داريوش صفرنژاد
جورج بوش، رئيس جمهور آمريكا با پذيرايى از ولاديمير پوتين، رئيس جمهور روسيه در «واكرز پوينت»، ويلاى خانوادگى و پدرى خود ، تلاش كرد تا رضايت پوتين را براى هماهنگى در سياست هاى
۲ كشور در زمينه مسائل مختلف بين المللى و اختلافهاى موجود با طرف روس جلب كند.
اين ملاقات در شرايطى انجام شد كه روابط ميان آمريكا و روسيه در چند سال اخير به خاطر موضوع هايى چون تضاد مواضع روسيه و آمريكا درباره ايران، مخالفت روسيه با ايجاد طرح ايجاد سپر دفاع موشكى در اروپا ( در لهستان و چك) ، انتقاد آمريكا از محدوديت آزادى هاى دموكراتيك در روسيه و مخالفت روسيه با جنگ عراق و موارد ديگرى از اين قبيل ، تا حدى رو به تيرگى نهاده بود.
برگزارى اين ملاقات با درخواست پوتين رئيس جمهور روسيه انجام شد. در واقع پوتين كه قصد سفر به گواتمالا براى شركت در اجلاس كميته بين المللى المپيك را داشت، خواستار ملاقات با بوش پيش از سفر به اين كشور قاره آمريكا شد و بوش نيز كه در آرزوى به دست آوردن چنين فرصتى بود به او جواب مثبت را داد.
اين براى نخستين بار است كه بوش پسر از يك رهبر خارجى در ويلاى خانوادگى خودشان در «كن بانك پورت» ايالت «مين» در آمريكا كه در سواحل اقيانوس اطلس قرار دارد ، پذيرايى مى كند.
در حالى كه بوش پدر در دوران تصدى پست رياست جمهورى آمريكا، در اين مكان ميزبان حسين شاه فقيد اردن، جان ميجر و اسحاق رابين، نخست وزيران پيشين انگليس و اسرائيل بوده است.
دميترى پسكوف، سخنگوى كرملين در اين باره اظهار داشته است : اين واقعيت كه پوتين به «واكرز پوينت» دعوت شده است، بيش از هرچيز نشان مى دهد كه ۲ رئيس جمهور از روابط شخصى بسيار گرمى كه با يكديگر دارند لذت مى برند ، چيزى كه تضمينى براى تلاش جهت حل حساس ترين مسائل بين المللى ميان اين ۲ نفر است.
بنابر گزارش روزنامه نيويورك تايمز، ايران يكى از محورهاى اصلى ملاقات ۲ روزه پوتين و بوش بوده، به علاوه طرح استقرار سامانه دفاع موشكى در اروپا و مسائل ديگرى چون كوزوو، عراق و ... از ديگر محورهاى گفت وگوى ۲ رئيس جمهور بوده است .
رسانه هاى آمريكا در توصيف اين ديدار با زبانى طنزآميز به منوهاى غذايى اين منطقه و خرچنگ هاى خوشمزه آن اشاره كرده و اين ديدار را «اجلاس خرچنگ»،ها ناميدند.از نكات شنيدنى ديگر اين بود كه گفته اند آمريكايى ها پس از يك دوره جنگ لفظى با پوتين، اكنون حتى يك نوشيدنى به نام «معجون پوتين» هم آماده كرده اند تا در اين مقطع حساس رئيس جمهور روسيه را عصبانى نكنندو در برخى از رستوران هاى محلى «كن بانك پورت» نوشيدنى جديدى با نام «معجون پوتين» متشكل از: عصاره نيشكر، كيك سيب و آب پرتقال ارائه و سرو مى شود.
در همين راستا «رويترز» نوشت: ۶ سال پس از اين كه بوش گفت، به خاطر شباهت هاى روحى به پوتين كاملاً اعتماد دارد، پيوندهاى بين ۲ كشور در پى نگرانى هاى روسيه از طرح سپر موشكى شرق اروپا و نگرانى هاى آمريكا در سركوب مخالفان در روسيه و مخالفت مسكو با جنگ عراق افزايش يافته است.
مقامهاى آمريكايى با اين تدارك ها تلاش كردند حضور ۲ روزه پوتين در ويلاى خانوادگى بوش در «كن بانك پورت» را تنها يك ديدار دوستانه خوانده و هرگونه بحث بر سر مسائلى مانند سپر موشكى را رد كنند اما كارشناسان سياست خارجى، بر اين باورند كه تصميم ميزبانى از رهبر روسيه در ويلاى خانوادگى، نشان دهنده عزم تازه بوش براى بهبود روابط است.
