتن» و «پول درآوردن ما به ازاى بى لياقتى»، به ارزش هاى اجتماعى تبديل شده است! عده قليلى، به شكلى نفس بر و گاه دردناك مى دوند كه عده كثيرى آدم هاى بى مسئوليت در قالب فرزندان، همسران، كارمندان بى خاصيت و بويژه مديرانى كه فقط به «واسطه اى!» پشت ميزها نشسته اند و از جايشان تكان نمى خورند به قول خودشان، مزد «باهوش بودن شان!» را بگيرند، چون آدم باهوش كار نمى كند، بلكه بقيه را به كار مى كشد!

مريم وادى پور
سالانه ۱۰۰ هزار نابارور به آمار ۲ تا ۳ ميليون زوج نابارور انباشته شده كشور اضافه مى شود، اما هنوز مبتلايان به نابارورى كه هزينه درمان آنها گاه از يك ويزيت ساده به ۲ ميليون تومان نيز مى رسد، به دليل لوكس دانستن درمان اين بيمارى از سوى بيمه هاى كشور همچنان از پوشش بيمه اى محروم هستند. متخصصان از گسترش شيوع نابارورى در كشور اظهارنگرانى مى كنند و مى گويند تخمين هاى مراجعات به مراكز درمان نابارورى حاكى از اين موضوع است. معضل موجود، افزون بر مشكلات روحى - روانى بسيارى كه به زوج هاى جوان تحميل مى كند، در افزايش آمار طلاق نيز بى تأثير نخواهدبود.

دكتر «محمدرضا نوروزى»، رئيس انجمن علمى - تخصصى بارورى و نابارورى در گفت وگو با خبرنگار «ايران» با اشاره به اين كه پيش بينى ها حاكى است كه حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد زوج هاى جوان كشور از مشكل نابارورى رنج مى برند، مى گويد: «با توجه به وقوع سالانه ۸۰۰ هزار ازدواج در كشور مى توان گفت كه ممكن است سالانه ۱۲۰ هزار زوج، مبتلا به نابارورى باشند.»
وى مى افزايد: «البته اين غير از آمار ۳ ميليونى انباشته نابارور در كشور است كه پس از يكسال ازدواج، همچنان از نعمت فرزند بى بهره مانده اند.» اما آمارى كه دكتر محمداسماعيل مطلق، رئيس دفتر سلامت جمعيت و خانواده وزارت بهداشت درباره نابارورى مى دهد، متفاوت است: «برآوردها نشان مى دهد كه در حدود ۵ درصد خانواده هاى جامعه مشكل نابارورى وجوددارد.»
سهم زنان و مردان در نابارورى مساوى است
مطالعات ثابت كرده اند كه سهم زنان و مردان در نابارورى با هم برابرى مى كند. يعنى سهم هر يك از دو جنس حدود ۲۰ تا ۲۵درصد است و در اصل، ۵۰ درصد علل نابارورى مشترك است.
اما با اين وجود به دليل مشكلات فرهنگى دراين زمينه، بسيارى از مردان حاضر به اقدامات درمانى نازايى نيستند و همواره بيشتر افراد،اين مشكل را به زنان نسبت مى دهند. گذشته از اين، با بالارفتن سن ازدواج در كشور شانس بارورى پائين آمده است. سن تمايل به بچه دار شدن نيز در بيشتر زوج ها به دليل مشكلات اقتصادى و اجتماعى افزايش يافته است.
بيمه ها هنوز درمان نابارورى را لوكس مى دانند
دكتر نوروزى، مشكلات فرهنگى و اقتصادى را ازجمله علل مهم مراجعه نكردن زوجين به مراكز درمان نابارورى مى داند و مى گويد: «هنوز خانواده ها در درمان نابارورى با مشكلات فرهنگى موجود در جامعه درگيرند و اين بيمارى را همانند ديگر بيمارى ها قبول ندارند.»
