دنباله خاطرات احمد على خان مورخ الدوله منشى اول سفارت آلمان
اوضاع اصفهان
تلگراف واصل از اصفهان مشعر است كه علما مجلسى دارند و در باب اوضاع عمومى در مذاكره هستند. قريب ۵۰۰ نفر سوار بختيارى به سركردگى ابوالقاسم خان و سردارمعظم و عليرضا خان بهادرالسلطنه و خليل خان وارد شده از طرف عموم طبقات اصفهان مورداستقبال واقع و خطبه هاى مفصل خوانده شده است.
چهارشنبه ۱۵ دسامبر ۱۹۱۵ (۷صفر ۱۳۳۴) در نزديكى ساوه جنگ مجاهدين با قشون روس مداومت دارد. ۳ روز قبل روس ها درصدد شبيخون برآمده بودند. قواى نايب حسين كاشى مطلع شده و شبانه به زد و خورد پرداخته و قريب ۱۰۰ قبضه تفنگ گرفته اند.
تشكيل نيروى قزاق مجاهدين در قم
در قم« خليل خان» نام صاحب منصب بريگاد قزاق كه چندى قبل با يك عده قزاق از همدان به قم رفته ، اخيراً به «كميته دفاع ملى» در قم پيشنهاد نموده بود اقدام به تشكيل قزاقخانه مركب از ۲ هزار نفر با ملبوس قزاقى درآنجا به عمل آورد و به هر سوار قزاق ماهى هيجده تومان و به هر پياده دوازده تومان از طرف كميته حقوق داده شود. چند روز قبل اين پيشنهاد موردقبول واقع و بودجه آن به تصويب «كميته دفاع ملى» رسيد و خليل خان عده اى استخدام كرده كه همه روزه مشغول مشق هستند.
اخبار تهران
«ژنرال يالمارسن» به توسط اداره ژاندارمرى پيشنهادى به وزارت داخله نموده كه بعداز انقضاى مدت كنترات در ازاى خدمات او ماهيانه ۱۰۰تومان به رسم مستمرى ازطرف دولت درباره مشاراليه برقرار شود. وزارت داخله عين پيشنهاد را به هيأت وزرا فرستاده است.
«مسيو وستداهل» رئيس تشكيلات اداره نظميه به واسطه تعويق پرداخت حقوق اين اداره از شغل خود استعفا نموده و هنوز در حال بى تكليفى باقى است.
جلسه علنى مجلس به واسطه غيبت عده زيادى از وكلاى مهاجر كه خيال معاودت به تهران را ندارند ديگر تشكيل نمى شود و مى توان دوره سوم تقنينه را پايان يافته دانست.
حمله روس ها به ساوه
يكشنبه ۱۱ صفر - ۱۷ دسامبر ۱۹۱۵ - درحدود يك هزار و پانصدنفر قشون روس از راه «رزن» در نزديكى همدان به طرف ساوه حركت نمودند. اين دو سه روزه جنگ ساوه اهميتى پيداكرده و برقواى مجاهدين و قشون روس افزوده شده «امير مفخم» اين سواران را به طرف ساوه گسيل داده يكصد نفر به رياست «امير حشمت» يكصدنفر به رياست «يدالله خان» يكصدنفر به رياست سردار حشمت يكصدنفر به رياست «حاج جلال لشكر» و «سالار همايون» كه از خوانين «كمره» مى باشند. همچنين «سردار صولت» با پانصدنفر از سوارهاى خود كه در قم اقامت داشته، به سوى ساوه حركت كردند كه از آنجا به همدان بروند.
در اين وقت جز در نقطه «پل شكسته» بين يك عده از قشون روس و ژاندارمرى كه در اطراف همدان بودند جنگى واقع نمى شود و روسها قواى كمكى فرستاده سواران بختيارى كه از اصفهان حركت كرده بودند به «اراك» وارد شدند.