نمايش پروژه اتحاد عليه ايران
تلاش بوش قبل و پس از برگزارى اين ديدار بر اين موضوع متمركز بود كه با استفاده از رسانه ها و تريبون هاى متعدد و با بزرگنمايى برگزارى اين ديدار، از آن به عنوان يك موفقيت عليه ايران ياد كند .
در اين راستا بوش سعى داشت حتى انديشه مقابله با ايران را به دوره پدر خويش امتداد بخشيده وآن را به نوعى سياست ريشه دار نشان دهد .
در اين شرايط روسيه به عنوان يكى از اعضاى دائم شوراى امنيت و شريك ايران در پروژه هاى صلح آميز هسته اى و نيروگاه اتمى بوشهر، به صورتى رسمى خود را مخالف تندروى هاى آمريكا نشان داد.
روزنامه نيويورك تايمز همزمان با مذاكره بوش وپوتين نوشت: آمريكا رايزنى هاى تلفنى خود را با اعضاى دائمى شوراى امنيت سازمان ملل براى اعمال تحريم هاى بيشتر عليه ايران آغاز كرده است. اين منبع افزود حتى «نيكلاس برنز» معاون وزير خارجه اين كشور در اين مذاكرات خواستار بازرسى از كشتى ها و هواپيماهاى بارى ايران با هدف جلوگيرى از انتقال تسليحات نظامى و قطعات مربوط به برنامه هسته اى ايران شده است . باز همين منبع آمريكايى ادعا كرد كه بوش تلاش دارد بيش از گذشته توجه پوتين را به تحريم بعدى و سومين تحريم و در نهايت متوقف كردن امور هسته اى ايران جلب كند.
همه اين ها در حالى بود كه در روزهاى گذشته اجماع جهانى براى به تعويق انداختن بحث تحريم ايران دست كم تا اوايل شهريورماه (جارى) به دست آمده است.
وبه همين دليل بود كه يك مقام آمريكايى هر گونه خوشبينى در باره توافق قطعى آمريكا و روسيه درباره ايران را زدود و گفت: در اين مذاكره موضوع فشار بيشتر بر ايران مهمترين موضوع «روى ميز» بوده وبه هيچ وجه نمى توان پيش بينى اى در مورد واكنش ورفتار آتى پوتين به عمل آورد.
نزاع موشكى ادامه خواهد يافت
بحث اجراى طرح سپر دفاع موشكى در خاك اروپا همچنان موضوع مهم و تأثيرگذار بر روند سياست خارجى ۲ كشور آمريكا و روسيه است.
اكنون پس از ملاقات ايالت مين مى توان گفت كه اين ملاقات آخرين شانس هاى بوش و پوتين براى نزديك كردن مواضع شان به يكديگر بوده است، چرا كه جورج بوش اكنون وارد ۱۹ ماه آخر دوران رياست جمهورى خود شده است و ولاديمير پوتين نيز آماده انتقال قدرت به جانشين منتخب خود در انتخابات آينده رياست جمهورى روسيه است.
پسكوف، سخنگوى كرملين ، در مورد نزديكى روسيه به ايده طرح سپر دفاع موشكى مى گويد كه برخلاف نظر رابرت گيتس، وزير خارجه آمريكا، طرح استفاده از پايگاه رادارى قبله در جمهورى آذربايجان ـ پيشنهادى كه پوتين دراجلاس گروه ۸ به طرف آمريكايى ارائه كرد- متمم طرح سپر دفاع موشكى آمريكا نيست، بلكه يك جايگزين براى طرح آمريكاست.
به نوشته برخى روزنامه هاى آمريكايى ، مقامات عالى رتبه دفاعى آمريكا خبر از پيشرفت هاى مهم در بحث تكنيكى اجراى هماهنگ طرح سپر دفاع موشكى ميان آمريكا و روسيه داده اند.استناد اين منابع به ديدارمحرمانه اخير ژنرال هنرى اوبرينگ، فرمانده آژانس دفاع موشكى و دستياران عالى رتبه اش با همتايان روس وى است.
اما در اين اثنا روس ها نيز اعلام كرده اند كه امكان ارتقاى تكنولوژيكى پايگاه رادار قبله در جمهورى آذربايجان به منظور به روز نمودن فنى آن وجود دارد.
