حميده احمديان راد

مدتى است كه بحث درباره گازهاى گلخانه اى و گرم شدن زمين بالا گرفته است. آمريكا در اين ميان اصلى ترين متهم است. ولى كشور ما هم تأثير منفى خود را به جا مى گذارد. ايران از بزرگ ترين توليدكنندگان سوخت هاى فسيلى است و ما بسيار زياد و بسيار بد از اين سوخت ها استفاده مى كنيم، تا جايى كه سه روز پيش از اين رئيس جمهورى اسلامى ايران مردم كشور را دعوت به صرفه جويى و استفاده صحيح از انرژى كرد.
براساس گزارش هايى كه در سايت خبرى بى.بى.سى منتشر شده، جديدترين اندازه گيرى ها نشان مى دهد مقدار گاز دى اكسيدكربن در جو زمين به ۳۸۱ واحد در ميليون رسيده كه حدود ۱۰۰ واحد بيشتر از دوره قبل ازانقلاب صنعتى است.
فقط در سال ۲۰۰۵ ميزان دى اكسيدكربن در جو زمين ۲‎/۶ واحد ديگر در ميليون افزايش يافت كه بيشترين مقدار افزايش اين گاز در جو زمين در طول ميليون ها سال گذشته بوده است. با اين حال همچنان بر سرعت افزايش مقدار گاز دى اكسيدكربن جو افزوده مى شود.
انتشار گاز دى اكسيدكربن از سوختن سوخت هاى فسيلى يعنى نفت و گاز و ذغال سنگ، به منظور تأمين انرژى، ناشى مى شود. نكته نگران كننده اين است كه براساس پيش بينى هاى انجام شده به وسيله آژانس بين المللى انرژى، تقاضاى جهانى براى انرژى پايه از سال ۲۰۰۰ تا ،۲۰۳۰ هرسال به طور ميانگين ۱‎/۷ درصد افزايش مى يابد. اين به اين معنى است كه در صورتى كه كارى انجام نشود، زمين گرم تر خواهدشد و در آينده حيات برروى زمين با خطرات جدى مواجه مى شود.
تأثير منفى ما بر كره زمين
سايت كانون ديده بانان زمين مى نويسد: «برمبناى آخرين گزارش ملى ايران در سال ۱۹۹۴ به سازمان ملل، ميزان انتشار گازهاى گلخانه اى به وسيله ايران سالانه ۳۵۰ ميليون تن اعلام شد كه گفته مى شود اين ميزان امروزه به بيش از ۴۲۰ ميليون تن در سال رسيده است. براساس اعلام مسئولان و با استناد به ارقام فوق، ايران درميان كشورهاى گروه دو پروتكل جهانى كيوتو كه عمدتاً كشورهاى درحال توسعه هستند، چهارمين كشور توليدكننده گازهاى گلخانه اى است كه بيش از ۷۵ درصد آن از مصرف بالاى سوخت و انرژى دركشور ناشى مى شود.» براساس اطلاعات اين سايت، ايران در زمينه توليد دى اكسيد كربن مقام هجدهم را ميان كشورهاى جهان دارد.
از آن جا كه ايران جزو كشورهاى درحال توسعه محسوب مى شود و پروتكل كيوتو هنوز محدوديتى براى اين كشورها ايجاد نكرده، ما براى عملكردمان تحت فشار قرار نداريم. اما واقعيت اين است كه ما هم سهمى در گرم شدن زمين داريم. از آن جا كه كشور ما از بزرگ ترين توليدكنندگان سوخت هاى فسيلى در جهان است و اين سوخت ها در ايران بسيار ارزان است، به هيچ وجه توجهى به بهبود استفاده از سوخت نشان نمى دهيم.
امير تمدن كارشناس ارشد مكانيك و از كارشناسان بخش خودروسازى مى گويد: «در ايران روى بهبود كيفيت سوخت كارزيادى انجام نمى شود. اين درحالى است كه از آن جا كه در كشورهاى پيشرفته تأمين سوخت با شركت هاى خصوصى است، آنها روى بهينه سازى سوخت زياد كارمى كنند. بهينه سازى سوخت موجب مى شود هم عمر موتور بيشتر شود و هم سوخت بهتر و يكنواخت تر در محفظه احتراق موتور منفجر شود. در كشورهاى ديگر همچنين روى سوخت هاى متفاوت كار مى شود.
