زهره افشار
همه روزه از گوشه و كنار كشور خبر شكل گيرى صنعتى نوپا شنيده مى شود، ولى اين بار داستان به كلى متفاوت است.
ماجرا، ماجراى ورود كروكوديل هاى غول پيكر يا هيولاى آب به ايران براى تقويت صنعت چرم سازى و توسعه صادرات غيرنفتى است.
شايد ورود و تكثير كركوديل هايى كه اندازه آنها در برخى نژادها به ۸/۶ متر مى رسد در وهله اول كمى جالب و البته ترسناك باشد زيرا جناب كروكوديل بدش نمى آيد در ليست غذايى خود گوشت انسان را نيز بگنجاند!
ولى وقتى بدانيد يك قطعه چرم كروكوديل، ارزشى حدود ۱۰ هزار دلار در بازارهاى جهانى دارد بدون شك شما نيز مى توانيد جور ديگرى به قضيه نگاه كنيد.
پرورش كروكوديل هم اكنون به عنوان يك صنعت جهانى مطرح است و ارزش تجارت جهانى آن حدوديك ميليارددلار برآورد مى شود. ۵۰ كشور دنيا از جمله آمريكا، كانادا، استراليا و كشورهاى جنوب شرقى آسيا در صنعت پرورش و تكثير مصنوعى كروكوديل فعاليت دارند.
پرورش كروكوديل اقتصادى است
تقريباً همه قسمت هاى يك كروكوديل داراى ارزش افزوده است. پوست كروكوديل مهم ترين فرآورده آن به شمار مى رود كه در بازارهاى جهانى بسته به نوع فرآورى تا ۱۰ هزاردلار نيز خريدوفروش مى شود.
گوشت كروكوديل به دنبال شيوع بيمارى جنون گاوى طرفداران زيادى در كشورهاى آمريكايى و اروپايى پيدا كرده و قيمت هر كيلو گوشت كروكوديل در اين كشورها به ۲۵ دلار نيز مى رسد. افزون بر طاقه پوست حاصل از كروكوديل پرورشى (از ناحيه پس سر تا دم) از چرم حاصل از دست و پاها و شكم و سر آن نيز مى توان محصولاتى نظير جاسوئيچى، كمربند و كيف پول تهيه كرد كه نه تنها در بازار داخلى بلكه در بازارهاى جهانى قابليت عرضه دارد.
گونه هاى كروكوديل
كروكوديل يكى از نادرترين گونه هاى جانورى است كه از دوران ماقبل تاريخ تاكنون باقى مانده است.
راسته كروكوديل داراى ۲۳ گونه مختلف است كه همه آنها گوشتخوارند و جزو خزندگان آبزى طبقه بندى مى شوند.
كوچك ترين كروكوديل «تتراسپيس» نام دارد كه طول آن تنها يك متر است ولى تمساح هاى آمريكايى تا ۵/۵ متر، كروكوديل هاى استراليايى ۸ متر و كروكوديل هاى آمريكايى تا ۸/۶ متر طول دارند.
همه انواع كروكوديل گوشتخوارند و رژيم غذايى آنها از حشرات آبزى تا پستانداران آبزى را شامل مى شود.
كروكوديل هايى كه اندازه آنها از ۴ متر مى گذرد آدمخوار نيز هستند.
هر چند زيستگاه كروكوديل بيشتر در نواحى گرمسيرى و نيمه گرمسيرى است ولى مى توان آن را در چهار قاره جهان يافت و همه گونه هاى كروكوديل داراى ارزش تجارى است و پوستشان با ارزش است اما گونه هايى كه در آب هاى شور زندگى مى كنند به علت ضخامت بيشتر پوست از ارزش تجارى بالاترى برخوردار هستند.
به گفته كاظم عبدى كارشناس ارشد سازمان دامپزشكى گونه اى از كروكوديل نيز در كشور ما وجود دارد كه به نام كروكوديل پوزه كوتاه (crocodylus palustris) يا كروكوديل ايرانى معروف است و به زبان محلى به آن گاندو مى گويند.