اعلام حكومت نظامى در همدان
تلگرافى قوام الملك به دولت مى كند كه به هيچ وجه اختيارى در امور ندارد اتباع انگليسى از كرمان به طرف بندرعباس حركت نمودند و اتباع روس هم هر چه در كرمان بوده به معيت سواران بختيارى به سمت تهران عزيمت كردند.
سلطان (سروان)« مهدى قلى خان» تلگرافى از اصفهان به مقام سلطنت مخابره نموده مبنى بر اين كه، چون اجانب با قواى نظامى خود تاج وتخت پادشاه محبوب ما را تهديد مى كنند، لهذا افراد «رژيمان ژاندارمرى اصفهان» به طرف ميدان جنگ حركت كردند تا وظيفه خود را انجام دهند.
يك هزار نفر بر عده قشون روس كه در «لاله كان» مشغول جنگ بودند افزوده گرديد.« ژنرال باراتف» قبل از حركت به طرف قزوين در حضور «امير افخم» و بعضى از محترمين اهالى نطق مفصلى نمود مشعر بر اين كه سپاهيان روس به هيچ وجه درصدد مزاحمت به اهالى همدان نخواهند بود و به آنها تعليمات داده شده است كه با كمال مهربانى با مردم سلوك و رفتار نمايند سپس حكومت نظامى در شهر همدان اعلان كرد.
بحث ايران در پارلمان انگلستان
روز گذشته«سر ادوارد گرى» در پارلمان انگلستان اظهار داشت كه ژاندارمرى ايران در تحت نظر صاحب منصبان سوئدى خود، علناً بر ضد دولت طهران شورش كرده و قونسول انگليس و رئيس بانك شاهنشاهى شيراز را دستگير و اموالشان را ضبط نموده است. ژاندارمرى نيز تمام پول باج را گرفته و چنان كه وزارت خارجه انگلستان اطلاع داد ژاندارمرى برخلاف ميل دولت ايران به اين اقدامات مبادرت ورزيده و دولت از اين معنى به غايت خشمگين مى باشد.
لندن ۸ دسامبر- در مجلس لردها راجع به اوضاع حاضره ايران «لرد گرو» اظهار داشته است كه دولتين آلمان و عثمانى براى اين كه ايران و افغانستان را بر عليه روس و انگليس داخل در جنگ نمايند متشبث به تمام وسائل ممكنه شده اند منجمله از قتل و تهديد و خريدارى و اجير كردن اشخاص هم خوددارى ننموده اند. مثلاً اقدامات فوق الذكر از طرف مأموران آلمان و عثمانى در افغانستان و عربستان به عمل آمده است. به محض اين كه حكومت ايران تصميم گرفت جدا از تحريكات دشمنان ما جلوگيرى نمايد فوراً وزراى مختار آلمان و عثمانى از تهران حركت كرده به جنوب مملكت براى تحريك عناصر فاسد ايران و ژاندارمرى عازم شدند.
«لرد گرو» هم مانند «سر ادوارد گرى» امروز در مجلس شرح مفصلى راجع به ژاندارمرى ايران و طرز رفتار وعمليات صاحب منصبان سوئدى اظهار داشت.
لرد مشاراليه هم مثل رفقاى خويش در اقدامات وعمليات صاحب منصبان سوئدى ژاندارمرى ايران دولت سوئد را مسئول مى داند و حتى دولت سوئد را از عدم توجه به اقدامات صاحب منصبان خود مقصر كرده و شريك آنان مى شمارد.
