مهستى وهاب زاده
يكشنبه هشتم جولاى (۱۷ تيرماه) براى فرانسويان روز خاصى است. روزى كه تور دوفرانس ، معتبر ترين رقابت هاى دوچرخه سوارى جهان كليد مى خورد. اين مسابقه ها تا ۲۹ جولاى ادامه پيدا مى كند. برترين ركابزنان جهان مسافت ۳ هزار و ۵۵۰ كيلومترى اين تور را در ۲۰ مرحله مى پيمايند. يازده مرحله آن در مسير هاى مسطح طى مى شود. شش مرحله در كوهستان ها و يك مرحله ديگر نيز نيمه كوهستانى. همچنين دو مرحله زمانبندى (تايم تريل) هم در نظر گرفته شده است.
تور دوفرانس نه تنها براى فرانسوى ها كه براى ديگر كشورهاى اروپايى و حتى سرتاسر دنيا جذابيت ويژه اى دارد. بسيارى از نخبه هاى اين رشته قيد حضور در مسابقه هاى جهانى و ديگر تورهاى كلاسيك را مى زنند تا مهياى شركت در تور دو فرانس شوند. امسال ۱۸۹ دوچرخه سوار در قالب ۲۱ تيم ۹ نفره در «پيش مسابقه» ۷۱۹ كيلومترى شركت مى كنند تا براى تصاحب عنوان نخست تور دوفرانس ۲۰۰۷ ركاب بزنند. ۲ تيم آلمانى، ۳ تيم بلژيكى، يك تيم دانماركى، ۳ تيم اسپانيايى، يك تيم آمريكايى، ۶ تيم فرانسوى، ۳ تيم ايتاليايى، يك تيم هلندى، يك تيم سوئيسى و يك تيم انگليسى در تور ۲۰۰۷ حضور دارند تا خالق رقابت هاى جذابى باشند. مرور نقشه هاى تور امسال نشان مى دهد طولانى ترين مسير به مسافت ۲۳۶/۵ كيلومتر در منطقه «واركم» و كمترين آن با ۵۴ كيلومتر در «آلبى» برگزار مى شود. اين نود و چهارمين دوره از رقابت هاى معتبر تور دو فرانس است كه از «كانتربرى» شروع مى شود و در خيابان معروف شانزه ليزه به پايان مى رسد.
رقابت بزرگ
رقابت هاى تور دو فرانس يكى از معتبرترين مسابقه هاى دوچرخه سوارى جهان است كه بمدت ۳ هفته در مسيرى واقع در فرانسه و كشورهاى همجوار آن برگزار مى شود. ترتيب دهندگان اين تور مراحل را طورى تنظيم كرده اند كه مسير ها با تعداد شهرهاى محل برگزارى رقابت ها برابرى كند به صورتى كه در هر شهر يك مرحله از مسابقه ها انجام مى گيرد. در اين رقابت بزرگ زمان براى ورزشكاران اهميت بسزايى دارد و در پايان، زمان كل هر شركت كننده براى تعيين برنده نهايى محاسبه مى شود.
تور دو فرانس به همراه جيرو ايتاليا (تور ايتاليا) و لوتا اسپانا (تور اسپانيا) از مهم ترين و طولانى ترين مسابقه هاى برگزار شده از سوى اتحاديه بين المللى دوچرخه سوارى است. با وجود اين تور دوفرانس بر خلاف دو همتاى اروپايى خود (تور ايتاليا و اسپانيا) كه تنها در قاره سبز مورد توجه هستند شهرت جهانى دارد. حتى آنها كه چندان مشتاق دوچرخه سوارى نيستند نيز اين رقابت را پى مى گيرند.
تاريخچه
نخستين دوره تور دوفرانس از سوى جوانترين روزنامه نگار يكى از روزنامه هاى پاريس به نام «ژرژ لوفور» در سال ۱۹۰۲ پيشنهاد شد و پس از آن روزنامه دسگرانگ با انتشار خبرهايى مربوط به مسابقه هاى تور دوفرانس به موفقيت عظيمى دست يافت. طورى كه تيراژ آن از ۲۵ هزار نسخه تا قبل از سال ۱۹۰۳ به ۶۰ هزار نسخه رسيد و تا سال ۱۹۰۸ اين تعداد به بيش از ۲۵۰ هزار و در سال ۱۹۲۳ به نيم ميليون نسخه ارتقا پيدا كرد.
