سياوش فانى
نهمين بى ينال طراحى گرافيك معاصر ايران، اين بار از يوغ طراحى پوستر خارج شد و به انحصار صرف پوستر خاتمه داد تا جشن آغاز به كار خود را با ديگر گرايش هاى گرافيك سهيم كند.
در اين ميان اما، نكته قابل توجه و غير قابل پيش بينى اى پديدار شد به گونه اى كه حوزه طراحى پوستر هاى بخش هاى مختلف بى ينال نهم گرافيك معاصر ايران، به شيوه اى نوگرايانه و دموكراتيك فراهم شود و شور و شعفى ميان جامعه گرافيك به وجود آمد تا طراحانى كه به صورت مجزا از طريق پاكت پستى اطلاع يافته بودند، طراحى بخش هاى اصلى و جنبى را عهده دار شوند. كه تاكنون در نوع خود كم نظير است.
در پى انصراف شمارى از مدعوين طراحى پوستر، كه از طريق شوراى برگزارى انتخاب شده بودند و دليل انصراف خود رامشغله كارى عنوان كردند، بيشتر دعوت شدگان نيز به صورت اعلام نشده اى اين شيوه انصراف را برگزيدند، تا حضور دوباره طراحان بزرگ خود نمايى كند.
البته در اين ميان برخى طراحان منصرف با انتشار بيانيه اى، شيوه غير حرفه اى در برابر منشور حرفه اى انجمن صنفى گرافيك ايران را ياد آور شدند و خود را موظف به پيروى از آن دانستند. با اين حال، شمار ديگر از مدعوين در اين دوئل شركت كردند، تا شانس خود را بيازمايند.
در ماه هاى گذشته جايگاه برگزار كنندگان در كش و قوس هاى متعدد، در حالى كه به ظاهر به همسويى نزديك مى شد، رفته رفته كمرنگ تر شد و تلاش براى كسب امتياز بيشتر، خودنمايى كرد تابرپايى دوسالانه- كه معنى دوسالانه را از دست داده بود- با حمايت هاى ديرهنگام دولتى به وقفه سنواتى اش افزوده نشود و با يدك كشى اين عنوان بر روى ريل قرار گرفته و راهش را ادامه دهد.
حال آن كه بار ديگر تكليف طراحى پوستر دوسالانه گرافيك در محاصره طراحان قبلى قرار گرفت و زنگ بازگشت به عقب به صدا در آمد. در اين هنگام كه ذهنيت اوليه حاكى از نوع نگرش مدرن به طراحى اين رويداد بود، در حركتى كاملاً سنتى، طراحى پوسترهاى اصلى و جنبى، مورد بازنگرى فكرى قرار گرفت و بعد از چند حركت؛ كيش و مات و بازى از نو آغاز شد.
در سال هايى كه برگزارى دوسالانه هشتم گرافيك ايران كه به طراحى پوستر اختصاص داشت، محيط طراحى گرافيك ايران تحت شعاع آن بود و برگزارى دوسالانه هاى موازى، سعى در بسط و گسترش اين شيوه بيان تصويرى داشت و شور و شوق طراحى، بيشتر پوسترهاى فرهنگى چهره ذهنى هنرمندان طراحى گرافيك نوپا را دگرگون ساخت و به اين شائبه دامن زد كه گرافيك يعنى «پوستر» و گرافيست يعنى «پوسترساز».
در اين ميان بخش هاى فراموش شده گرافيك، كه فقدانشان احساس مى شد، خود را متولد شده نيافتند و سعى آنها در «حركت»، ديده نشد و در جاى خود ساكن ماند در همين ميان باز هم پوستر و باز هم پوستر ساز بود كه چهره به روزترى باوجود واقعيت وجودى خود داشت و تصور آن مى رفت كه لازم است در پيمودن اين همه مسافت تجربى و ذهنى، به تيك تاك زمان نيز احترام بيشترى بگذارد و حركت كند.
اگر چه حركت اين سرعت در طول هزار و ۹۵ روز، گاهى تند و گاهى كند بود، ولى در اين سمت و سو نگاه به افق روبه رو هنوز هاله اى از سراب داشت. تا هيچ چيزى جدى تلقى نشود و «انديشه»، اين عنصر انسانى در تجزيه و تحليل ديدگاهى باز بماند.
