پرستو قادرى
دست روى دست گذاشتن و منتظر ماندن تا كسى از راه برسد و كارى براى ما از پيش ببرد، جز اتلاف وقت نيست. بايد دست به زانوى خود بزنيم و يا على گوييم. حقيقت اين است كه ظرفيت دولت براى استخدام تكميل شده است و سال ها ست كه كسى به استخدام دولتى درنيامده است. پس رؤياى پشت ميز مديريت و وكالت دولتى نشستن و سرماه حقوق گرفتن را بايد فراموش كرد. براى داشتن كار بايد آنها را ساخت، ايجاد كرد و بعد از مواهب آن بهره برد. هرچند كه در سال هاى گذشته نرخ بيكارى در كشور تا مرز ۱۱ درصد كاهش يافته است اما هنوز هم جوان ترين جمعيت دنيا گرفتار معضل بيكارى است. سؤال اين است كه آيا بايد ديگران در جايگاه دولت و حكومت براى جوانان و افراد جوياى كار، شغل ايجاد كنند؟ آيا مى شود با اتكا به توانمندى هاى جامعه جوان، تحصيلكرده، نيرومند و پويا مشاغلى را ايجاد كرد كه از همه ظرفيت هاى موجود بهره برد؟ حالا كه در سراسر دنيا منابع انسانى، ارزشمندترين سرمايه هر كشورى محسوب
مى شود، سرمايه ملى ما به چه كار مى آيد؟

شغل يعنى فعاليتى هدفمند و تعريف شده كه در ازاى انجام آن درآمد مادى نصيب فرد شاغل مى شود. يافتن چنين امكانى مى تواند براى هر جوانى به يك رؤيا تبديل شود، مى تواند هم فرصتى باشد تا با به كارگيرى ظرفيت هاى شخصيتى، استعداد، تمايلات و انگيزه ها، توانمندى ها، سواد و مهارت هر فرد او را به قله آرزوهايش برساند.
دكتر «محمد پيرى عكاشه»، جامعه شناس با بيان اين كه موضوع بيكارى امروز در سراسر دنيا به مشكل حكومت ها تبديل شده است، مى گويد: «شغل در دنياى امروز جزو ضرورت هاى اوليه زندگى به حساب مى آيد. چون به واقع در شرايط امروز بدون داشتن درآمد نمى شود روزگار گذراند. با اين حال، در هيچ كجاى دنيا افراد منتظر نمى مانند تا سيستم دولتى و حكومتى براى آنان شغل ايجاد كند. امروزه در سراسر دنيا بين بخش هاى صنعت و تجارت و بازرگانى و محيط هاى آموزشى چنان پيوندى برقرار شده است كه جوانان در حين دوره تحصيل و آموزش، در حرفه هاى مورد علاقه خود نيز مهارت عملى مى يابند.»
وى مى افزايد: «پس از فراغت ازتحصيل، فرد ماهر و داراى تجربه در حرفه مورد علاقه خود با استفاده از تسهيلات ارائه شده به وسيله سيستم دولتى، پايه گذار عرصه كارى خاص خود مى شود.»
خلاقيت در ايجاد شغل
در شرايطى كه بسيارى افراد دم از نبود كار مى زنند عده اى يافت مى شوند كه با اتكا به زيركى و موقعيت شناسى توانسته اند امكان راه انداختن شغلى نان و آب دار را براى خود فراهم كنند. «ناهيد رستم وند»، كارشناس دفتر مشاغل وزارت كار و امور اجتماعى درباره اين عده مى گويد: «تا چند سال پيش هر روز شاهد كارآفرين تازه اى بوديم كه با خطر كردن روى سرمايه، موقعيت و تخصص خود فرصتى شغلى براى خود و عده اى نيروى كار فراهم مى كردند. در سال هاى اخير نيز شاهد هستيم كه جوانان خلاق ايرانى با ابداع شغل ها و فرصت هاى جديد زمينه فعاليت هاى نويى را ايجاد كرده اند. به عنوان مثال، يك جوان ايرانى به مدت يك سال در خانه نشسته و با جست وجو در اينترنت توانسته است مجموعه ارزشمندى از عكس هاى رايگان ارائه شده در اين شبكه را دسته بندى، موضوع بندى و آرشيو كند. به اين ترتيب وى بانك كامل و با امكاناتى فراهم كرده است كه مى تواند براى ارائه به مطبوعات، مجلات، شركت هاى تبليغاتى و نظاير اينها مفيد باشد و در حال حاضر از فروش اين بانك يا بخش هايى از آن در محيط مجازى درآمد كسب مى كند.»
يك فكر بكر
دنياى پيشرفته و نو به نو تحول يافته امروز، فرصت هاى شغلى بكرى براى آنهايى به وجود مى آورد كه همواره در كمين شكار فرصت ها هستند.
اين موضوع را «مهران عبدالوحيد»، كارشناس ارشد بازرگانى مى گويد و مى افزايد: «اگر جوان ها به كار كردن اعتقاد داشته باشند و براساس فرمايش حضرت امير(ع)، كار را جوهره وجود انسان بدانند آن وقت در ازاى كار شرافتمندانه كه درآمد حلال دارد، به خود افتخار مى كنند.»
