Iran Newspaper - فرهنگ و هنر

اميد بى نياز

سالن سينما و پرده نقره اى براى مردم و تماشاگران مانند الفباى آشنايى با فيلم است. حتى گاهى نوستالژى و خاطرات مردم را به يك سينماى خاص مى كشاند؛ سينمايى كه او در آن يك فيلم خوب را ديده است و اين خاطره خوش همواره او را به همان سينما خواهد برد. اين درحالى است كه در دو سه سال اخير بسيارى از سينماداران به دليل فرسودگى مكان از كار خود دست كشيدند. اين معضل اگرچه بيشتر سينماهاى جنوب شهر تهران را در بر مى گرفت، اما در هر حال براى جامعه سينمايى خوشايند نبود.
با اين حال، چراغ سينما همچنان روشن بود و بسيارى از سينماهاى مجهز تهران به كار خود ادامه مى دادند. تا اين كه پديده قاچاق فيلم به عنوان يك معضل فرهنگى به ميدان آمد. اين پديده همچنان كه بسيارى از تيپ ها و اصناف سينمايى را تهديد مى كند، روى صنف سينماداران و خود سالن سينما هم تأثير صددرصد خواهد گذاشت، شايد اين تأثير هم بيش از ديگر اصناف سينمايى است، زيرا سالن سينما به عنوان يك ملك درآمدزا همواره در معرض تغيير شغل قرار دارد و معضل قاچاق فيلم مانند آتشى ناگهانى آن را تهديد خواهد كرد. صنف سينمادار ايران در اين گفتار به بررسى فروش فيلم ها، تيپ هاى اجتماعى مخاطبان در رابطه با فصل درگير شده سينما با قاچاق فيلم و... مى پردازد.
هجوم قاچاقچيان درفصل فروش
بسيارى از مديران سينما از فصل كنونى به عنوان گل سرسبد فصول سينمايى ايران نام مى برند. اين درحالى است كه درست در ابتداى بهار هجوم قاچاقچيان فيلم شروع شد و بهترين فصل به محاصره قاچاقچيان فيلم درآمد.
فرجام آژير، مدير سينما سپيده درباره تأثير سى دى هاى غير مجاز روى فروش فيلم هاى درحال اكران مى گويد: به طور مسلم قاچاق فيلم روى فروش فيلم ها بويژه سينما سپيده تأثير به سزايى داشته است. آمار نشان مى دهد زمانى كه هنوز سى دى ها به بازار نيامده بود، فروش فيلم ها خيلى بهتر بود. اين درحالى است كه فروش فيلم به امكانات ديگرى هم بستگى دارد. مثلاً «فصل» كه يكى از مؤلفه هاى تجارى سينما است. در اين ميان فصل تابستان به دليل تعطيلى مدارس و دانشگاه ها، طيفى از مخاطبان را به سوى سينما مى كشاند، اما فصل فروش امسال سينما نسبت به سال گذشته دچار افت شد. ما امسال شاهد اكران فيلم اخراجى ها بوديم كه داراى اله مان هاى گيشه بود. اين فيلم در ابتدا شروع خوبى داشت. در سه سانس بعد از ظهر ظرفيت سالن ها تكميل و حتى بالكن هم پر مى شد. آمار فروش سينما سپيده از اكران اين فيلم در ابتدا خيلى خوب بود، طورى كه ما ۲۰۰۰ بليت فروختيم. بعدها ما مجبور شديم سانس فوق العاده بگذاريم، اما هنگامى كه سى دى اين فيلم به بازار آمد، با افت ۷۰ درصدى فروش روبه رو شديم. ضربه اى كه ما از سى دى هاى اين فيلم خورديم، از گستردگى كار قاچاقچيان فيلم خبر مى داد. بى شك آنها يك باند مجهز و مجرب دارند. تخصصى برخورد كردن قاچاقچيان طورى است كه از برنامه ريزى هاى آنان خبر مى دهد. اشرفى مدير سينما ماندانا و رئيس انجمن سينماداران نيز در ارزيابى پديده قاچاق مى افزايد: ارزيابى سى دى هاى قاچاق، بحثى چندوجهى است. اول اين كه سى دى ها در مكان مختلف چاپ و توليد مى شوند. دوم اين كه قاچاقچيان به استوديو مجهز و وسايل صداگذارى و... دسترسى دارند، اما آنها بايد اين سى دى ها را به اشخاصى بسپارند كه در ميان جامعه پخش كنند. نكته ديگر اين كه چنين فيلم هايى چگونه به دست مردم مى رسد؟
