مريم وادى پور
تحمل «درد» براى همه ما ناگوار است، اما چه شيرين است پذيرش دردى كه خداوند به خاطر آن، بهشت را زير پاى «مادران» مى نهد.
«تولد نوزاد» از مهم ترين اتفاقاتى است كه در هر خانواده اى رخ مى دهد و به دنبال خود، تحول خانواده و تكامل زوجين را به دنبال دارد. با هر تولد،
۳ نقش جديد مادرى، پدرى و فرزندى به وجود مى آيد. اما از موهبت هاى الهى اين است كه چشم گشودن موجودى دوست داشتنى را به اين دنيا با درد مادر او عجين كرده است. اين هيجان انگيزترين اتفاق و بزرگترين لذتى است كه يك زن به واسطه مادر شدن به آن مى رسد و هر زايمان طبيعى با درد آغاز و پايان مى يابد.
امروزه، با گسترش روزافزون علوم و تكنولوژى، پزشكان و متخصصان به اين نتيجه رسيده اند كه اين «درد» كه بسيارى از مادران به خاطر ترس و دورى از آن (بخصوص دركشورهايى كه آگاهى زوجين پائين است)، به انجام سزارين روى آورده اند، قابل كنترل است.
بيشتر ماماها مى گويند كه زنان يا بهتر است بگوييم مادرانى كه به سزارين تن مى دهند، يا اصلاً از عوارض اين عمل براى خود و نوزاد آگاهى ندارند، يا اين كه افرادى ناآگاه آنها را تشويق به اين كار مى كنند، وگرنه هيچ مادرى در صورت اطلاع و آگاهى، حاضر نمى شود براى دورى و از ترس درد زايمان طبيعى، خود و نوزادش را به خطر بيندازد.
ايران، رتبه نخست سزارين در جهان
آخرين آمارها حاكى است كه انجام عمل سزارين در كشور، ۴۰ درصد است. اين رقم در بيمارستان هاى خصوصى بيش از ۷۰ تا ۸۰ درصد و حتى در برخى مراكز به بالاى ۹۰ درصد نيز مى رسد. اگرچه گرايش به عمل سزارين در استان هاى جنوبى پائين است، اما به جرأت مى توان گفت ايران در ميان ديگر كشورها از نظر انجام عمل سزارين، رتبه نخست را به خود اختصاص داده است چرا كه حتى دركشور برزيل كه بالاترين ميزان سزارين در دنيا را به خود اختصاص داده، اين رقم ۳۶ درصد است.
بالا بودن آمار انجام عمل سزارين در كشور نشان دهنده بهبود خدمات كيفى دوران باردارى نيست بلكه بيشتر ناشى از نداشتن آگاهى و سوءاستفاده برخى از اين ناآگاهى هاست.
به نظر مى رسد نكته اى كه اكنون بايد مورد توجه جدى قرار گيرد آموزش به خانواده ها درباره عوارض سزارين و فوايد زايمان طبيعى و بويژه گسترده تر كردن ارائه خدمات تخصصى است. براى مثال هم اكنون حدود ۷۰ درصد زايمان ها در انگلستان به وسيله ماماهاى ليسانسه و بالاتر انجام مى شود. اما متأسفانه دركشور ما زايمان ها در حال پيشروى به سمت خدمات تخصصى است. به عبارتى به جاى كاهش هزينه ها، زايمان ها را از امرى طبيعى تبديل به بيمارى كرده ايم و اين مسلماً ناشى از روش هاى غلط مديريتى گذشته و اكنون است.
در همه دنيا به ويژه در زمينه «ختم باردارى» و «زايمان طبيعى»، روش هاى مختلف علمى براى توانمندشدن مادر و تسلط بر درد زايمان طراحى و اجرامى شود كه كليد آنها، مداخله اى يا غيرمداخله اى و حتى دارويى برپايه آماده ساختن خانواده است تا پروسه زايمان به پديده اى لذت بخش تبديل شود.
به تازگى در كشورمان به همت گروه هاى علمى و پزشكى، پروتكلى در اين زمينه تهيه و گام هاى اصلى براى اجراى تدريجى اين روش ها برداشته شده است. به تازگى نيز در كشور شاهد تولد نوزادى با عمل سزارين به روش هيپنوتيزم بوديم.