نخستين تور دو فرانس يا تور فرانسه شامل ۶ مرحله بدون توقف بود و دوچرخه سواران حتى در ساعاتى از شب هم ركاب مى زدند. اين مسابقه ها در چندين مرحله و هر مرحله در يك روز برگزار مى شد. پس از هر مرحله مدت زمان دوچرخه سواران ثبت مى شد. به هر دوچرخه سوارى كه مراحل را به خوبى پشت سر مى گذاشت حق الامتياز ويژه زمان اهدا مى شد كه ممكن بود در پايان رقابت ها سرنوشت ساز باشد. البته همه افراد تيم از اين امتياز بهره مى گرفتند.
تور دوفرانس از همان سال هاى گذشته قواعد خاص خودش را داشته است. اگر فاصله دو شركت كننده از يك تيم هنگام عبور از خط پايان كمتر از طول يك دوچرخه باشد براى هر دو يك زمان ثبت مى شود. از ديگر قواعد خاص تور دوفرانس اين است كه اگر دوچرخه سوارى در ۳ كيلومتر آخر مرحله دچار سانحه شود زمان گروه به او تعلق مى گيرد تا از گردونه رقابت ها حذف نشود.
رتبه بندى شركت كنندگان با احتساب جمع كل زمان هاى به دست آمده در طول مسير با عنوان رده بندى نهايى انجام مى گيرد. برنده نهايى در آخرين روز، دوچرخه سوارى است كه نسبت به ديگر شركت كنندگان زمان كمترى ثبت كرده باشد. ممكن است برنده نهايى در هيچ يك از مراحل مسابقه نفر اول نشده باشد ولى جمع كل زمان ثبت شده اش از ديگران كمتر باشد كه به اين مقام دست يافته است. مثل «گرگ لموند» آمريكايى در سال ۱۹۹۰.
تور كنونى
مسابقه تور دو فرانس، امروزه كه هر ساله در حدود ۳ تا ۴ هزار كيلومتر (۲۴۸۶ تا ۱۸۶۴ مايل) متغير است، از سوى اسپانسرهاى مطرح جهان حمايت مى شود. البته بين برگزار كنندگان اظهار نظرى وجود دارد كه آنها حضور اسپانسر ها را عاملى براى كاستن از پاك بودن مسابقه ها مى دانند. مسير ها طورى هستند كه قسمت هايى از آن از كشورهاى ايتاليا، اسپانيا، سوئيس، بلژيك، لوكزامبورگ، آلمان، هلند و ايرلند مى گذرد. در طول ۳ هفته رقابت، دو روز استراحت به شركت كنندگان اختصاص مى يابد. در سالهاى اخير يك مرحله پيش مسابقه به طول يك تا ۱۵ كيلومتر در نظر گرفته شده است و از سال ۱۹۷۵ بود كه مرحله نهايى در شانزه ليزه پاريس برگزار شده است. قبل از آن رقابت هاى دور پايانى در استاديوم پارك دو پرنس واقع در غرب پاريس انجام مى گرفت. مسير كلى تور دو فرانس ممكن است در جهت عقربه هاى ساعت، از آلپ به سمت پيرنه و يا بر خلاف آن از پيرنه به سمت آلپ باشد. ابتدا مسابقه ها در شهرهاى مرزى فرانسه برگزار مى شد ولى از دهه ۶۰ ميلادى به بعد براى جلوگيرى از استعمال داروهاى نيروزا كل مسير و مدت هر مرحله را محدود كرده اند. امكان دارد شركت كنندگان همگى از خط شروع، رقابت خود را آغاز كنند يا هر يك به تنهايى به صورت تايم تريل كار را شروع كنند. در سال ۱۹۸۹ كه تور دوفرانس براساس زمانبندى برگزار شد گرگ لموند آمريكايى تنها با هشت ثانيه اختلاف از رقيب فرانسوى اش، لوران فينيون پيشى گرفت.
