فاطمه اميرى
قرار بود اينجا پارك بانوان شود. حتى ۳ سال پس از افتتاح رسمى آن، نامش را تغيير داده و گذاشتند «پارك بهشت مادران» اما حالا زنان از تمام محوطه بزرگ پارك، فقط يك پيست كوچك دوچرخه سوارى دارند كه دورتادور آن را نرده هاى چوبى تازه رنگ شده كرم و سبز گرفته است. از بالاى تپه ها محوطه پيست و بقيه نقاط پارك پيداست. شايد هم چون پوشش گياهى پارك كافى نبوده، با اختصاص آن به زنان مخالفت شد. اما از طرفى مردم، محلى ها و همسايه ها هم مخالفت كردند، تومار نوشتند و بيشتر از ۱۰۰نفر امضاى خود را پاى آن گذاشتند كه مى خواهند با خانواده هايشان از محيط پارك استفاده كنند. اينجا بود كه طرح تبديل پارك نشاط به پارك بانوان شكست خورد. در ميانه پيست دوچرخه سوارى بانوان، روى تابلوى راهنمايى مسير نوشته شده است: «مسافت طى شده ۲۰۰ متر، مسافت باقى مانده ۱۸۰ متر» اما از مسافت ايجاد پارك بانوان چقدر طى شده و چه قدر راه باقى مانده است؟!
***
قضيه نوشته شدن تومار را كارشناس فضاى سبز پارك تعريف مى كند. مى گويد: «غير از خواسته مردم، خود مسئولان هم آمدند محيط پارك را بررسى كردند و چون حصار طبيعى لازم را نداشت به كل با تبديل آن به پارك بانوان مخالفت شد.» او خودش با اختصاص پاركى به زنان مخالف نيست اما تقريباً عصر و شب تعطيلى را به ياد ندارد كه پارك خلوت باشد: «پارك پر از تپه هاى سبز و درختان بزرگ و كوچك است. تمام اين تپه ها و محوطه پارك پر از خانواده هايى مى شود كه از نقاط مختلف شهر براى تفريح به اينجا مى آيند.» با اين حال مثل كسى كه صاحب شى ءاى ارزشمند است و بايد براى حفظ آن تلاش كند، مى افزايد: «هر كسى مى خواهد بيايد. براى ما كه فرقى نمى كند. فقط شاخه ها را نشكنند، گل ها را خراب نكنند و محيط پارك را از بين نبرند.»
تومار پشت تومار
هواى گرم سالن همايش هاى وزارت كشور، ميهمان ها را كه از شهرهاى دور و نزديك هستند، به داخل مى كشاند.
شايد دستور جلسه اين بار مجمع بانوان عضو شوراهاى اسلامى هم، علاوه بر وسايل گرم كننده داخل سالن همايش، از سرماى زمستانى آذرماه ۸۳ بكاهد. وقتى همه پشت ميزهايشان مى نشينند. سخنران بالا مى رود و پيشنهادش را مطرح مى كند. جمع آورى تومارى تا بر خلاف تومار اهالى كوچه و خيابان هاى اطراف پارك نشاط نه در نفى، بلكه در تأكيد بر ايجاد پارك اختصاصى بانوان باشد. تومار خطاب به نمايندگان مجلس نوشته و امضا شده و از آنها خواسته مى شود تا بودجه اختصاص يافته به امر ساخت پارك بانوان كه تاكنون توسط دفتر مشاركت امور زنان (وقت) رياست جمهورى بلوكه شده است را در اختيار شهردارى هاى مراكز استان هايى كه پروژه پارك بانوان را در دست اجرا دارند، قرار بدهند. اين بار مدير جلسه پيشنهاد مى كند اين جمله هم «نتيجه اين اقدام (ساخت پارك بانوان) آرامش بيشتر بانوان را در فضاهاى امن به همراه دارد.» به آخر نامه درخواستى اضافه شود.
طبق معمول هر طرح و مسأله اى كه به حوزه زنان مربوط مى شود، انتظار كشيدن براى دريافت پاسخ يا ديدن واكنش و تحقيق آن، موضوع خارج از قاعده اى نيست. اين بار هم تقريباً ۲ سال بعد از ارسال تومار اعضاى مجمع بانوان شوراهاى اسلامى، نمايندگان مجلس دست به كار نوشتن و امضا كردن تومار و نامه اى ديگرى شدند.