بنابراين مكان هايى وجود دارند كه به طور تخصصى روى اين سى دى ها كار مى كنند. جاهايى كه چارچوب و ضوابط اساسى سينما را ندارند. مدير سينما اريكه ايرانيان نيز از زاويه ديگرى به اين بحث مى پردازد، وى در اين باره مى گويد: بحق قاچاق فيلم بى شك روى تيپ سينمادار بسيار تأثير گذاشته است. اين تأثير بويژه روى افرادى كه سينما هايشان بسته است و در صدد بازكردن مجدد سينما هستند، فراوان است. و با اين وضع، چنين سينمادارى چگونه ترغيب مى شود كه سينماى خود را باز كند. زيرا وضع طورى شده كه هنوز فيلم اكران نشده سى دى آن در دست مردم است. قبلاً مى گفتند كه فيلم از روى پرده كپى مى شود. اما كيفيت سى دى هاى امروز در بازار اين نظر را رد مى كند. زيرا كيفيت آنها مثل آينه است . اين امر نشان مى دهد كه تكثير كنندگان سى دى با برنامه ريزى عمل مى كنند.
شاهوردى در باره فعاليت سينما اريكه ايرانيان در رابطه با فيلم هاى روى پرده و پديده قاچاق فيلم مى افزايد: سينما اريكه ايرانيان از هشتم فروردين امسال شروع به كار كرد و با سه فيلم اخراجى ها، خون بازى و مهمان پذيراى تماشاگران بود. اين در حاليست كه سى دى ۲فيلم اخراجى ها و مهمان به بازار آمد و خسارت زيادى به فروش اين فيلم وارد كرد. سينماى ما به عنوان يك سينماى تازه تأسيس در شهرك غرب تهران همواره با فيلم پر فروش اخراجى ها با مخاطبان ارتباط برقرار كرد اما با تكثير سى دى اين فيلم، فروش ما رفته رفته به كف رسيد. در حالى كه ما مجبور بوديم كه كارمان را ادامه دهيم. در حالى كه اگر فيلم ها مثل همان روزهاى اول فروش مى رفتند، مردم سينماى ما را در غرب تهران مى شناختند. رضايى، مدير سينما فلسطين نيز مى گويد: پديده قاچاق فيلم، سينما را زمين زده است. در اصل اين ضربه هم به ما و هم به صاحب فيلم است. زيرا ما با صاحب فيلم شريك هستيم و در واقع ضرر متوجه هر دوى ماست.
پديده قاچاق فيلم از زمان اكران فيلم پر فروش اخراجى ها شروع شد و پيامدهاى بد آن روى فروش فيلم ها تأثير گذاشت و هم اكنون به ركود سينما منجر شده است. اما مدير سينما استقلال در اين باره نظريات متفاوتى دارد. امير هوشنگ پاسبانيان مى گويد:
خوشبختانه فيلم هايى كه در گروه استقلال اكران شده اند، به صورت سى دى در نيامده و چندان خسارتى به سينماى ما وارد نشده است. ما به عنوان سينماى سرگروه، از چنين معضلى دور بوديم. اما مسأله تكثير سى دى جاى بحث دارد. به نظر من در اين ميان تهيه كننده ها نيز مقصر هستند. آنها فيلم را چند جا نشان مى دهند. بعضى از اين كارها براى كم كردن هزينه هاست. زيرا هزينه فيلم ۳۵ ميلى مترى زياد در مى آيد و ارائه آن به صورت دى و ى دى كمتر هزينه بردار است. پس وقتى فيلم هم به صورت دى وى دى در آمد به راحتى امكان تكثير و آمدن آن به بازار وجود دارد. قبلاً سى دى هايى كه به بازار مى آمد، كيفيت بدى داشت و مردم و اهالى سينما مى گفتند كه اين فيلم ها از روى پرده كپى شده است. اما هم اكنون احتمال كپى فيلم از روى پرده به صفر رسيده است. همچنين كيفيت سى دى هايى كه به بازار مى آيد، بسيار بالاست و قطعاً از روى دى وى دى اصلى و نسخه هاى اوليه كپى شده اند.