دو مسير كوهستانى كه در اين رقابت سنگين وجود دارد از شرايط متفاوتى برخوردارند. «آلپ هوز» و «مونت ونتوكى» مسيرهاى دشوارى هستند كه دوچرخه سواران بايد يكى از آن را برگزينند. با توجه به برخورد نامناسب تماشاچيان در مسير «آلپ هوز» ، آنها ترجيح مى دهند تا مسير دوم را كه بسيار دشوارتر است ركاب بزنند. با اين حال بيشتر شهرها تلاش مى كنند ميزبانان خوبى باشند تا اعتبار ويژه اى كسب كنند.
جوايز كلان
از سال ۱۹۰۳ كه نخستين دوره مسابقه هاى توردوفرانس برگزار شد تا به امروز، جوايز به صورت نقدى به برندگان تعلق گرفته است. جايزه سال ۱۹۰۳ مبلغ ۲۰ هزار فرانك بود. هر ساله اين رقم افزايش يافته است. جوايز توردوفرانس به افراد مختلفى مى رسد. مانند نفرات اول هر مرحله، برنده هاى تيمى هر مرحله و... و بالاخره برنده نهايى. در سال ۲۰۰۶ كل مبلغ جايزه تور ۳ ميليون يورو بود كه از اين مقدار ۴۵۰ هزار يورو به برنده نهايى رسيد.
گفته مى شود كه توردوفرانس بيشترين قدرت بدنى را نسبت به ديگر رشته هاى ورزشى طلب مى كند. زمان و مسافت تور فرانسه مثل اين است كه شما دو ماراتن را به مدت ۳ هفته، هر روز انجام بدهيد. ارتفاع پيموده شده به وسيله دوچرخه سواران در كوه هاى آلپ و پيرنه به اندازه ۳ برابر ارتفاع اورست است. هر شركت كننده تقريباً روزانه ۱۰ هزار كالرى مى سوزاند! خوشبختانه وضع جاده هاى كوهستانى تور بسيار بهتر از قبل است. همين عامل صدمات ناشى از سقوط شركت كنندگان از روى دوچرخه را بسيار كمتر كرده است. سال ها قبل دوچرخه سواران در برخى از قسمت هاى مسير مجبور بودند از دوچرخه ها پائين آمده و آن را هل بدهند. مسيرها پر از سنگلاخ بود و صدمات جدى نيز براى همه عادى شده بود.
مناطق كوهستانى مانند پيرنه كه بر سر راه تور قرار گرفته اند رنگ و بوى ديگرى يافته اند. طورى كه بسيارى از دوچرخه سواران آماتور و غيرحرفه اى تابستان ها براى آزمايش قدرت بدنى خود در جاده هاى قهرمانانشان ركاب مى زنند. بين سال هاى ۱۹۸۴ تا ۲۰۰۳ نيز تور فرانسه زنان برگزار شد. نخستين رئيس توردوفرانس هنرى دسگرانگ بود. او تا سال ۱۹۳۹ همه چيز را تحت كنترل خود داشت. آخرين دوره اين تور نيز تحت رهبرى كريستين پردوهوم برگزار شد.
پيراهن هاى رنگارنگ
توردوفرانس در طول مراحل مختلف پيراهن متفاوتى براى برندگان در نظر مى گيرد. در پايان هر مرحله به غير از نفر اول، دو دوچرخه سوار ديگر نيز پيراهن هايى را طى مراسمى براى شركت در مسابقه روز بعد به تن مى كنند. پيراهن طلايى طبق سنتى ديرين به برنده رقابت هاى كلى هر روز مى رسد. نفر اول همان دوره هم پيراهن سبز و شركت كننده اى كه بيشترين امتياز را در كوهستان به دست آورده باشد پيراهن طلايى خالدار مى پوشد. البته در تور بريتانيا نيز از همين رنگ پيراهن ها استفاده مى شود ولى در ايتاليا از رنگ صورتى استفاده مى شود. آنهم به خاطر اسپانسر تور جيرو ايتاليا كه روزنامه اى است با صفحات صورتى.
پيراهن طلايى همواره مهم ترين پوشش در اين رقابت هاست و كسى كه زمان كمترى را به دست آورد، افتخار دارد آن را به تن كند. ناگفته نماند كه اين رنگ زرد و طلايى به خاطر صفحات زرد رنگ روزنامه دسگرانگ در سال ۱۹۱۹ انتخاب شده است. در پايان نيز به نفر اول همان دوره مسابقه پيراهن سبزرنگ طى مراسم ويژه اى اهدا مى شود.