خطاب نمايندگان مجلس، رئيس جمهور بود كه «هر چه زودتر زمينه ايجاد ورزشگاه ها، پارك ها يا اختصاص بخشى از پارك ها به زنان را فراهم كنيد.» ۱۷۵ نفر از نمايندگان مجلس در بخشى از اين نامه نوشته بودند: «با توجه به وجود حجاب براى بانوان در محيط هاى اجتماعى، آنان به محل هاى اختصاصى نياز دارند تا با كمال راحتى و آسايش به تفريحات سالم، ورزش و تفكر در محيطى آرام بپردازند.»
اما حتى اگر ارسال اين نامه ها، اختصاص بودجه ها، ارائه طرح ها و يافتن مكان مناسب براى احداث پارك بانوان، همچنان شهر تهران را صاحب پارك بانوان نكرده است در عوض به گفته رئيس مجمع بانوان عضو شوراهاى اسلامى كشور در سيزدهمين اجلاس اين مجمع در خرداد ۸۶ هم اكنون بيش از ۲۳۰ هكتار پارك بانوان در كشور داريم و حتى شهر نورآباد لرستان نيز بزودى داراى پارك بانوان مى شود.
بدون محدوديت براى پوشش
يكى دوسالى است كه اصفهان صاحب يك پارك بانوان شده است؛ نخستين علامتى كه باعث واضح تر شدن ايده ايجاد پارك بانوان در شهرهاى بزرگ مى شود.
آب پاش هاى پارك بازند. گاه گاهى هم به سر يكى مى ريزند از جمله زنى كه يزدى است و چندسالى است كه در اصفهان زندگى مى كند و حالا براى چند روز ديد و بازديد فاميل همسرش به تهران آمده در پارك نشاط (بهشت مادران) از تجربه رفتن به پارك بانوان اصفهان مى گويد: «پاركش خيلى مجهز است. همه نوع وسايل ورزشى، زمين فوتبال، دوچرخه سوارى هم دارد. زنها با بلوز و شلوار مى گردند و محدوديتى براى نوع پوشش ندارند.»
اين فكر كه ممكن است كسى از محيط پارك سوءاستفاده كند يا عكس و فيلمى در شرايط نامناسب گرفته شود، باعث مى شود چند روزى زنانى كه به پارك رفت و آمد مى كنند با نگرانى تا به همديگر مى رسند سفارش كنند كه خيلى آزاد نباشيد اما در جلوى در موبايل و دوربين عكاسى را مى گيرند. ورودى پارك هم خيلى دقيق كنترل مى شود.»
نمونه اى از اين پارك، در يكى دو شهر ديگر هم ايجاد شده، با محدوديت هايى كمى بيشتر يا كمتر! با اين همه خبرها درباره ساخت پارك بانوان در كشور، خيلى هم با هم جفت و جور نيستند. از خبر ساخت نخستين پارك بانوان در استان خوزستان در سال ،۷۷ تا نخستين پارك زنان در اراك، تهران، رباط كريم، اسلامشهر و شهريار تا ابلاغى كه در سال ۷۸ از سوى معاون عمرانى وزارت كشور به كليه استان ها شد «تا محلى را با وسعت دست كم ۱۰ هزار متر مربع و با هماهنگى مشاورين استانداران در امور زنان و شهردارى ها خريدارى كرده و با كاربرى مركز تفريحى و فرهنگى ويژه زنان در اختيار آنها بگذارند.» و نتيجه طرحى كه همچنان در هاله اى از ترديدها، پنهانكارى، بى برنامگى و كمبود بودجه به سر مى برد.
ديوارهايى با پرده هاى بلند رنگى
سال ۷۱ بود يا ،۷۳ آشكار نيست كه چه زمانى ايده ايجاد پارك هاى ويژه زنان به تبعيت از برخى كشورهاى مسلمان عربى به ذهن مديرانى ايرانى راه يافت. اما طرح اوليه اين بود، «پاركى كه در آن زنان راحت باشند و ديوارهايش را پرده هاى بلند رنگى بپوشاند.»
