محسن جندقى
همه چيز از ۱۲ خرداد آغاز شد. كارشناسان سازمان حفاظت محيط زيست كه عكس هاى ماهواره اى را مورد بررسى قرار مى دادند متوجه شدند كه برخلاف سال هاى گذشته مسير توفان حاره اى عربستان تغيير يافته و احتمال فراوانى وجود دارد كه اين توفان از جنوب ايران عبور كند. نامه هاى فورى به ادارات هواشناسى شهرهاى جنوبى كشور از سوى اين سازمان ارسال شد همچنين اين نامه ها به استاندارى ها و ستاد بحران استان هاى هرمزگان و سيستان و بلوچستان فرستاده شد. مسئولان محلى هم حالت آماده باش اعلام كردند. اما از انتشار اين خبر در سطح وسيع جلوگيرى به عمل آمد تا اين موضوع موجب برهم زدن آرامش مردم نشود. اطلاع مردم از اين موضوع نيز در نوع خود جالب بود و اينجاست كه مى توان برترى اطلاع رسانى سريع ايران را در مقابل وقوع توفان هاى آمريكا، هند و مالزى دريافت كرد.


* بندر بحران
بندر جاسك يكى از نقاط كشور است كه چندان با بحران بيگانه نيست. مردم به علت اين كه اين شهرستان در جاى پست قرار دارد و ارتفاع آن با سطح دريا در حد صفر است همواره شاهد سيلاب بوده اند. جاسك در شرق استان هرمزگان واقع شده و ۲۰۰كيلومتر مربع وسعت دارد. اين شهرستان در مجموع داراى ۶۱۲ آبادى و ۴۰۳ روستاى بالاى ۲۰ خانوار است و با ۸۵ هزار نفر جمعيت بهترين ميگو مولد در جهان را پرورش مى دهد. جالب است بدانيد موقعيت عجيب بندر جاسك به گونه اى است كه اگر در افغانستان يا پاكستان باران شديد ببارد مردم اين شهر خود را آماده مى كنند با طغيان رودخانه اطراف دست و پنجه نرم كنند. شيب تند رودخانه هايى كه به جاسك منتهى مى شود موجب مى شود كه حتى كاميون ها نيز توان مقاومت در برابر آن را نداشته باشند. رودخانه هاى تبركن، گاوريك، سيچ، نگر، جاسك كهنه و گوييچ از بزرگ ترين رودخانه هاى فصلى در جاسك هستند كه به راحتى طغيان مى كنند. با وجود اين كه مردم جاسك باتوفان و سيلاب بيگانه نبودند اما «گونو» با همه اين ها فرق داشت.
* آواز توفان
اداره هواشناسى به مسئولان شهرستان جاسك اعلام كرد كه احتمال عبور توفان «گونو» از اين شهر فراوان است و تمام نيروها به حالت آماده باش درآيند.
مسئولان محلى براى اين كه خبر توفان موجب نگرانى و درنتيجه هرج و مرج نشود، بايد چاره اى مى انديشيدند البته توفان گونو روز قبل از عبور از ايران در كشور عمان رخ داده بود و مردم جاسك از اين واقعه باخبر بودند.
همين امر كار مسئولان را راحت كرد و در زمان اذان صبح چهارشنبه ۱۶ خرداد آنها به يكى از مساجد جاسك رفتند وستاد بحران را تشكيل دادند. فرماندارى و تمام ادارات تابعه آماده شدند. به تدريج موضوع به مردم اطلاع داده شد واز ۴ صبح روز چهارشنبه ۱۶ خردادماه از مردم خواسته شد به جاهاى امن بروند. همچنين حدود ۶۰۰ تا۷۰۰ شناور به پناهگاه دريايى برده شد. تا ۸ صبح اين روز مردمى كه وسيله نقليه داشتند به ارتفاعات و اماكن امن رفتند و بقيه به اماكن عمومى و امن مانند ورزشگاه جاسك هدايت شدند. توفان ۸ صبح چهارشنبه ۱۶ خرداد آغاز شد.
* موج هاى ۵مترى
در ساعت ۸صبح بيشتر نقاط شهرستان جاسك به طرز وحشتناكى غبارآلود شد به طورى كه هيچ كس نمى توانست نيم متر جلوتر از خود را ببيند. پس از۲ ساعت از ساعت ۱۰ صبح توفان دريايى آغاز شد و موج هايى به طول ۵متر در ساحل بندر جاسك به وجود آمد. بعدازظهر همين روز بارندگى در جاسك باريدن گرفت در اين لحظات تمام راه هاى ارتباطى قطع شد.
دريا متلاطم بود و راه دريايى امكان پذير نبوده و جاده ها به علت جارى شدن سيل بسته شده بود و به علت وضع نامساعد جوى امكان ارتباط از راه هوايى نيز وجود نداشت.