انواع روش هاى كاهش دردزايمان
دكتر ناهيد خداكرمى، مسئول كميته بهداشت بارورى مركز تحقيقات بارورى و نابارورى دانشگاه علوم پزشكى شهيدبهشتى در گفت وگو با «ايران»، با بيان اين كه روش هاى دارويى كاهش دردزايمان به علت عوارضى كه براى جنين و مادر دارند، كمتر مورداستفاده قرارمى گيرد، مى گويد: «براين اساس تأكيد بيشتر بر استفاده از روش هاى غيردارويى است كه به طورعمده با كمك مادر و همراه همسر او براى كاهش درد زايمان صورت مى گيرد.
اما شرايط زايشگاه هاى كشور به نحوى نيست كه بتوانيم اجازه حضور همسر به عنوان همراه دركنار مادر را بدهيم.»
وى اظهاراميدوارى مى كند كه درآينده اى نزديك شرايطى فراهم شود تا دست كم بتوان در مراكز خصوصى به همسران اجازه حضور دركنار مادران باردار را داد .
دكتر خداكرمى درباره روش هاى كاهش درد زايمان به شركت مادران باردار در كلاس هاى توانمندى و آشنايى با فيزيولوژى درد اشاره و اظهارمى كند: «دراين روش مى توان مادر را با تكنيك هاى ماساژ درمانى نواحى كمر، شكم و دست ها و پاها در هنگام درد آشنا كرد. افزون برآن، نيازهاى عاطفى مادر نيز با حضور همراه او دركنارش برآورده و سبب تسريع جريان خون مادر و جنين مى شود.»
وى، درحال حاضر استفاده از طب فشارى را يكى ديگر از روش هاى كاهش درد زايمان خوانده و مى گويد: «در اين شيوه نقاط خاصى از بدن مادر با استفاده از لمس مداوم فشرده مى شود و اين كار به نحو چشمگيرى مادر را راحت تر كرده و درد او را كاهش مى دهد. اين مكانيسم مبتنى بر ترشح مسكن هاى درونى معروف به آندورفين هاست كه ميزان آنها از طريق طب فشارى درخون مادر افزايش يافته و سبب كاهش درد مى شود.»
مسئول كميته بهداشت بارورى مركز تحقيقات بارورى و نابارورى دانشگاه علوم پزشكى شهيدبهشتى، استفاده از سرما درمانى و گرما درمانى و توپ هاى تولد را از ديگر شيوه هاى كاهش درد زايمان دركشور عنوان مى كند و مى افزايد: «آروماتراپى يا عطردرمانى نيز دركاهش درد زايمان بسيار مؤثر است. استفاده از گياهان و عطرهاى خوشبوكننده اى چون «اوسطوخودوس» و عطر «گل محمدى» مى تواند در كاهش درد زايمان بسيار مؤثر باشد اما هم اكنون در همه بيمارستان هاى كشور به محض مراجعه مادر باردار، يك سرم به او وصل كرده و او را بر روى تخت مى خوابانند. اين درحالى است كه مادرى كه مشكلى براى زايمان طبيعى ندارد، نيازى به سرم درمانى و روى تخت خوابيدن نيز نخواهد داشت.»
وى به استفاده از آب درمانى يا زايمان در آب اشاره كرده و مى گويد: «زايمان در آب به صورت عام توصيه نمى شود، چرا كه اگر كنترل كاملى در اين زمينه از سوى ماما صورت نگيرد، ممكن است احتمال عفونت افزايش يابد. به همين دليل اين روش تنها در شرايطى كه مادر آشنايى كامل داشته باشد، توصيه مى شود.»
به گفته دكتر خداكرمى «پنس» يعنى استفاده از الكتريسيته بر روى نواحى دردناك نيز در كاهش درد زايمان بسيار مؤثر خواهد بود.
انتخاب روش زايمان كم درد به وسيله مادران
هم اكنون هر دو روش دارويى و غيردارويى كاهش درد زايمان از جمله بى حسى استنشاقى و استفاده از آمپول هاى بى حسى در كشور استفاده مى شود. اما در كنار همه فوايد، عوارضى هم به دنبال استفاده از اين روش ها عارض مى شود كه نبايد نسبت به آنها بى توجه بود. هم اكنون امكانى فراهم شده است تا مادران، خود روش زايمان را از ميان روش هايى كه آنها را متحمل درد كمترى مى كند، انتخاب كنند.
آموزش روش هاى زايمان كم درد در طول باردارى مادران
ليلا هادى پور جهرمى، كارشناس ارشد مامايى اداره سلامت مادران وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكى توضيح مى دهد كه هم اكنون در طول دوران باردارى در مراكزى خاص، مادران با تمرينات ورزشى، تكنيك هاى تنفس كردن، ايستادن، تجسم خلاق و روش هايى براى انجام زايمان راحت تر آشنا شده و از آموزش هاى مورد نياز برخوردار مى شوند.