به عنوان مثال در ايران اين موضوع غيرعادى است كه خودروهاى عادى گازوئيل بزنند. درحالى كه آنها به خاطر قيمت بنزين روى گازوئيل كارمى كنند و حتى قيمت خودروهايى كه با گازوئيل كار مى كنند در اين كشورها بيشتر از خودروهاى بنزين سوز است. چون گازوئيل ارزان تر است. آنها همچنين روى سى.ان.جى كه گازطبيعى فشرده است كار مى كنند. طبيعتاً اين نوع سوخت آلودگى كمترى دارد. درحالى كه ما موتورى كه صرفاً براى مصرف گاز سى.ان.جى طراحى شده باشد، نداريم و چون در اين زمينه كار زيادى انجام نشده، كسانى كه از گاز سى.ان.جى استفاده مى كنند، به خاطر توان گشتاور موتورها، از اين سوخت ابراز نارضايتى مى كنند.»
وى مى افزايد: «مى توان آلودگى ناشى از مصرف بنزين و گازوئيل را پائين آورد. به شرطى كه از كاتاليزورها درست استفاده كنيم. درحال حاضر ما نمى توانيم به خوبى از كاتاليزورها استفاده كنيم، چون مرغوبيت يا درجه اكتان سوخت هاى ما زياد نيست. به خاطر همين است كه مى بينيم خودروهاى جديد فوراً به بنزينى كه درجه اكتان آن پائين است واكنش نشان مى دهند، خاموش مى كنند، دود مى كنند يا علامت مى دهند. درحال حاضر در اروپا پائين ترين درجه مرغوبيت سوخت از بالاترين درجه مرغوبيت سوخت ما بالاتر است. درجه مرغوبيت بهترين سوخت هاى ما ۹۲ ، ۹۳ است در حالى كه پائين ترين درجه مرغوبيت سوخت آنها ۹۵ است و درجه مرغوبيت سوخت شان به ۹۸ و ۹۹ هم مى رسد. بنابراين لازم است ما روى مرغوبيت سوخت هايمان كار كنيم. اما چون هنوز از نظر ظرفيت و كميت مشكل داريم روى كيفيت سرمايه گذارى نكرده ايم. وقتى هم كيفيت بنزين پائين است كاتاليزور بعد از مدتى نمى تواند جواب بدهد. چون وقتى بنزين كثيف است يا ناخالصى دارد موجب مى شود كاتاليزور كارايى اش را از دست بدهد. در حالى كه هدف از وجود كاتاليزور تجزيه گازهاى مضر به گازهاى غيرمضر يا كمتر مضر است. وقتى كاتاليزور درست كار نمى كند گازهاى مضر همان طور بى تغيير از موتور بيرون مى آيند، به ريه ما مى روند و همچنين تبديل به گازهاى گلخانه اى مى شوند.»
استفاده بد از سوخت تنها محدود به سوخت خودرو نيست. ما همه انرژى ها را بد و زياد مصرف مى كنيم. مدت ها حتى در طول روز لامپ ها را روشن مى گذاريم. تلويزيون بدون اين كه كسى آن را نگاه كند، ساعت ها روشن است. بعضى ها در زمستان ها آن قدر خانه را گرم مى كنند كه با لباس تابستانى مى گردند يا پنجره را باز مى كنند. تمام اين فعاليت ها گاز گلخانه اى ايجاد مى كند. ما ناچاريم نفت و گاز بسوزانيم تا انرژى برق توليد كنيم. هرچه مصرف برق بالا مى رود نيروگاه ها براى توليد برق، نفت و گاز بيشترى مى سوزانند. پالايشگاه ها هم براى توليد نفت و بنزين مصرفى شهروندان دائم سوخت مصرف مى كنند. سوخت هاى فسيلى هم گاز گلخانه اى ايجاد مى كند.