* روستايى زير آب
در اين لحظه مسئولان محلى متوجه شدند كه روستاى «سورگلم» به زير آب رفته و از فاصله ۳ كيلومترى آن امكان هيچ گونه ارتباطى فراهم نبود زيرا آب با ارتفاع ۱‎/۵ مترى در سطح زمين جريان داشت. همچنين سايت پرورش ميگوى اين منطقه با حدود ۷۰ كارگر در محاصره آب قرار گرفت. در اين لحظه نيروهاى امداد به كمك افراد اين روستا شتافتند و مردم به مكانى در سطح بالاتر اسكان داده شدند و كارگران مزرعه پرورش ميگو نيز از نقاط خطر دور شدند.
* بدون هيچ ارتباطى
از صبح چهارشنبه تا جمعه شب (۱۸ خرداد) به طور مداوم باران باريد و با توجه به بسته شدن راه هاى اصلى امكان برقرارى ارتباط شهرستان جاسك با شهرستان هاى ديگر وجود نداشت. در اين لحظه نيروهاى انتظامى، سپاه پاسداران، هلال احمر و مهمتر از همه نيروهاى مردمى جاسك دست به كار شدند. با توجه به گرماى بيش از حد هواى جاسك، امكان فاسد شدن مواد غذايى مى رود و بسيارى از ميوه فروشى ها تنها به اندازه مصرف يك روز شهر ميوه وارد كرده بودند و عملاً در طول برقرارى توفان مردم جيره و مواد غذايى نداشتند. در اين لحظه بسيج مردمى هر كارى از دستشان برمى آمد انجام دادند و در ميان مردم نان قسمت مى شد.
مسئولان نيروى دريايى سپاه ۷۰ كارتن نان خود را كه جيره غذايى در زمان بحران محسوب مى شد ميان مردم تقسيم كردند.
همچنين مسئولان محلى در طول قطع ارتباط، در ميان مردم حضور پيدا كرده و به آنها آرامش و دلدارى مى دادند. مردم هنگام بحران وقتى مى بينند مسئولان در كنارشان حضور دارند با اطمينان بسيارى به آينده مى نگرند. مردم جاسك با روحيه بالا با مسأله توفان رو به رو شده بودند كه مثال زدنى بود. بارندگى و توفان كه از ساعت ۸ صبح روز چهارشنبه آغاز شده بود تا ساعت ۱۵ و ۳۰ دقيقه شنبه ۱۹ خرداد ماه با شدت ادامه داشت. اما از اين ساعت به بعد شدت بارندگى كم شده و امدادرسانى و كمك به مردم با شدت بيشترى صورت پذيرفت.
* تنها تلفات جانى جاسك
از طرف ستاد حوادث غيرمترقبه استان هرمزگان كاميونى كه امكانات اوليه در آن قرار داشت براى كمك رسانى به مردم بندر جاسك به اين منطقه فرستاده شد. اين كاميون در محور سيريك- بندر جاسك و در فاصله ۴۰ كيلومترى به شهر جاسك و در كنار رودخانه تبركن متوقف شد. در جاده ميناب به بندر جاسك روى رودخانه هاى فصلى پلى ساخته شده و در همان بستر رودخانه آسفالت شده است. يعنى اين محور از سراشيبى هاى تند زيادى تشكيل شده است.
صبح شنبه ۱۹ خرداد، كاميون امدادرسانى قصد عبور از رودخانه «تبركن» را داشت. در اين لحظه يكى از كارمندان اداره برق بندر جاسك نيز براى عبور از اين رودخانه سوار كاميون امدادرسانى مى شود.
«غلامرضا باقرزاده» راننده كاميون و كارمند استاندارى هرمزگان به همراه «محمد رنجبر» كارمند اداره برق با كاميون به آب مى زنند. آب رودخانه «تبركن» به قدرى بالا آمده بود كه راننده كاميون نمى توانست ديد درستى داشته باشد.
آب گل آلود نيز مانع از دقت راننده شد و كاميون واژگون شده و ۲ سرنشين آن فوت شدند. تلاش هاى مردمى براى نجات آدم ها نيز بى فايده بود. آنها تنها تلفات جانى عبور توفان گونو در بندرجاسك بودند.
* آغاز مجدد بارندگى
بارندگى در شهر جاسك در شنبه شب به كمترين حد ممكن رسيد اما تنها چند دقيقه از بامداد روز يكشنبه ۲۰خردادماه گذشته بود كه باران شديدى دوباره باريدن گرفت. اين بارندگى وضع مردم جاسك را دشوارتر از پيش كرد. صبح يكشنبه نخستين نيروى امدادى هوايى به وسيله هلى كوپتر وارد جاسك شد. همچنين يك گروه مهندسى از معاونت عمرانى استاندار هرمزگان به وسيله كاميون، بيل مكانيكى و گريدر به بندرجاسك رسيدند. ۴ هلى كوپتر سپاه و ۲ هلى كوپتر هلال احمر كار امدادرسانى را آغاز كردند. همچنين هواپيماهاى ارتش در فرودگاه نظامى جاسك حضور پيداكردند تا مجروحان را به مركز استان منتقل كنند. كمك نيروهاى مردمى نيز در جلوگيرى از بحران جديد مؤثر بود.