وى با اشاره به اين مشكل كه هزينه بالاى درمان هاى پيشرفته نابارورى مانع مراجعه بسيارى از زوج ها براى درمان مى شود، مى افزايد: «متأسفانه هنوز بيمه ها درمان نابارورى را جزو درمان هاى لوكس مى دانند و آن را پوشش نمى دهند. اين درحالى است كه يك درمان نابارورى ممكن است از يك ويزيت ساده تا درمان هاى پيشرفته كه شامل لقاح مصنوعى است، هزينه داشته باشد.»
دكتر نوروزى به اين موضوع اشاره مى كند كه اصولاً جمعيت هدف بيمارى نابارورى، جمعيت فعال كشور هستند و هرگونه استرس براى آنها آسيب هاى ديگرى نيز به دنبال دارد. بنابراين بايد به اين بيمارى به عنوان معضلى اجتماعى نگريست.
وى با بيان اين كه بايد نابارورى را همانند ديگر بيمارى هاى طول زندگى افراد ديد، تأكيد مى كند: «اگر هزينه درمان اين بيمارى نيز زياد باشد، بايد آن را همانند ديگر بيمارى ها ديد. بنابراين بيمه ها بايد بويژه در بخش دارو، اين بيمارى را پوشش دهند.»
رئيس انجمن علمى- تخصصى بارورى و نابارورى با تأكيد بر اين كه بيمه ها بايد قبل از ازدواج، بيمه نابارورى را نيز با هزينه اى كم ايجاد كنند، مى گويد: «صنعت بيمه در قالب ورود به درمان نابارورى مى تواند از طريق قرارداد با مراكز درمان نابارورى، با هزينه اى كمتر اقدام كند. البته در اين زمينه نامه اى نيز به وزارت بهداشت فرستاده شده اما آنها مى گويند بيمه در اختيار وزارت رفاه است.»
براى هدايت بيمه به سمت تأمين نيازهاى سلامت، تلاش مى كنيم
دكتر «محمد اسماعيل مطلق»، مدير كل دفتر سلامت جمعيت و خانواده وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكى مى گويد: «تلاش وزارت بهداشت، براى تسهيل سيكل دسترسى افراد دچار نابارورى به خدمات درمانى و ايجاد پوشش بيمه اى براى اين امر است. بهره مندى زوج هاى نابارور از خدمات بيمه اى، از برنامه هاى وزارت بهداشت است تا از اين طريق افراد از خدمات و آموزش هاى لازم استفاده كنند.»
وى با اشاره به اين كه تاكنون بيمه هاى درمان گر بوده اند، مى افزايد: «بر اين اساس تلاش مى شود تا بيمه به سمت تأمين نيازهاى سلامت مردم سوق يابد، به همين دليل از سال گذشته بحث بيمه زوج هاى نابارور مطرح شد.»
به گفته دكتر مطلق همان طور كه دولت در بخش پيشگيرى از حاملگى هزينه مى كند بايد درباره باردار شدن اين تعداد از افراد نابارور نيز برنامه ريزى كند.
مشاركت مردم كمرنگ است
در بهداشت بارورى يا در اصل تنظيم خانواده افزون بر اهميت درمان يا بيمه زوج هاى نابارور، ابعاد ديگرى چون آموزش سلامت بارورى، برخورد مثبت و مسئولانه با تمايلات جنسى، حقوق جنسى زنان، مشاركت مردان در سلامت بارورى و از همه مهمتر روابط متقابل و احترام آميز و برابرى جنسيتى نيز مورد توجه است.
تنظيم خانواده را در گذشته تنها در كنترل جمعيت مى ديدند، اما اين تعريف از سوى سازمان بهداشت جهانى تغيير يافت و اكنون در اين مقوله مباحثى چون پرهيز از كودك ناخواسته، داشتن كودك به تعداد دلخواه، تنظيم فواصل مناسب ميان باردارى ها، اطلاع رسانى، مشاوره و آموزش به خانواده و معاينه قبل، بعد و در هنگام ازدواج نيز در تنظيم خانواده جاى گرفته است.