گاز گلخانه اى چيست؟
گازهاى گلخانه اى شامل بخار آب، دى اكسيدكربن، متان، اكسيد نيتروژن و… هستند. جو زمين، يعنى لايه هوايى كه سياره ما را دربرگرفته، گرما را به دام مى اندازد. اين موجب مى شود هواى اطراف ما گرم شود. اما مردم كارهايى انجام مى دهند كه موجب مى شود گرمايى كه در جو زمين به دام مى افتد، افزايش يابد. مردم ذغال سنگ ، نفت و گازوئيل مى سوزانند تا برق و انرژى براى حركت خودروها تأمين كنند. موقعى كه اين سوخت ها مى سوزند، گازى به نام دى اكسيدكربن آزاد مى كنند كه موجب مى شود جو گرماى بيشترى را به دام بيندازد. اگر جو گرماى خيلى زيادى را به دام بيندازد، گرم و گرم تر مى شود. دانشمندان اين پديده را گرم شدن زمين مى نامند. اين پديده مى تواند هواى ما را تغيير دهد. بعضى از مناطق ممكن است گرم تر شوند و بعضى از مناطق ممكن است سردتر از آن چه هم اينك هستند بشوند. يخ ها ذوب مى شوند و سطح آب درياها و اقيانوس ها بالا مى آيد و آب بسيارى از مناطق ساحلى را فرامى گيرد. به شدت توفان ها افزوده مى شود. سيلاب بسيارى از جاها را فرا مى گيرد و پس از آن رودخانه هاى زيادى خشك مى شوند و جمعيت زيادى بويژه در تابستان ها با كمبود آب مواجه مى شوند.
شبكه تلويزيونى يورونيوز هشدار مى دهد اگر روند كنونى ادامه يابد تا سال ۲۰۸۰ دماى زمين ۶‎/۴ درجه گرم تر مى شود. ۳‎/۲ ميليارد نفر در جهان با كم آبى مواجه مى شوند و سطح درياها ۶۰ سانتيمتر بالا مى آيد و يك پنجم جمعيت جهان از سيل و بسيارى ديگر از بلاياى طبيعى دچار زيان خواهند شد.
محمد مهدى عفيفى كارشناس كشاورزى مى گويد: «اگر ميزان گاز دى اكسيدكربن به دو برابر حد كنونى افزايش يابد، در عرض هاى شمالى توليدات كشاورزى يك سوم كاهش مى يابد. كشور ما هم در عرض هاى شمالى قرار دارد.
در قرن گذشته دماى زمين ۰‎/۵ درجه زياد شده و پيش بينى مى شود در قرن جارى يك تا سه درجه افزايش يابد. در نتيجه مناطقى از كشورهاى چين، هند و مصر زير آب مى رود. اگر اندازه گاز دى اكسيدكربن به دو برابر افزايش يابد ميزان مرگ و مير حيوانات و پرندگان ۵۰ تا ۱۰۰ درصد بيشتر از حد طبيعى مى شود و يك سوم جنگل هاى جهان از ميان مى روند. ذوب شدن يخ ها باعث مى شود يخ ها با نفتكش ها برخورد كنند و آلودگى محيط زيست را افزايش مى دهند.»
وى مى گويد كه جنگ ها نيز مى توانند گاز گلخانه اى به وجود آورند.
مهندس تمدن مى گويد: «ما به طور كلى انرژى مان را از سوخت فسيلى به دست مى آوريم. ولى براى بهينه كردن آن كارى انجام نمى دهيم و فكر نمى كنيم چه خطراتى دارد يا اگر فكر كنيم هم اقدام خاصى انجام نمى دهيم. آن قدر اهمال مى كنيم تا كشورهاى اروپايى كاميون ها را مى خوابانند و اين كاميون ها با تريلر برگردانده شدند تا هواى اروپا را آلوده نكنند! هواپيماها هم سوخت زيادى مصرف مى كنند و آلودگى زيادى به وجود مى آورند. ما در اين زمينه هم كارى انجام نداده ايم.»
هرچند ما هنوز الزامى نداريم كه همانند كشورهاى صنعتى ميزان توليد گاز دى اكسيدكربن و گازهاى گلخانه اى را پائين بياوريم، ولى تعهد اخلاقى و عواقبى كه ممكن است در آينده گريبان خود ما را هم بگيرد ايجاب مى كند كه از ميزان توليد گاز دى اكسيدكربن بكاهيم. صرفه جويى در مصرف انرژى و سوخت و بهينه كردن سوخت از عمده ترين كارهايى است كه در اين مسير مى توان انجام داد.