برپايى فوق العاده نمايشگاه هاى پوستر در گوشه و كنار كشور، با ايجاد نام هايى زيبا، امكان پذير شد و خيل طراحان را به سمت خود كشيد.
تصوير، نوشته و اين آغاز و پايان يك پوستر بود. در اين ميانه طراحان جوان بيشتر خود را باز يافتند و با توليد انبوه و انديشيدن قبل از طراحى، با شركت و حضور بين المللى ركوردهاى زيادى را به ثبت رساندند.
با اين حال در رونمايى پوسترهاى طراحى شده براى بخش اصلى و جنبى، نام هاى آشناى گرافيك ايران ميهمان چشم ها شدند و تصوير ذهنى خود را از اين رويداد به نمايش گذاردند، كه در اين ميانه برخى طراحان راه هاى كوتاه و برخى راه هاى پر پيچ و خمى را برگزيدند و در پى جستار ذهنى خود، اين نتايج را كشف كرده كه حاصل نتايج قطعى انديشه و سابقه حرفه اى آنان محسوب مى شود.
در بازبينى هاى اوليه فرازو نشيب هايى قابل مشاهده بود، كه در برطرف كردن و هموار ساختن تصوير و تصور طراحان پوستر هاى بخش هاى مختلف (اصلى و جنبى) دو سالانه گرافيك ايران براى ذهنيت بينندگان كوشش مى شد، كه اين مهم از مسير تجزيه تحليل و بررسى بصرى پوسترهاى توليد شده با هدف روشن تر شدن اذهان مخاطبان صورت مى گرفت.
مصطفى اسداللهى
اين پوستر داراى ۶ ستون بصرى است كه ستون نخست به بخش اطلاعات فارسى، ۴ ستون وسط عناصر بصرى و ستون آخر اطلاعات لاتين را در بر مى گيرد.
نوع چينش عناصر اطلاع رسانى فارسى به دليل نوع نوشتار آن از راست به چپ است و در لاتين نيز برعكس آن، كه نوع قلم هاى آن به ترتيب «نازنين» و «Arial» است. همچنين اين پوستر از ۷ رنگ تشكيل شده، كه ريشه سنتى در فرهنگ ايرانى دارد. بازتاب نور نيز ۷ رنگ است، اگر چه برخى رنگ ها در اين بازتاب وجود ندارند.
از ديگر عناصر تصويرى فرم هاى ذوزنقه اى هستند كه به تفسيرى مى توان از آن به عنوان نوعى پرچم كشورها ياد كرد و در حالتى ديگر نوعى بافت. وجود ۱۸ مثلث كه پائين را نشانه گرفته اند ديد مخاطب را به اين سمت هدايت مى كند و به نوعى حركت است.
از فرم زيگزاگ خاكسترى تعابير مختلفى را به همراه خود دارد و از لحاظ تصويرى شكل راهروى سخت، (به دليل تيزى و ياورود سخت) است. با وجود اين حائلى ميان تصوير و متن وجود دارد.
يك دوم بالاى تصوير، سرشار از تجمع تصوير و اطلاعات هدايت كننده است كه قسمت بالا را با پائين پوستر كاملاً متمايز و جدا مى كند و تركيب بندى متقارن آن مخاطب را به سكون وادار مى كند، اگر چه حركت روبه پائين عناصر بصرى با رنگ هاى متنوع ميل در حركت دارد.
قرار گيرى ۱۲ نشانه در اين پوستر بر حساسيت لى آوت آن افزوده به نحوى كه اسپانسرها به دو بخش در بالاى تصوير تقسيم شده اند كه تنها نشانه هاى دوسالانه گرافيك معاصر ايران و دوسالانه پوستر تهران داراى رنگ است كه تأكيد بيشترى بر اين نشانه ها ست.
يك دوم پائين پوستر در برگيرنده قسمتى از فرم بصرى رنگى است كه به پائين هدايت شده اند و در سمت راست تعدادى اسپانسر قرار دارند كه رنگ آنها نيز همانند نشانه هاى قسمت بالا «سياه» انتخاب شده اند و سرانجام تنها نوشته عمودى پوستر، امضاى طراح است كه در انتهاى چپ زاويه ۹۰ درجه پوستر قرار گرفته است. با اين توصيف ها پوستر اصلى دوسالانه در محدوده پوسترهاى «فرماليستى» جاى مى گيرد. البته اگر در اين پوستر عوامل اطلاع رسانى را در خارج ازكادر قرار دهيم هيچ نشانه اى از پوستر يك فستيوال گرافيك ملاحظه نمى شود و اين فرم ها هستند كه تعابير بصرى و ادراكى را ارائه مى كنند.