آخرين آمارهاى وزارت بهداشت درباره استفاده از روش هاى پيشگيرى از باردارى مدرن وغيرمدرن افزون بر تأييد مشاركت كمتر مردان براى استفاده از روش هاى پيشگيرى نشان مى دهد كه حدود ۲۹‎/۲۹درصد زنان كشور و فقط ۵‎/۵درصد مردان از روش بستن لوله در پيشگيرى از باردارى استفاده كرده اند.
همچنين در ديگر روش هاى پيشگيرى از باردارى نيز ۳۲ درصد از قرص، ۱۶ درصد از كاندوم، ۱۴‎/۴ درصد از آيودى و ۴ درصد از آمپول استفاده كرده اند.
حاملگى اول ۱۳‎/۵ درصد زنان ناخواسته است
دكتر مطلق درباره حاملگى هاى ناخواسته مى گويد: «در حاملگى هاى اول ناخواسته زوجين در كشور، سهم زنان ۱۳‎/۵ درصد و مردان ۹‎/۲ درصد، در حاملگى دوم ناخواسته سهم زنان ۲۸‎/۴ درصد و سهم مردان ۲۴‎/۷ و در حاملگى سوم ناخواسته سهم زنان ۳۹‎/۵و سهم مردان ۳۵‎/۲ درصد بوده است.»
وى مى افزايد: «در مجموع ۸۷ درصد زوجين در حاملگى اول حاضر بوده اند بچه دار شوند و اين آمار در حاملگى چهارم به ۴۰ درصد مى رسد. اين نشان دهنده اهميت آموزش بهداشت بارورى به زوج ها در اين باره است.»
۳۰ درصد باردارى ها در كشور ناخواسته است
دكتر مطلق با بيان اين كه براساس آمار سال ،۸۴ ۳۰ درصد باردارى ها در كشور ناخواسته است، مى گويد: «متأسفانه درصدى از اين گروه، اقدام به سقط غيرقانونى كرده اند كه آمار دقيقى از آنها وجود ندارد.»
مشكلات اقتصادى مانع بهره گيرى بخشى از جامعه از روش هاى درمان به روز
هم اكنون ايران در حوزه پيشگيرى و درمان نابارورى به پيشرفت ها و موفقيت هاى بسيارى دست يافته است و حتى به گفته مسئولان مربوطه، در حال حاضر همه روش هاى پيشرفته مورد استفاده در ديگر كشورها، در كشورمان نيز استفاده مى شود.
دكتر نوروزى، رئيس انجمن علمى - تخصصى بارورى و نابارورى در اين زمينه تأكيد مى كند كه همه روش هاى درمان نابارورى به فاصله كوتاهى در كشور راه اندازى شده است. بيش از ۴۰ مركز نابارورى در كشور وظيفه درمان نابارورى را با استفاده از روش هاى جديد ميكرواينجكشن، آى.وى.اف و نيز بررسى هاى ژنتيكى قبل از تولد بر عهده دارند.
دكتر مطلق نيز در اين باره توضيح مى دهد: «هم اكنون روش هاى پيشرفته اى چون لقاح هاى خارج از رحم، تلقيح اسپرم در درون تخمدان، اهداى جنين و درمان هاى نگهدارنده براى جلوگيرى از سقط هاى مكرر در كشور استفاده مى شود كه هزينه هاى درمان مستقيم آنها ممكن است ميان ۱۰۰ هزار تا ۲ ميليون تومان باشد.»
حقيقت اين است كه هم اكنون در بحث درمان نازايى در كشور به پيشرفت هاى خوبى رسيده ايم، اما جداى از ارائه خدمات آموزشى و افزايش شمار مراكز خدماتى، به نظر مى رسد چون افراد جامعه توانايى اقتصادى مناسبى براى درمان ندارند، از ظرفيت اين تعداد مراكز درمانى كمتر استفاده مى شود.
كارشناسان معتقدند: اكنون بايد فكرى به حال سوق دادن بيمه به سمت پوشش درمان هاى نابارورى كرد.