افت بى سابقه فروش
افت فروش فيلم ها در رابطه با پديده قاچاق در اين فصل از سينما جالب توجه است. زيرا فراز و فرود آمارى آن همواره ترسناك به نظر مى رسد. طورى كه با نوعى كسادى بازار سينماداران روبه رو مى شويم.
مدير سينما اريكه ايرانيان در باره آمار فروش فيلم هاى تكثير شده و فراز و فرود و درآمد آنها مى گويد:
فيلم اخراجى ها در حالى كه در سينماهاى تهران روزى حداقل ۱۰ الى ۱۲ ميليون تومان مى فروخت، به ناگاه افت كرد. اين فيلم در سينماى ما روزى ۲ ميليون تومان فروش كرد و عاملى براى شناخت سينما اريكه ايرانيان در غرب تهران بود. اما فيلم به ناگاه سقوط كرد واز فروش ۲ ميليون تومانى به ۲۰۰ هزار تومانى در روز رسيد. روزهاى آخر هم كه وضع از اين بدتر شد و اين فيلم حتى در روز آخر در سينماى ما ۵۶ هزار تومان فروش كرد. مدير سينما ماندانا نيز درباره فيلم هاى اكران شده در اين سينما مى گويد: ما ۳ فيلم، مهمان، اخراجى ها و پارك وى را اكران كرديم. اخراجى ها را زمانى اكران كرديم كه ۲ روز بعد سى دى آن بيرون آمد. بنابراين ما از ۱۸ فروردين اكران اين فيلم را شروع كرديم. ۲ روزى كه هنوز سى دى آن نيامده بود، فروش آن خيلى بالا بود. اما زمانى كه سى دى آن آمد، در سوپرماركت و بقالى هم به فروش رفت و روى فروش اين فيلم تأثير بسيار بدى گذاشت بنابراين سى دى اخراجى ها به صورت بسيار گسترده توزيع شد و همه خانواده ها را كنجكاو كرد كه از آن سى دى نسخه اى داشته باشند. بحث تأثير سى دى هاى قاچاق در سينماى من بسيار محسوس و تأثيرگذار بود. براى نمونه فروش مهمان خيلى خوب بود. اگرچه اين فيلم هم به دليل اكران همزمان با اخراجى ها از نظر فروش صدمه ديد اما با اين حال فروش مهمان رضايت بخش بود. فيلم مهمان غير از روزهاى پنجشنبه و جمعه روزى يك ميليون تومان مى فروخت. اما با ورود سى دى آن به بازار به فروش ۲۵۰ و بعد هم به ۲۰۰ و حتى ۱۸۰ هزار تومان در روز رسيد.
اما اميرهوشنگ پاسبانيان مدير سينما استقلال درباره ضرر و زيان فيلم هاى سينما استقلال مى افزايد: ما ۳ فيلم «شب به خير فرمانده»، «قلقلك» و «پارك وى» را در فصل تازه اكران روى پرده داشتيم كه خوشبختانه ۲ فيلم شب به خير فرمانده و قلقلك اصلاً كپى نشدند. البته مى گويند كه سى دى پارك وى به بازار آمد، اما كيفيت آن چندان بالا نيست و در واقع اين سى دى تقلبى است. البته ناگفته نماند كه فيلم پرفروش اخراجى ها در سينماى رقيب ما به روى پرده مى رفت و در واقع حضور اين فيلم روى فروش ما تاثير گذاشت. البته فيلم هاى اخراجى ها و نقاب در كل در گروه ما بود و در واقع فروش خوب آن براى ما خوشايند و ضربه قاچاق فيلم به اين آثار براى ما ناخوشايند بود.