«لرد گرو» مى گويد كه توقيف قونسول انگليس در شيراز يكى از اتفاقات قابل ملاحظه مهمى است و بايد جداً از اين گونه اقدامات جلوگيرى و ممانعت شود. حكومت ايران واقعاً خيال داشت كه مانع بعضى پيشامدهاى ناگوار گردد و براى مساعدت با حكومت، مشاراليه عده معتنابهى از قشون روس به طرف طهران اعزام شد كه از دسايس و تفتينات دشمنان نزديك بود مثل ساير نقاط ايران دچار هرج و مرج شود جلوگيرى به عمل آيد روابط و طرز رفتار ايرانى ها با قشون خارجه به خوبى معلوم است و ژاندارمرى ايران هم از همين نقطه نظر تشكيل گشت ليكن نبايد فراموش كردكه در منطقه شمالى ايران مدتى است عده اى از قشون روس متوقف گشته دولت روس اظهار عقيده نموده كه فقط حضور قواى نظامى مى تواند منافع وى را در شمال ايران محفوظ داشته و از عهده استقرار انتظامات آن صفحات برآيد. حكومت ايران به خوبى مى دانست كه بدون مساعدت خارجى از عهده مملكت دارى بر نخواهد آمد. حتى ملتفت اين نكته هم شده بود كه اگر مستقلاً نتواند در ايران حكمفرمايى نمايد و مجبور به استعانت اجانب گردد بهتر اين است كه از دولتين روس و انگليس طلب مساعدت و همراهى كند نه اين كه ملتجى به آلمان وعثمانى شود و منظور دولتين روس وانگليس از نگاه داشتن قواى نظامى خويشتن در شمال ايران و بوشهر فقط حفظ استقلال و تماميت ايران است و فعلاً هم طرفين همين مقصود را تعقيب مى كند. چنان كه بر همه معلوم است تاكنون با دولت ايران همه قسم مساعدات مادى و معنوى نموده ايم پول لازم داشته داده ايم. همچنين حاضر هستيم كه با دولت ايران مساعدت نموده و قواى لازمه نظامى را در تحت رياست وتعليمات صاحب منصبان خارجه براى احتياجات داخلى تشكيل دهيم، ليكن براى اين مقصود بايد مشاقانى (فرماندهان) انتخاب شود كه مثل صاحب منصبان سوئدى ژاندارمرى ايران را از جاده مستقيم خارج ننمايند. من تصور نمى كنم كه اوضاع كنونى و پيش آمدهاى فعلى ايران باعث شود كه ما از آتيه ايران هم صرفنظر كرده به كلى خويشتن را در آغوش يأس و نوميدى اندازيم. ما تاكنون هميشه با شاه جوانى كه در موقع مهيب خطرناكى عهده دار مملكت گشته مناسبات و روابط حسنه و دوستانه داشته ايم. اوضاع حاضره و جريان حوادث مهمه كنونى ايران هر حكمران و ديپلمات ماهر و استادى را هم عاجز مى كند چندان محل تعجب نيست اگر شاه جوان از مملكت دارى اظهار عجز نمايد. ما فعلاً مى توانيم اميدوار باشيم كه شاه جوان در آتيه بهتر زمام مملكت را در دست خواهد گرفت و مملكت ايران هم در تحت حكمفرمايى چنين پادشاهى ترقيات عاليه كه شايسته ممالك و دول مشرق زمين باشد خواهد كرد.
|
|
|
جنگ نيروهاى ژاندارم و قزاق
در حالى كه نمايندگان مهاجرين هنوز در شهر قم اقامت داشتند ميان نيروهاى روسيه تزارى و «ژاندارمرى سوئدى» درگيرى هاى خونين پيش آمد و اين درگيرى موجب آن شد كه مهاجرت قطعيت پيدا كند.
ژاندارمرى يك تشكيلات جديد نظامى بود كه بعد از استقرار مشروطيت بنيان نهاده شد و زير نظر فرماندهان سوئدى بود. اينان مستخدم دولت ايران بودند ولى از دولت ايران حرف شنوى نداشتند از آنجا كه فرماندهان ايرانى اين نيرو بر خلاف نيروى قزاق اكثراً تحصيل كرده و روشنفكر بودند در جريان جنگ جهانى اول به تشخيص خود طرفدار سياست آلمان شدند و در كنار مليون قرار گرفتند.
از آنجا كه ژاندارمرى در سياست ايران بويژه در ايام جنگ جهانى اول نقش موثرى داشته است چند شماره آينده را به شناساندن اين ۲ نيرو مى پردازيم و آنگاه وقايع مهاجرت را كه منتهى به تشكيل دولتى در غرب كشور به رياست «نظام السلطنه مافى» گرديد پى خواهيم گرفت.