داشتن درخت هاى بلند يا قرار گرفتن در بلندى دو شرط براى اختصاص دادن هر زمينى به ايجاد پارك بانوان در آن است. يكى از مسئولان ساخت پارك بانوان در زمان اوج بحث هاى پيرامون اين طرح معتقد بود: « پارك مخصوص بانوان را در مكان بلندى احداث مى كنيم و اجازه بلندمرتبه سازى در اطراف آن را نخواهيم داد، تا خانم ها از هوا، آفتاب و همه مظاهر طبيعت استفاده كنند. اين موضوع ديگر نيازى به كش و قوس دادن ندارد.» اين موضوع مى تواند نقطه آغاز مخالفت ها از يك بعد هم باشد، تا آنجا كه در تهران، تابه حال ۲ پارك نشاط و طالقانى كه در ارتفاع قرار دارند، به دليل نداشتن همين پوشش طبيعى و ناكافى بودن حصار گياهى از دور تبديل شدن به پارك ويژه زنان كنار گذاشته شدند. اين اختصاص فضايى ويژه به زنان، البته مخالفت هاى ديگرى را هم در پى داشت، مخالفت هايى با اين مضمون كه به جاى «احداث پارك هايى كه در آن خانواده ها در كنار هم باشند، نبايد در جهت جدا كردن خانواده ها از هم قدم برداشت.»
كارشناس فضاى سبز پارك نشاط هنوز نكته اى را به ياد دارد كه اهالى محله در مخالفت با اختصاص اين پارك به زنان مطرح مى كردند: «مردها جلوى در پارك بنشينند و زنها داخل پارك شوند.»
اما معصومه آباد، عضو شوراى سوم شهر تهران معتقد است: «زنان به داشتن فضاهاى خاص خود نيازمندند» او حتى توجه به اختصاص فضاى ويژه براى زنان و ايجاد فضاى شاد در شهر را از جمله برنامه هاى شوراى شهر سوم مى داند.
موافقان ديگرى هم هستند كه مى گويند: «دختران از برخى ناهنجارى هاى جسمى و قامتى به علت عدم استفاده از نور خورشيد و نداشتن تحرك رنج مى برند كه با فراهم آوردن فضا براى ورزش ، تحرك و حضور آنها در محيط طبيعى تا حد زيادى از اين مشكلات كاسته مى شود.»
پارك بانوان اصفهان با استقبال خوب زنان و دختران جوان اين شهر روبرو شده است. فايده پارك هاى ويژه زنان براى بسيارى از زنان مى تواند اين باشد كه شايد ديگر صبح ها با خيال آسوده از پاركى كه فقط اختصاص به زنان دارد، حتى نگهبان ها و دربانش زن هستند براى پياده روى به پارك بروند و حتى وقتى هوا كمى تاريك مى شود، در محيط پارك احساس ناامنى نكنند. جايى كه فقط اختصاص به آنها، تنهايى ها، استراحت كردن ها و گردششان دارد.
پروژه بى خير براى شهر تهران
مأيوسانه ترين بخش ايجاد پارك بانوان به شهر تهران مربوط است. شهرى كه به گفته مديران ورزشى اش، مردان آن ۷ برابر بيشتر از زنان از امكانات ورزشى برخوردارند، پروژه احداث پارك بانوان در آن، هنوز به سرانجامى نرسيده است. آخرين بار در ۲۹ فروردين ،۸۶ مختارى مديرعامل سازمان پارك ها و فضاى سبز شهر تهران از ۳ پارك مادر آزادگان، مادر قائم و مادر چيتگر نام برد و وعده ۳ ماه ديگر را داد. اما دعواى ميان پيمانكار و صاحب پروژه، كمبود بودجه و از سر و ته تجهيزات و امكانات پارك زدن به هواى نخوابيدن پروژه معلوم نيست كه چه حاصلى در بر داشته باشد.
آيا تلاش ها موجب مى شودكه تهران نيز صاحب پاركى ويژه زنان شود يا بايد به وعده ديگرى كه يكى از مديران امور زنان سازمان ورزشى شهردارى تهران دل سپرد كه «همه دارند كار مى كنند. حالا شايد افتتاح به جاى هفته زن در نيمه شعبان باشد.»