فرجام آژير، مدير سينما سپيده نيز ابتدا به بحث ورود سى دى و بعد به ضرر و زيان سينماى خود مى پردازد. وى در اين باره مى گويد: وقتى سى دى مى آيد، مردم آن را مى خرند. بنابراين بايد متوليان و سياستگذاران فرهنگى ما به فكر جاذبه بخشيدن به سينما باشند. وقتى تماشاگر به سينما مى آيد، يك سفر را شروع مى كند. سفرى كه «درون شهرى» است و مبناى خاصى دارد. وى بعد از آمدن به سينما به يك حركت روحبخش در دل جامعه مى پردازد. از سوى ديگر، سياستگذارى روى مردم كنترلى ندارد. بنابراين بايد روى خود جذابيت هاى سينما كار كرد. از اين رو بايد اله مان هاى فرهنگى سينما را به مردم انتقال داد. اگر فروش فيلم اين طور دچار افت شود، خسارت هاى زيادى را وارد خواهد كرد. در كل سينماى ما نسبت به سال گذشته دچار ۶۰ تا ۷۰ درصد افت شده است و اين ضربه سى دى هاى غيرمجاز به تجارت سينما است.
اشرفى مدير سينما اريكه ايرانيان نيز با توجه به آمار به بحث درصدى افت فيلم ها اشاره مى كند. وى درباره فروش امسال و سال گذشته مى گويد: خيلى راحت مى توان به افت ۶۰ درصدى فروش در سينماى خود اشاره كنم. بى شك چنين وضعى چندان جالب نيست و اگر اين روند پيش برود همواره به سمت تعطيلى سينما خواهيم رفت. اما با تمام اين اوضاع و احوال بد، به آينده سينما خوشبين هستيم و وضع اينگونه نخواهد ماند.
مجردها ودانشجويان، تماشاگران اين فصل سينما
با توجه به اين كه اواخر بهار و شروع تابستان از فصل هاى پرفروغ فروش سينماست، بحث تماشاگر، تيپ هاى اجتماعى آنان و شكل گيرى پديده اى به نام مخاطب خود را به رخ مى كشد. اين در حالى است كه فصل گرم سينماى امسال با پديده قاچاق فيلم درگير شد و در واقع بسيارى از تيپ هاى اجتماعى و تماشاگران قشرهاى گوناگون خود را از دست داد. سينماداران تهران در ارزيابى تماشاگران امسال، بحث قاچاق فيلم را بسيار دخيل مى دانند. آنها تكثير سى دى ها و دست به دست گشتن آنها در سطح شهر را از پديده هاى عجيب و غريبى به شمار مى آورند كه بر آمدن و نيامدن تماشاگران به سينما تأثير گذاشته است.
فرجام آژير مدير سينما سپيده در اين رابطه به تعريف مشترى سينما مى پردازد و رابطه اين مشتريان با فصل فروش را بيان مى كند. وى مى گويد: ما بحثى به نام مشترى سينما داريم كه مقوله اى تخصصى است. به تعبيرى ما طيفى از مشتريان را داريم كه فيلم مورد نظر خود را انتخاب مى كنند. اين مشترى سينماى خاص خودش را دارد و هميشه تصميم مى گيرد كه در سينماى مورد نظرش به ديدن فيلم بپردازد. ما در تعريف اين فرد مى توانيم عنوان «مشترى فرهيخته» را به كار ببريم. مشترى هاى ديگرى هم وجود دارند. مثل افرادى كه به ژانرهاى مختلف علاقه دارند و بر حسب علاقه خود به ديدن فيلم هاى اجتماعى، روان شناختى يا انتقادى مى پردازند.نوعى مشترى ديگر هم داريم كه «مشترى فصلى» است. اين نوع مشترى، دانشجويان و دانش آموزان را دربرمى گيرد. با اين حال اين دسته از مشتريان هم در فصل پرفروش گيشه (تابستان) در كنار مشتريان ديگر و خانواده ها به استقبال از فيلم هاى سينما كمك مى كنند.