فيلم ها و آهنگ ها
يادآورى اين نكته كه تور فرانسه براى ساخت فيلم ها و موسيقى هاى ماندگارى بوده است هم مى تواند جالب توجه باشد. طورى كه در سال ۲۰۰۶ يك طرفدار اين تور به نام «اسكوت كودى» تمام مراحل رقابت ها را با يك دوربين دستى فيلمبردارى كرد و اين فيلم را به نفع مؤسسه خيريه لانس آرمسترانگ به مبلغ ۱۶۰ هزار دلار به رسانه ها فروخت. از ديگر فيلم ها مى توان به فيلم آلمانى «جهنم چرخ ها» در سال ۲۰۰۳ اشاره كرد. فيلم هاى متعددى در اين باره ساخته شده كه از ميان آنها بايد فيلمى كه «لوييس مال» در سال ۱۹۶۲ به اكران عمومى درآورد. يا مستندى كه «كلود للوش» در سال ۱۹۶۵ به روى پرده برد. زندگينامه لانس آرمسترانگ هم جزو فيلم هاى پرطرفدار بوده است. با اين حال فرانسوى ها همچنان به انيميشن توردوفرانس كه در سال ۲۰۰۳ از تلويزيون دولتى پخش شد عشق مى ورزند. در همين حال آهنگى كه «فردى مركورى» خواننده معروف گروه كويين در سال ۱۹۷۸ براى توردوفرانس اجرا كرد هنوز در شهرها و مناطقى كه دوچرخه سواران از آن رد مى شوند به گوش مى رسد.
خواندنى ها
سواى مسأله دوپينگ كه به لكه سياهى در اين تور بدل شد، همه ساله چهره هاى نامدارى به اين خاطر از حضور در مسابقه ها محروم مى شوند. آمارهاى ديگرى وجود دارند كه جالب توجه اند. شايد باورش كمى سخت باشد اما اين تور در تاريخ خود چندين قربانى گرفته است. نخستين مرگ و مير در تور فرانسه به سال ۱۹۱۰ رخ داد. «آدولف هلبر» ركابزن فرانسوى در روز استراحت در رودخانه غرق شد تا همه دوچرخه سواران را ماتم فراگيرد. در سال ۱۹۳۵ يك ركابزن اسپانيايى به نام «فرانسيسكو كپدا» در مرحله كوهستانى به قعر دره سقوط كرد وجان باخت. حادثه سوم در سال ۱۹۶۷ روى داد كه «تام سيمپسون» انگليسى بر اثر فشارهاى وارد در وسط جاده دچار حمله قلبى شد و درگذشت. بعدها اعلام شد در خون اين دوچرخه سوار آثارى از الكل و آمفتامين ديده شده است. آخرين ركابزنى كه قربانى تور فرانسه شد «فابيو كاسارتلى» از ايتاليا بود كه با ديواره بتنى يكى از خيابان ها برخورد كرد و مرد. غير از دوچرخه سواران در اين تور، چهار حادثه حاشيه اى ديگر منجر به فوت يك خبرنگار، يك پسر ۱۲ ساله، يك پسر ۷ ساله و يكى از مسئولان برگزارى رقابت ها شده است.
آرمسترانگ افسانه اى
لانس آرمسترانگ كه ديگر ركاب نمى زند افسانه توردوفرانس است او كه حتى دورانى را به مبارزه پرداخت با هفت عنوان قهرمانى برترين دوچرخه سوار تاريخ اين تور انتخاب شده است. بعد از او چهار ورزشكار ديگر وجود دارند كه هر يك پنج بار قهرمان تور فرانسه شده اند. ميگوئل ايندوراين از اسپانيا، ادى مركس از بلژيك، ژاكس آنكيتل و برنارد هينو از فرانسه. ميزبان البته با ۳۶ عنوان قهرمانى از نظر تيمى به ركوردى دست نيافتنى رسيده است. بلژيكى ها، آمريكايى ها و ايتاليايى ها نيز به ترتيب با ۱۸ ، ۱۰ و ۹ عنوان قهرمانى جزو تيم هاى برتر تاريخ توردوفرانس بوده اند. عنوان نخست تور امسال به كدام ورزشكار و تيم مى رسد؟