براساس اين گزارش، ژنرال الكساندر ياكوشين، معاون اول فرماندهى نيروهاى فضايى روسيه در جريان اولين بازديد خبرنگاران از تأسيس اين پايگاه رادار در زمان شوروى سابق تاكنون گفته است: «اين ايستگاه رادارى مى تواند در ابتدا موشك هاى بالستيك را كنترل كند و همچنين مى تواند موشك هاى ميانبرد از نوع اسكاد را كنترل كند.اين امر در دوران جنگ ايران و عراق ثبت شد كه اين رادار شليك ۱۵۰ فروند موشك اسكاد را ثبت كرد.»
مونيتور تضادهاى دو قدرت ازسوى رسانه ها
پاسخ هاى صريح پوتين و بوش در مصاحبه مطبوعاتى به خبرنگاران حاكى از اين بود كه برابر پيش بينى هاى برخى تحليلگران، اين دو نتوانسته اند به توافقى دو طرفه دست يابند و اختلافات را پشت سر بگذارند. البته از چنين ديدار غيررسمى انتظار زيادى نمى رفت، هر چند ادبياتى كه آنها از آن در اين كنفرانس مطبوعاتى استفاده كردند بسيار محترمانه بود، اما چاشنى كنايه واختلاف بر روح گزارش دو طرف حكمفرما بود.
شايد هيچ كس به اندازه خبرنگاران حاضر در اجلاس فهرست مشكلات دو قدرت حريف را بازگو نكرد. سؤال هاى نمايندگان رسانه ها دراين ديدار هركدام به روشنى زواياى اختلاف و ابعاد واقعيت رقابت پنهان پوتين و بوش را نمايان مى كرد . چنان كه در اين مصاحبه، خبرنگارى با اشاره به حمايت پوتين از ايالات متحده آمريكا پس از حادثه
۱۱ سپتامبر از جرج بوش پرسيد: ۶ سال پيش به نظر
مى رسيد با پوتين ائتلافى تشكيل داده ايد. در آن هنگام گفتيد به او اعتماد داريد. آيا هنوز هم به او اعتماد داريد؟
اين پرسش چيزى نبود كه رئيس جمهور آمريكا به آسانى از آن چشم پوشى كند ، جرج بوش در پاسخ به اين سؤال خبرنگار گفت: «حقيقت اين است كه زمانى با يك رهبر جهانى سخن مى گوييد، اين ترديد براى شما به وجود مى آيد كه آيا او راست مى گويد يا خير، اما من هرگز با پوتين چنين مشكلى نداشته ام. البته گاهى مواقع او سخنانى بر زبان مى آورد كه من نمى خواهم بشنوم، اما مى دانم كه او هميشه به من راست مى گويد. به اين ترتيب هيچ نيازى نيست كه شما نظر او را حدس بزنيد كه اين مسأله باعث مى شود يافتن زمينه مشترك براى گفت وگو راحت تر شود.»
بوش حتى ناگزير شد در برابر اين خبرنگار بخشى از واقعيت ماجراى مناقشه موشكى را بيان كند او گفت:« در مورد سامانه دفاع موشكى، پوتين ديدگاهى ارائه كرد. ديدگاهى كه به نظر من بسيار صادقانه آمد، ديدگاهى ابتكارى و استراتژيك. اما من به وى گفتم به اعتقاد من ناگزيريم كه لهستان و جمهورى چك را جزئى يكپارچه از اين سامانه دفاعى به حساب آوريم و به نظر من تنها راه يافتن ديدگاهى مشترك اين است كه من نظرات را با او به اشتراك بگذارم و او نيز متقابلاً همين كار را كرده است.»
گوشه هاى ديگر اختلاف دو طرف در پرسش خبرنگار ديگرى بروزكرد او از پوتين درباره روابط اش با بوش و آزادى هاى سياسى در روسيه و مشكلاتى كه ممكن است اين آزادى ها براى روسيه به وجود آورند، سؤال كرد كه پوتين در پاسخ گفت: «ما مشكلات مشتركى با هم داريم سعى داريم كه به يكديگر گوش كنيم، اما تنها موردى كه به هيچ عنوان براى ما مورد قبول نيست، اين است كه از اين گفت وگو ها به عنوان اهرمى براى دخالت در مسائل داخلى ما استفاده شود تا ما را مجبور به انجام كارهايى به روش هايى خاص كنند كه از نظر ما مناسب نيست.
پس از آن خبرنگارى توجه رسانه هاى حاضر را با گشودن باب مسائل درگيردرآينده روابط روسيه و آمريكا جلب كرد، او خطاب به پوتين گفت: «آيا شما بحرانى در اين روابط مى بينيد؟ چه ميراثى براى جانشين خود باقى خواهيد گذاشت؟»
خبرنگار ديگرى اين سخن را پى گرفت و از بوش پرسيد: «آيا اين ديدار آخرين ديدار شما به عنوان رئيس جمهور روسيه و آمريكا با يكديگر خواهد بود يا خير؟» .