معمولاً وزارت ارشاد در فصل فروش به انتخاب فيلم هاى جذاب و سرگرم كننده براى طيف هاى مخاطبان مى پردازد. سينماداران نيز در اين فصل از گيشه انتظار دارند. امسال نيز ما با اكران فيلم اخراجى ها شاهد حضور خانواده ها و ديگر مشتريان سينما بوديم. اما با تكثير سى دى هاى غيرمجاز اين حضور رفته رفته كم رنگ تر شد و ما هم اكنون در سينماى خود شاهد حضور افراد مجرد و دانشجويان هستيم. مدير سينما استقلال نيز درباره حضور تماشاگران و مخاطبان اين فصل سينما با توجه به پديده قاچاق فيلم مى افزايد: تماشاگران بيشتر خانواده ها هستند چون فيلم هاى ما هم سى دى نشد و اغلب تماشاگران با رغبت كامل به ديدن فيلم ها مى آمدند. از سوى ديگر افراد تحصيلكرده و اقشار دانشگاهى از ديگر تيپ هاى اجتماعى تماشاگران ما بودند، بنابراين ما براى فيلم هاى روى پرده در سينما استقلال تماشاگر خاص خود را داشتيم و فروش هم به تناسب فيلم ها خوب بود. رضايى مدير سينما فلسطين هم درباره تماشاگران و تيپ هاى اجتماعى آنان مى گويد: سينماى ما يك سينماى خانوادگى است. گاهى هم دانشجويان و افراد علاقه مند به سينماى ما مى آيند. در هر حال سينماى ما مثل بعضى از سينماها «محل گذر» نيست. براى نمونه بعضى از سينماها چنين خاصيتى دارند.
مردم يا بعضى از جوانان از فلان خيابان رد مى شوند و در حين رد شدن تصميم مى گيرند كه به سينما بروند و فيلم ببينند. بنابراين ما تماشاگران خاص خودمان را داريم. اما در كل سينما با فيلم زنده است. حتى اگر بهترين سينما و بهترين شرايط هم فراهم شود، بدون فيلم خوب چندان تأثيرگذار نيست. از اين رو وقتى چند فيلم پرفروش با بحث قاچاق فيلم برخورد مى كنند، ضربه هاى زيادى به سينما وارد مى شود. بنابراين بايد جلوى توزيع فيلم را بگيرند. اما اشرفى مدير سينما ماندانا درباره مخاطبان مى گويد: بحثى كه در رابطه با مخاطبان سينما و پديده سى دى وجود دارد، يك بحث روان شناسى است. زيرا پديده قاچاق فيلم روى روان تماشاگران سينما تأثير مى گذارد. اين خيلى بد است كه مخاطب جدى به سينما بيايد و بعد هنگام صحبت بگوييد كه چند روز ديگر سى دى فيلم خواهد آمد و فيلم را از روى سى دى مى بينيم. اين امر به يك پديده روانى منجر مى شود كه روى روح و روان مخاطب تأثير خواهد گذاشت. چنين فرآيندى سينماها را به سمت تعطيلى خواهد برد و چيزى كه تاكنون از اين امر جلوگيرى كرده عشق و علاقه همكاران سينمادار به شغل خود و در واقع هنر است.
با تمام اين تفاسير بحث سينما و سينمادارى يكى از پديده هاى مهم در امر توليد و توزيع فيلم است. يك كارگردان سينما سال ها پيش از خرابى بعضى از سينماهاى شهرستان خبر داد. كيارستمى حتى سينماهايى را ديده بود كه به گاودارى و ... تبديل شده اند و اين امر را يك پديده تأسف بار خوانده بود. در همين جنوب شهر تهران نيز بعضى از سينماها به مغازه و فروشگاه و حتى ساندويچى تبديل شدند.
از سوى ديگر بعضى از سينماداران از جمله صاحب سينما «مراد» بعد از تخريب سينما از شغل خود كنار رفتند. با اين حال جاهايى مانند سينما مراد كه ۵۲ سال از ساخت آن مى گذشت، همواره از هويت خاصى براى اهالى تهران قديم برخوردار بود. هم اكنون پديده قاچاق فيلم نيز به دردهاى جامعه سينما از جمله صنف سينماداران اضافه شده است، همواره شغل آنان در معرض تهديد قرار دارد.