وى كه در حال حاضر داراى يك شركت خدماتى و بازرگانى گسترده است، درباره تجربه آغازين خود در عرصه بازار كار مى گويد: «همراه با برادرم تازه از دانشگاه فارغ التحصيل شده بوديم و از بيكارى رنج مى برديم. بارها و بارها به اين و آن رو انداخته بوديم تا براى ما كارى پيدا كنند اما فايده نداشت. يك روز كه سر چهار راه نشسته بوديم، متوجه بى رنگ و رويى جدول هاى كنار خيابان منطقه زندگى مان شديم. فكر رنگ زدن آنها براى شهردارى به ذهن ما رسيد و همان روز به شهردارى محله مان رفتيم و پيشنهاد خود را براى رنگ زدن جدول ها به مسئول مربوطه اعلام كرديم. با سماجت پيگير موضوع شديم تا جايى كه بالاخره شهردار را ملاقات و تقاضاى خود را مطرح كرديم.
وقتى قرارداد رنگ كردن جدول همه خيابان هاى منطقه را امضا مى كرديم حتى يك قلم مو نداشتيم. با اين حال به سرعت وسايل كار را فراهم كرديم. شبها تا صبح يكى مراقب عبور و مرور ماشينها بود و ديگرى رنگ مى زد. بعد از نخستين دريافتى از شهردارى توانستيم كارگر بگيريم و آخر ماه نشد. با شهرداران ۲ منطقه ديگر هم براى عقد قرارداد گفت وگو كرديم.»
همين تجربه موفق و ادامه و گسترش كار زمينه ساز تأسيس شركتى شده كه حالا زندگى ۲ برادر را رونق بخشيده است. شركت خدماتى آنها كه اين روزها نيز طرف قرارداد شهرداران بسيارى در پايتخت است، آنها را از هيچ به همه چيز رسانده است. «عبدالوحيد» اتكا به فكر و انديشه و پيگيرى كارها به صورت جدى را رمز موفقيت مى داند و مى افزايد: «ايده هاى نو در همه جاى دنيا خريدار دارد. جوانان بايد در پى ايده هاى جديد باشند.»
خواستن، توانستن است
امروزه در همه جاى دنيا اين موضوع را قبول دارند كه تفكر مثبت و خلاق مى تواند هر غيرممكنى را به ممكن تبديل كند. كافى است آدمى اتفاقى را انتظار بكشد و در دوره انتظار براى تحقق آن اتفاق، شرايطى را فراهم كند. در اين صورت بنا به نظر اكثر روانشناسان، خواسته فرد به نحوى محقق مى شود كه گاه اسباب تعجب همگان را برمى انگيزد. «تورج ايژگ زاد»، صاحب يك تعميرگاه ويژه ماشين هاى انژكتور در شرق تهران است كه اسم و رسمى بين مالكان خودروى پرايد دارد. وى نمونه اى از افرادى است كه به آرزوى ديرينه خود چنين جامه عمل پوشانده است: «وقتى نوجوان بودم به عنوان پادو در يك تعميرگاه بزرگ كار مى كردم. هميشه در حسرت داشتن تعميرگاه بودم. در حالى كه نه پشتوانه مالى و نه حمايتى لازم را از سوى خانواده داشتم. با اين حال همواره به اين موضوع فكر مى كردم. در دوره جوانى كه كارگر تعميرگاه بودم، موتورهاى انژكتور به تازگى وارد شده بود. يك شب اين فكر در ذهنم جرقه زد كه اگر مى خواهم به رؤيايم برسم بايد از ديگران متفاوت باشم. يعنى چيزى را در حرفه خود ياد بگيرم و تجربه كنم كه همگانى نيست. پس دوره آموزشى و تخصصى تعميرات موتور انژكتور را به عنوان اولين نفراتى كه چنين تخصصى را فرامى گرفتند، گذراندم.»
پيشرو بودن و فرصت شناسى جزو رموز موفقيت است. دكتر «احمدى» استاد دانشگاه علم و صنعت در اين باره مى گويد: «فرصت شناسى و استفاده از فرصت هاى مناسب رمز و راز موفقيت افراد شاخص و پيشرو است. هر چه جهان بيشتر توسعه مى يابد و صنعت دچار تحولات سريع تر و عميق تر مى شود، زمينه بروز توانمندى افراد در عرصه هاى شغلى جديد نيز فراهم تر مى شود. امروز تخصص هايى در هر شاخه از صنعت مورد نياز است كه هر يك به تنهايى دنيايى از مشاغل را ايجاد مى كند.»
انتخاب مسير درست
«هر كه صناعتى را مستعد بود، چون او را بدان متوجه گردانند، هر چه زودتر ثمره آن بيابد و به هنرى متجلى (آراسته) شود والا تضييع روزگار و تعطيل عمر او كرده باشند.» اين سخن از خواجه نصيرالدين طوسى است كه بر موضوع توانايى ها، علايق و انگيزه هاى فردى براى پيشبرد و ترقى در كار تأكيد مى كند.