قباد شيوا
پوستر از لحاظ تركيب بندى متقارن است، تقارنى قطبى و مركزى. در پلان بندى عناصر، پس زمينه در سويى و نوشتار در سويى ديگر قرار گرفته اند كه بدون استفاده از عناصر بصرى گرافيكى منهاى نشانه و كادر مستطيل كاملاً پوسترى نوشتار محور، محسوب مى شود.
رويكرد سنتى و ماهيتى ملى گرايانه اين پوستر را متمايز تر نشان مى دهد. استفاده از رنگ اكر و رنگ آبى فيروزه اى كه رنگى كاملاً ايرانى است و قدمت چند هزار ساله اى در معمارى ايران دارد چاشنى ايرانى بودن پوستر را افزايش داده و جنبه بين المللى بودن پوستر را محو مى كند.
انتخاب خوشنويسى (شكسته نستعليق) و قرار دادن آن كنار impact و توليد يك تركيب بندى متصل و انتخاب رنگ قرمز (نوشته لاتين) اتفاق مهمى بود كه فضاى سرد impact را با توجه به خط ضخيم دور فارسى، از يك وزن برخوردار ساخت.
ايجاد رنگ آبى فيروزه اى در دل فضاى منفى impact را شايد سعى در تعاملى ميان شرق و غرب به حساب آورد.
در اين پوستر از ۴ نشانه استفاده شده است؛ نشانه نخست «نهمين دوسالانه جهانى پوستر تهران» در ميان نوشته ها و قسمت پائين به همراه «نشان دوسالانه گرافيك معاصر ايران» و در نهايت نشانه طراح كه سعى در قرار دادن آن، ايجاد تركيب بندى بهتر بوده است.
فرشيد مثقالى
نخستين چيزى كه در اين پوستر جلب نظر مى كند، پراكندگى و بى نظمى است و كادر قرمزى كه نوشته «نهمين دوسالانه گرافيك معاصر ايران» بر روى آن قرار گرفته است.
قرار گيرى كادر خاكسترى كه حمايت كنندگان مالى در آن جا گرفته اند تشكيل دهنده پلان دوم آن است.
قرار دادن نشانه هاى اصلى نمايشگاه «نهمين دوسالانه جهانى پوستر تهران» و «دوسالانه گرافيك معاصر ايران» با دو رنگ متفاوت كه شايد بتوان به دلايلى از نشانه اول گذشت ولى دومين «نهمين دوسالانه جهانى پوستر تهران» است جاى هيچ گونه گذشتى باقى نمى گذارد چرا كه همه كادر هاى اين نشانه به يك رنگ قرار داده شده اند كه خود يك نوع نشانه جديد است، كه ماهيت نشان اصلى را دگر گون ساخته است. به نوعى كه در هيچ كدام از ۳ تعريف، توليد نمونه هاى يك نشانه( رنگى، سياه و سفيد و خاكسترى) جاى نمى گيرد.
اگر اين پوستر را با وجود ماهيت مدرنش، سنتى بناميم آيا فضاى گرافيك معاصر ايران از نظر طراح اين گونه به نظر مى رسد؟! وسعى چند ساله براى پيشرفت در زمينه هاى مختلف تصويرى اين گونه عقب مانده است كه بايد به ريشه هاى چند قرن گذشته بازگشت كنيم؟! آيا ذهنيت توليد اين اثر غير از نشان دادن گرافيك معاصر ايران است؟
با بازنگرى حداقل زمان سپرى شده، شايد بتوان به نتايج پيشروترى هم رسيد.
مجيد عباسى
اگر به تنهايى اين پوستر را تجزيه كنيم از يك تقارن خطى سود مى جويد و تنها پوسترى است كه فاقد اطلاع رسانى فارسى است و به طور قطع براى فارسى زبانان طراحى نشده است.
اين پوستر چيزى جز يك پوستر فرماليستى نيست و براساس شيوه طراحى پوستر هاى دهه ۸۰ برلين و سوئيس طراحى شده است.
ايجاد فرم هاى بصرى در تغيير سايه هاى نوشتارى و انتخاب فضاى پركنتراست سايه ها و تأثير آن بر فرمال بودن اين پوستر است.