* خطر بيمارى
آب درياى عمان شور است و اگر آب آن طغيان كند و در آبگيرى جمع شود موجب بيمارى نمى گردد. اما آب باران به علت خالص بودن زود خراب و آلوده مى شود.
براى مسئولان محلى تبعات توفان گونو از خود توفان مهم تر بود زيرا مشكلات اينچنينى خطر بيشترى دارد، اگر يك ويروس ساده در جايى كه آب باران جمع شده آن را آلوده كند و مورد مصرف قرارگيرد. خطر ساكنان را تهديد مى كند به همين علت آموزش هاى بهداشتى به مردم داده شد. مصرف بدون نظارت آب شرب مى توانست خطر بسيارى را به وجود آورد. استفاده از آب معدنى بهترين روش براى مقابله با بيمارى هاى احتمالى بود.
* بسته ماندن راه ها
حدود ۷۰ روستاى بندرجاسك پس از توفان هيچ ارتباطى با خارج از منطقه خود نداشتند تا اينكه پس از ۳ روز به وسيله هلى كوپتر كمك هاى اوليه رسانده مى شود. همچنين راه زمينى تعداد محدودى از روستاها بازشد و برخى از روستاها از دريا نيز كمك رسانى صورت گرفت.
با اين وجود بخش بزرگى از شهرستان جاسك با بحران روبه روست و تنها به وسيله هلى كوپتر مى توان به اين مناطق كمك رساند.
* مردم كم توقع
مردم جاسك كم توقع هستند و پس از وقوع توفان به جاى اينكه منتظر امداد و نجات باشند خود دست به كار شدند. آنها از تمام توان خود براى كمك به همشهريان شان استفاده كردند. مسئولان محلى نيز با كمك همين مردم وظيفه ستاد بحران را به راحتى انجام دادند.
* جاسك ونيزى
در زمان وقوع توفان و بارندگى شديد در بخش بزرگى از بندرجاسك سيل جارى شد به طورى كه قايق به راحتى درآن حركت مى كرد. به همين علت براى خروج آب از داخل شهر، كانالى زده شد و آب هاى حاصل از بارش باران بندرجاسك به درياى عمان هدايت شد.
* گونو يك قسمت بود
شايد با ديدن نخل تنومندى كه از ريشه درآمده بتوانيد شدت توفان دراين منطقه را حدس بزنيد. بسيارى ازدرختان باغات نيز از بين رفت اما يكى از اهالى روستاهاى اطراف جاسك اعتقاد عجيبى دارد: توفان گونو يك نعمت بود. همواره ما اين فصل از سال كه مى شود با بحران آب مواجه هستيم اما بارندگى شديد موجب شد كه نخلستان هاى ما آبيارى شوند. اگر خسارتى وارد شده، ارزش آن را داشت زيرا نخلستان ها پربار مى شود و آن خسارت را جبران مى كند».
با اين كه در قسمت جنوبى شهرستان جاسك در طول چندين كيلومتر درياى عمان وجود دارد؛ مردم از آب آشاميدنى و كشاورزى محروم هستند. به همين علت آنها گونو را نعمت مى دانند.
همچنين دامداران محلى كه دام و احشام خود را از دست نداده اند از عبور اين توفان خوشحال شدند زيرا خشكسالى موجب شده بود در سال هاى گذشته بسيارى از دام ها تلف شوند. اما امسال با اين بارندگى ها كسى نگران تلف شدن دامها نيست. يكى از مشكلات محور ميناب - بندر جاسك اين است كه دام هاى بسيارى در اطراف جاده است و امكان ورود آنها به جاده وجود دارد. اگر از اين محور عبور كنيد مى بينيد كه شترها و گاوها از آبگيرهاى كنار جاده كه پس از توفان گونو به وجود آمده است، استفاده مى كنند. البته اين يك روى سكه است و نقاط بحرانى ، توجه ويژه مسئولان را بيش از پيش مى طلبد.
* مردم بحران
بندر جاسك خسارات بسيارى ديد اما مردم به راحتى با اين بحران كنار آمدند. يكى از نيروهاى امدادرسانى مى گفت: «براى ما عجيب است كه اينجا با اين خسارات و ايجاد بحران مردم خوشحال هم هستند و خدا را شكر مى كنند. اگر همين اتفاق با همين خسارات جايى ديگر اتفاق مى افتاد، مطمئن باشيد مردم اينگونه ازخود صبر و شكيبايى نشان نمى دادند. آنها مردم بحران هستند. من به مناطق بحران زده فراوانى رفتم اما صبر مردم جاسك چيز ديگرى است.»