برخى از كارشناسان نيز معتقد هستند استعدادشناسى جزو وظايف خانواده ها و دولت ها در قبال نيروى جوان است. دكتر «داريانى» متخصص كارآفرينى در اين باره مى گويد: «تحقيقات علمى نشانگر آن است كه افراد موفق در رشته هاى مورد علاقه خود كار يا تحصيل كرده اند. هدايت فرد در بسترى كه امكان رشد و ترقى به دليل پيگيرى هايى كه بنا به علايق خود در آن زمينه انجام مى دهد، خدمت بزرگى به او است. با اين حال، شايد افرادى در نوجوانى يا جوانى دريابند كه مسير درستى را طى نكرده اند، نبايد نااميد شوند. اين عده بايد به سرعت با شناخت استعداد و توانايى خود در مسير درست گام بردارند.»
جوانان هندى در سال به طور متوسط ۸ هزار دلار از راه برنامه نويسى كامپيوترى براى شركت هاى بزرگ دنيا درآمد كسب مى كنند. اين درحالى است كه در كشور ما بيشترين استفاده از اينترنت با هدف سرگرمى انجام مى شود. دكتر داريانى، اين موضوع را به دليل سردرگمى و هدايت نشدن علاقه مندى جوانان در جامعه ما مى داند و مى افزايد: «از همان ابتداى ورود كامپيوتر به جامعه ما هيچ كس به فكر استفاده اصولى و صحيح از آن نيفتاد. صرفاً وسيله اى تجملى در خانه ها يا با كارايى در حد ماشين حساب يا بايگانى در بانك ها و برخى اداره ها مورد استفاده قرار گرفت. در حالى كه از همان اول بايد به موضوع بازار كار مجازى فكر مى كرديم. فرصتى كه ما به راحتى از كنار آن گذشته و مى گذريم درحالى كه در سراسر دنيا براى پاسخ به معضل بيكارى در جامعه ها مورد توجه ويژه قرار گرفته است.»
مهندس «امير آوين زاد» داراى يك شركت مجازى صادرات و واردات انواع كالا است. دفتر كار او اتاقى كوچك در آپارتمان محل زندگى اش است. تمام روز دركنار همسر و خانواده اش است و درماه آنقدر درآمد دارد كه يك زندگى بى دغدغه را از سر بگذارند. او با جست وجو در اينترنت توانسته است شركت هايى را شناسايى كند كه در امر بازرگانى و تجارت فعال هستند. مدت ۷ ماه هم در داخل تلاش كرده است تا با تعدادى از شركت هاى صادركننده، دفاتر ترخيص كالا و گمرك ارتباطات تجارى و كارى برقرار كند. حالا او بيش از هفت سال است كه شركت مجازى خود را راه انداخته است و از مواهب آن بهره مند مى شود. وى مى گويد: «بيكار بودم و به قصد يافتن شغل راهى كويت شده بودم. در آن جا با اين شيوه تجارت آشنا شدم و پس از طى دوره هاى آموزشى در زمينه كامپيوتر، تجارت، بازرگانى و بازاريابى كار خود را شروع كردم.»
انتخاب شغل در مسير پرپيچ و خم زندگى جزو انتخاب هايى است كه مى تواند آينده هر فرد را تعيين كند. مى شود به كمترين ها قناعت كرد، بى خيال استعدادها و توانمندى ها شد و در حركت يكنواخت و بى افق تن به شرايط سپرد.
مى شود هم آرزو داشت. افق هاى بلند را طلبيد و در پى دستيابى به آنها با مدد فكر، انديشه و آينده نگرى در راه توسعه و ترقى گام برداشت. دكتر «عاطفه آذرمان»، روانپزشك اميدوارى و اعتماد به نفس را لازمه موفقيت در مسير كارى هر فرد توصيف مى كند و مى گويد: «اقدام اوليه براى هر كارى كه فكرش در ذهن ما جرقه مى زند وابسته به ميزان اعتماد به نفس هر فرد است. اگر كسى خودش را باور كند، با يقين در راه انتخاب شده قدم برمى دارد و هرگز از شكست نمى ترسد.»
صنعتى و تخصصى شدن دنياى امروز باعث شده است تا مشاغل گسترش يابند. ايجاد شغل هاى زيرمجموعه مشاغل بزرگ، فرصتى را براى افراد جوياى كار ايجاد كرده است تا با اتكا به خودباورى و اعتماد به نفس در راه تخصيص اين كارها به خود گام بردارند. «مرتضى زمانى فر» كارشناس علوم اقتصادى با اشاره به توسعه علم در كشور ما مى گويد: «صاحبان صنايع جديدى نظير بيمه، حقوق، خودروسازى، تبليغات، طراحى، تجارت الكترونيك و نظاير اين ها كه در كشور در حال گسترش است چشم انتظار نيروى جوان است تا با اعلام آمادگى، فرصت ها را به آنها واگذارد.»