با قرار دادن حاميان مالى از سمت چپ پوستر از بالا به پائين و انتخاب رنگ خاكسترى به بهتر ديده شدن خطوط كنتراست دار (نوشتار اصلى پوستر) كمك زيادى شده است.
آلن لوكرنك
مبناى اصلى طراحى اين پوستر بر پايه شيوه عكاسى است.
در اين پوستر كادرى سفيد در نظر گرفته شده است كه سايه مردى بر روى اين كادر قرار دارد و ساختار اصلى قرار گيرى اسپانسر هاى اين پوستر نيز با پوستر طراحى شده براى «مروين كرولانسكى» تفاوتى ندارد.
انتخاب عدد ۱۰۰ به لاتين و فارسى از ديگر نكات اين پوستر محسوب مى شود كه انتخاب عدد لاتين آن با توجه به نبود عنوان لاتين چندان ضرورى به نظر نمى رسد و تنها براى استفاده از فرم توليد شده است چرا كه اگر به معنى آن توجه شود مى تواند جمع دو عدد ۱۰۰ باشد كه شبهه برانگيز است.
با اين حال اگر اين پوستر را كه متولد شده زاويه ديد يك دوربين عكاسى در نظر بگيريم، فاقد يك كادر بندى مناسب است به صورتى كه نه بيانگر معمارى پس زمينه است و نه مخاطب را در حال و هواى محيط قرار مى دهد.
اين اثر را مى توان در دسته پوسترهاى معناگرا قرار داد چرا كه نوعى نگرش مدرن به واسطه انتخاب موجوديت انسانى و قرار دادن انسان معاصر و واقعى به صورتى كاملاً گرافيكى و نماد گونه بر روى سطح كادر سفيد، از نشانه هاى ذهنيتى اين پوستر است.
رضا عابدينى
مى توان در باره اين پوستر و طراح آن راحت تر به گفت وگو نشست، طراحى پوستر «نمايشگاه آثار هيأت داوران» سير تحولى مسير راهپيمايى شده اين طراح است.
رنگ پس زمينه اين پوستر در ديگر كارهاى وى نيز استفاده شده (مقواى كرافت) است كه با چاپ افست موجب افت كيفيت شد.
اين پوستر كه تنها بر مبناى نوشته هاى فارسى و لاتين طراحى شده است حركت را به مخاطب خود هديه مى كند. كشيدگى حروف فارسى اجازه قدرت نمايى نوشته هاى لاتين را سلب مى كند و در مقاطعى از درك تصويرى، كاملاً بر لاتين فائق مى شود . همچنين رنگ سفيد نوشته هاى لاتين نيز از ارزش گذارى بيش از حد آن مى كاهد.
لى آوت متفاوت و پراكنده آن نيز با توجه به گردش چشم، قرار داده شده و نشانه ها نيز در نقاطى كه متن معرف نشانه است جاگذارى شده است ( توجه به دوسالانه جهانى و در كنار آن نوشته لاتين و نوع قرارگيرى نشانه اين فستيوال پوستر).
ارتباط مستقيم متن لاتين با متن فارسى با مهارت طراحى شده و قلقلك تصويرى و بازى هايى همچون زير و رو رفتن نوشتار نمونه هاى بارزى از اين نوع پردازش تجربه هاى قبلى طراح در توليد اين پوستر بود.
احترام طراح به خوانايى اين بار ثابت شد كه وى هم به تصوير و هم به متن احترام ويژه اى مى گذارد.
ابراهيم حقيقى
اين پوستر افقى، داراى ۳ رنگ اصلى است (زرد، سياه و آبى) تقسيمى از سطح و چهره گرافيكى شده مرتضى مميز كه در فضاى سفيد محو و ارتباط بيشترى با فضاى اطراف كادر تصويرى در فضاى سفيد محو شده و ارتباط بيشترى با فضاى اطراف كادر تصوير برقرار ساخته است.
انتخاب رنگ زرد را مى توان به عنوان دوره اى از طراحى پوستر هاى مميز كه در دهه ۷۰ بيشتر شاهد آن بوده ايم، نسبت داد.