راه اندازى كلاس هاى آموزش زايمان كم درد در ۱۰ بيمارستان
هادى پور با اشاره به اين كه هم اكنون زايمان طبيعى تنها به صورت خوابيدن روى تخت، منسوخ شده است، مى گويد: «در حال حاضر براى راحتى مادران، تخت هايى كه امكان زايمان چمباتمه، نشسته و نيمه نشسته را فراهم مى كند، خريدارى شده و در كلاس هاى آموزشى به او نشان داده مى شود، اين تخت ها مى تواند به او در داشتن زايمانى بهتر و كم دردتر كمك كند.»
به گفته وى، كلاس هاى آموزشى باردارى بهتر و زايمان كم درد، در
۱۰ بيمارستان كشور برگزار مى شود كه نخستين آنها بيمارستان اكبرآبادى تهران است. او مى گويد: «اين كلاس ها در ۹ بيمارستان ديگر كشور راه اندازى خواهد شد.»
كارشناس ارشد مامايى اداره سلامت مادران وزارت بهداشت تأكيد مى كند: «با توجه به اين كه عوارض ناشى از سزارين انتخابى پيش از زايمان طبيعى است، براى كاهش درد زايمان و جلوگيرى از روى آوردن به سزارين، كاربرد روش هاى كاهش درد بيش از گذشته مطرح شده است.»
روش هاى زايمان ايران ۴ دهه عقب تر از دنيا!
نبايد اين نكته را از نظر دور داشت كه با وجود همه اين پيشرفت ها در حوزه باردارى و روش هاى زايمان جديد براى كاهش درد زايمان طبيعى، همچنان درحوزه روش هاى زايمان،
۴ دهه از دنيا عقب هستيم و اين امر ضرورت توجه به اين مهم و بالا بردن قوه درك مادران و كاهش درد زايمان را مى رساند.
سهم ايران از مرگ و مير مادران درصد هزار نفر ۲۴/۷ است
هادى پور با اشاره به آخرين آمار مرگ و مير مادران بر اثر عوارض باردارى و زايمان مانند خونريزى ، فشارخون وعفونت مى گويد: «آخرين آمارها حاكى است كه ميزان مرگ و مير مادران در هنگام زايمان در صد هزار تولد زنده دركشور، ۲۴/۷ بوده است.»
وى مى افزايد: «درسال ۸۴ ، ۲۹۵ مرگ در اثر عوارض باردارى و زايمان به ثبت رسيده كه اين رقم در سال ۸۵ به ۲۷۵ مورد رسيده است.»
اين آمار حاكى است كه چيزى كه هرگز نمى توان فراموش كرد ، آگاهى دادن به مادران درباره باردارى و زايمان سالم است. اگرچه آمار مرگ و مير مادران در كشور روبه كاهش است ، اما به گفته برخى كارشناسان بيشترين علل مرگ مادران هنگام زايمان، مربوط به سزارين است تا زايمان هاى طبيعى. البته اين وضع در مورد ديگر كشورها نيز صادق است.
نكته فراموش شده در كشور ما عوارض ناشى از دخالت در امر زايمان است. هم اكنون مراقبت هاى دوران باردارى نيز با مشكلاتى روبه رو شده كه بخشى از آن ناشى از انتخاب شيوه ختم باردارى است.
ختم باردارى و مشكل جديد
دكتر خداكرمى دراين مورد توضيح مى دهد: «ماماها در هر باردارى تاريخ تخمينى زايمان را تعيين مى كنند كه ممكن است زودتر يا ديرتر محقق شود، اما در سيستم درمان ما، به دور از استانداردهاى دنيا، در همان تاريخ تخمينى مادر را بسترى كرده و بدون توجه به سيكل ديرتر يا زودتر محقق شدن زايمان، با داروهاى ايجادكننده درد يا جراحى ، باردارى را ختم مى كنند.»
وى درباره عوارض اين اقدام مى گويد: «تولد نوزادان كم وزن، ايجادمشكلات تنفسى براى نوزاد، بالارفتن مرگ ومير و زردى از جمله عوارض اين اقدام براى نوزادان است. مادران نيز به علت اين كه هنوز لگن و بدنشان آماده تولد نوزاد نيست در معرض خطر قرار مى گيرند. »
متخصصان اظهار مى كنند كه در همه اين موارد، اگر مادران آموزش هاى لازم را ديده باشند و در كلاس هاى آمادگى زايمان شركت كرده باشند، ديگر چندان با مشكل مواجه نخواهيم بود.