زيستگاه اين جانور در ايران در رودخانه هاى سرباز، باهوكلات، كاجو، آزادى و برخى رودخانه هاى سيستان و بلوچستان است.
عبدى با اشاره به اين كه در ايران در مجموع تنها ۱۲۰ تا ۱۳۰ قطعه «گاندو» يافت مى شود، مى افزايد: نژادهايى كه قرار است به كشورمان وارد و پرورش داده شوند. انواعى غير از نژاد ايرانى كروكوديل است.
راهكار شرعى و پرورش كروكوديل
چندى پيش مسئول حوزه نمايندگى ولى فقيه در سازمان دامپزشكى كشور اعلام كرد كه مقام معظم رهبرى پرورش كروكوديل براى استفاده از پوست وفرآورده هاى آن را براى مصارف صنعتى و دارويى مجاز اعلام كرده اند.
حجت الاسلام سلطانى با اشاره به كاربردهاى اقتصادى فراوان و ارزش افزوده بالا در پرورش كروكوديل مى گويد: هم اكنون در بسيارى از كشورهاى پيشرفته و در حال توسعه پرورش كروكوديل به شكل يك صنعت درآمده و از گوشت، پوست و ديگر اجزاى بدن كروكوديل براى مصارف صنعتى ، دارويى و چرم سازى استفاده مى شود.
وى خاطرنشان مى كند متقاضيان مى توانند پس از اخذ پروانه از سوى سازمان دامپزشكى كشور براى نظارت بر ذبح شرعى كروكوديل، سرمايه گذارى در اين زمينه را آغاز كنند.
اين مقام مسئول با بيان اين كه در هنگام ذبح كروكوديل بايدچهار رگ اصلى آن مانند حيوانات حلال گوشت بريده شود، مى افزايد: بانظارت بر ذبح اين حيوان مردم مى توانند اطمينان داشته باشندپوستى كه از كروكوديل استحصال مى شود از نظر شرعى پاك بوده و استفاده از آن مانعى ندارد.
وى در عين حال تأكيد كرد: گوشت اين حيوان تنها بايد در كاربردهاى صنعتى و دارويى مصرف شود.
حجت الاسلام سلطانى با توجه به فتواى اخير ولى فقيه درباره پرورش كروكوديل گفت: با استناد به اين فتوى استفاده از پوست اين حيوان دوزيست حتى به شكل لباس نيز بدون مانع است به شرط اين كه ذبح اين جانور براساس موازين شرعى باشد . براساس اين فتوا گوشت اين حيوان براى مصارف غيرانسانى ، صنعتى و دارويى مجاز است.
وى با تأكيد بر اين كه دين اسلام دينى پويا است تصريح مى كند پرورش اين حيوان افزون بر سودآورى بالا، اشتغالزايى فراوان را در پى دارد و ما نبايد صرف اين كه كروكوديل حيوانى حرام گوشت است، از بهره ورى هاى ديگر اين حيوان دور بمانيم.
به گفته وى پس از تبيين توجيهات اقتصادى و فنى طرح پرورش كروكوديل ، حضرت آيت الله خامنه اى در فتوايى كه براى نخستين بار صادر شد بيان كرده اند كه تكثير و پرورش و فروش كروكوديل و مانند آن براى منافع محلله (سودهايى كه از يك حيوان حرام گوشت عايد جامعه و انسان مى شود) از قبيل استفاده از پوست و غيره اشكال ندارد.
مجوزها آماده صدور است
به دنبال اعلام صدور مجوز براى متقاضيان تكثير و پرورش كروكوديل، شمارى متقاضى كه بيشترشان ايرانيان تحصيل كرده از خارج كشور هستند، براى گرفتن مجوز به دستگاه هاى مربوط مراجعه كرده اند كه مراحل صدور پروانه هاى پرورشى و بهداشتى براى آنها در جريان است.