نشانه ها در اين پوستر به صورت كاملاً سيال قرار داده شده است كه چشم بيننده به دنبال نشانه ها در حركت است و تمامى تصوير به صورت واحد ديده مى شود. انتخاب سايز پوستر نيز به واسطه كادر سردرهاى سينما انتخاب شده است. در قسمت مثلث سفيدى كه برگشته است نوشتارهاى فارسى و لاتين قرار گرفته است و امضاى مميز كه ارتباط امضا با فضاى سياه را به وجود مى آورد. اين مثلث سفيد حاصل رونمايى از يك روش جديد نيز مى تواند تجسم شود.
با اين توصيف ها اين پوستر را مى توان يكى از پوسترهاى به ياد ماندنى اين دوره از برپايى دوسالانه دانست چرا كه به دليل وجود عناصر خالص و گرافيك غالب، در ذهن جاى مى گيرد.
حسن موسى زاده
عوامل بصرى اين پوستر كه شكلى كاملاً متقارن دارند نوعى صنعت است، گچبرى نقش برجسته اى از برگ ها را نشان مى دهد كه جاى بسى تأمل بيشتر داشت.
طراحى با مضمون هاى ترافيك گفت وگو و ميراث فرهنگى ۳ مقوله فرهنگى است و در طراحى اين پوستر به گونه اى كلمه گفت وگو همرنگ نقش اصلى شده است كه گويى اين دو بايد با هم درارتباط باشند. در تعريف بصرى بيانگر همگون بودن نوشتار و تصوير است، حال آنكه واژه گفت وگو ارتباط ضعيفى با نقش برجسته گياهى دارد.
معمارى ايران در نقوش (كاشيكارى و كتيبه) بيشتر شناخته شده است تا در گچبرى كه موارد عمومى آن وجود دارد و جنبه دكوراتيو آن بيشتر از جنبه مفهومى آن است. در انتخاب اين نقش و قرار دادن ۱۳ مداد در كنار آن، مفاهيم جديدى توليد مى شود. از سوى ديگر آيا مداد نماد گرافيك محسوب مى شود و يا نقش مداد ضخيم تر، ارائه كننده چه تعريفى است؟
در اين پوستر ردپاى يك تصوير دكوراتيو بيشتر از بقيه دسته بندى هاى تصويرى به چشم مى خورد.
صادق بريرانى
منوچهر عبدالله زاده
اين پوستر داراى ۲ پلان است كه تصوير پس زمينه دوم (صادق بريرانى) و پلان اول شيوه كارهاى وى است كه در نهايت به پيكر طراح ختم مى شود.
نوشتار فارسى و لاتين به صورت چپ چين به نمايش درآمده است كه رنگ هاى بنفش، سبز، نارنجى و آبى در برگيرنده اطلاعات نوشتارى پوستر هستند. قرار گرفتن نشانه هاى ايران در پائين (منهاى نشان دوسالانه گرافيك معاصر ايران) به همراه نشان ايكوگرادا (انجمن بين المللى طراحان گرافيك جهان) تأكيد بيشترى بر اين ۲نشان است.
ساعد مشكى
در اين پوستر نيز همانند ديگر موارد توليدى، طراح سعى در پا فشارى براى استفاده از تكنيك هاى مكرر خود دارد و هنوز با ماشين تايپ قديمى نوشتار را درج مى كند.
طراحى اين پوستر از جهات زيادى قابل نقد است، چرا كه پوسترى كه براى طراحانى مدرن توليد مى شود با فضاهاى تيره و به صورتى ديگر تكنيك ارائه چاپ دستى، هيچ سنخيتى ندارد.
حوزه بيانى و معرفى ۲طراحى كه پوستر نمايش آثار آنان است، چگونه تعريف مى شود. در اين ميان آيا نبايد فرقى ميان آگهى تدفين و كارت ازدواج قائل بود و فرم را رها و بيشتر به محتوى پرداخت؟! چرا كه فرم مى تواند به راحتى مفهوم را به انتزاع بكشاند.
انتظار از اساتيد
تلاش تنظيم اين گزارش، گفتار صادقانه اى بوده است كه واقعيت ها بتواند راه گشايى براى رويدادهاى پيش رو باشد. در اين بررسى هايى كه انجام شد نتايجى كه مى شد در استفاده از نيروهاى جوان داشت و با هر ايرادى كه بر اين گروه وارد بود، بستر بيشترى براى رشد و نمود اين ذهن هاى آماده فراهم شود.
همانند فرماندهى كه سربازان را هدايت مى كند و به آنان سمت و سو مى دهد. هيچ فرماندهى جنگنده اول نيست و هيچ سربازى فرمانده نيست.