ميركاظم پيش نماززاده كارشناس مركز اصلاح نژاد معاونت امور دام وزارت جهاد كشاورزى در اين زمينه مى گويد: متقاضيان بايد درخواست هاى خود را به سازمان هاى جهاد كشاورزى استان هاى مربوطه ارائه دهند، در صورتى كه طرح آنها داراى توجيه اقتصادى باشد، درخواست آنها براى صدور مجوز به كميسيون صدور پروانه بهره بردارى ارائه مى شود.
وى مى افزايد: متقاضيان پس از دريافت مجوز پروانه بهره بردارى مى توانند براى دريافت زمين به سازمان امور اراضى و بانك ها براى گرفتن تسهيلات مراجعه كنند.
كاظم عبدى كارشناس ارشد سازمان دامپزشكى نيز با اشاره به اين كه اين سازمان به عنوان متولى بهداشتى و بيمارى هاى دام در كشور مسئول واردات هرگونه جانورى به كشور و انجام اقدام هاى قرنطينه اى است، مى افزايد: براين اساس سازمان دامپزشكى مدتى پيش اقدام به گرفتن حليت كروكوديل از دفتر مقام معظم رهبرى كرد و هم اكنون نيز آماده است تا مجوزهاى بهداشتى لازم را براى واردات گونه هاى مختلف كروكوديل صادر كند.
به گفته سازمان دامپزشكى پس از دريافت تقاضاى سرمايه گذاران درخواست ها را بررسى كرده و پس از بازديد از محل، نمونه بردارى از آب و خاك منطقه در صورتى كه مشكل بهداشتى وجود نداشته باشد اقدام به صدور مجوز بهداشتى براى مراكز پرورش كروكوديل خواهد نمود.
وى با اشاره به اين كه سازمان دامپزشكى پيشتر نيز مجوزهاى اين چنينى را براى توليد قورباغه صادر كرده بود تصريح كرد: سازمان دامپزشكى آمادگى دارد در صورتى كه متقاضى جديد براى پرورش قورباغه در كشور باشد از دفتر مقام معظم رهبرى استعلام و حليت كند.
عبدى همچنين با اشاره به اين كه شرايط آب و هوايى در جنوب كشور، مناسب پرورش كروكوديل است، مى افزايد: پرورش اين حيوان در كشور صددرصد اقتصادى است و مى تواند بازار صادراتى خوبى را براى محصولات حاصل از آن به وجود بياورد.
به گفته وى هر كروكوديل بالغ روزى كمتر از يك كيلو غذا مى خورد و اين مى تواند مقرون به صرفه باشد.
كروكوديل هاى پرورشى بايد در يك دوره ۳ ساله از چرخه توليد خارج شوند، زيرا پس از گذشت ۳ سال غذاى مصرفى كروكوديل افزايش مى يابد و توليد آن را غيراقتصادى مى كند.
كروكوديل هاى كوچك جثه ۲۵ تا ۳۵ سال عمر مى كنند و كروكوديل هاى بزرگتر مانند كروكوديل هاى رودخانه نيل حتى تا ۱۰۰ سال نيز عمر مى كنند.
عبدى تصريح مى كند: پرورش كروكوديل افزون بر فوايد اقتصادى زيادى كه دارد در بخش دارويى نيز مى تواند مورد استفاده قرار بگيرد.
تحقيق يك پزشك انگليسى نشان مى دهد در خون كروكوديل استراليايى نوعى از آنتى بيوتيك موجود است كه ۵۰۰ برابر قوى تر از آنتى بيوتيك هاى شناخته شده امروزى است.
همچنين آزمايش ها ثابت كرده اين ماده مى تواند در شرايط آزمايشگاهى ويرويس HIV انسانى را به طور كامل نابود كندكه مكانيزم آن مشخص نشده است.
به هر روى پرورش كروكوديل به عنوان صنعتى نوپا در ايران در حال شكل گيرى است و تجربه ديگر كشورها نشان مى دهد در صورت توجه كافى مى تواند به تكيه گاه مناسبى در عرصه صادرات غيرنفتى تبديل شود به همين دليل حمايت از سرمايه گذارى بخش خصوصى در اين بخش بايد مورد توجه متوليان بخش هاى صنعت و كشاورزى قرار گيرد.