مهم نبود كه ميهمان وميزبان چه توجيهى براى اين همه ابهام و مسأله در افق روابط آمريكا و روسيه دارند، مهم اين بود كه اين نشست روكش دوستى را از روابط پرمسأله دو طرف كنارزد.
نتيجه گيرى:
به باور برخى از تحليلگران سياسى با وجود همه تبليغاتى كه در باره پوتين و بوش صورت گرفت دو رهبر در شرايطى با يكديگر به مذاكره نشستند كه روابط مسكو ـ واشنگتن در پايين ترين سطح به لحاظ سياسى قرار دارد حتى با ملاحظه حجم اختلافات دو طرف مى توان حدس و گمان زد، كه پس از اين ديدار احتمال دارد روابط يخ زده مسكو و واشنگتن به درجه منفى ترى در زير صفر نيز برود.
برهمين اساس برخى از ناظران سياسى معتقدند كه ، سفر پوتين به آمريكا نشان دهنده آخرين فرصت دو رئيس جمهور است تا در حركت رو به نزول روابط آمريكا و روسيه در سال هاى اخير و بخصوص از چند ماه گذشته تاكنون، تغييراتى را ايجاد كنند، اما دورنماى اين ديدار و انتظارها از آن ، چندان قوى و گسترده نيست زيرا گمان نمى رود، جرج بوش آمادگى دادن امتيازهاى بيشترى را به پوتين داشته باشد.
واقعيت هاى سياسى نشان مى دهند كه موضوع انتخابات آتى دو كشور برهمه ديدارهاى پوتين و بوش ، سايه سنگين افكنده است. فرصت براى هر دو رئيس جمهور محدود و بسته است ونبايد انتظار اقدام جديد و فراتراز تعارف هاى سياسى ازاين دست ديدارها داشت.به اين صورت است كه در اجلاس مين تنها چيزى كه جلب توجه مى كرد مانور تبليغى در قبل ، حين و پس از برگزارى اين ديدار بود واين كه سران مسكوـ واشنگتن ، با لبخند و نمايش هاى حرفه اى مى خواستند شكاف سياست خارجى خود را بپوشانند. جرج بوش نمى خواهد تا مقوله شروع مجدد جنگ سرد ميان مسكو ـ واشنگتن در فضاى انتخاباتى آمريكا و حتى در عرصه بين المللى ، به نام او ثبت شود. به همين ميزان پوتين نيز با اتخاذ مواضع سرسختانه دربرابر نظرات آمريكايى ها در مسائل بين المللى و به خصوص با برجسته سازى تضاد نظرى با واشنگتن، مانور مطلوب سياسى در فضاى انتخابات آتى در روسيه مى دهد.بحران ها و مشكلات در
عرصه هاى بين المللى و منطقه اى و حتى مشكلات در داخل هر دوى اين كشورها همچنان بارسنگين خود را بر دو سياستمدار صاحب قدرت تحميل
مى كند مشكلاتى كه همچنان و هنوز لاينحل باقى مانده اند .
اما نكته مهمى كه در بازى شطرنجى دو طرف قابل تأمل است، اين كه سياستگذاران روسيه بر شرايط استيصال گونه حريف آمريكايى خود در اداره بحران هاى جهانى بويژه در خاورميانه اشراف عميق دارند. آنها مى دانند كه خاورميانه اى كه بوش آن را سكوى رهبرى خود قرارداده بود در التهاب و بحران به سر مى برد. عراق، فلسطين، لبنان و همچنين برخى بحرانهاى بين المللى ايجاد شده ديگر، به شدت سياست خارجى جرج بوش و دولت او را گرفتار كرده است.در چنين فضاى بحرانى رهبر كرملين به كسب امتيازات تازه مى انديشد. روس ها بيش از همه در پى اجراى نقش فعال تر در منطقه خاورميانه هستند و بر همين اساس همه تلاش آنان اين است كه ادامه سياست هاى آمريكا در منطقه را به زيان جامعه بين المللى معرفى مى كنند.روس ها اميد زياد بسته اند كه اگر در انتخابات آمريكا رئيس جمهور از حزب دموكرات و يا حزب جرج بوش( حزب جمهورى خواه) پيروز گردد، ادامه مسير برنامه هاى نومحافظه كاران به رهبرى جرج بوش را در پيش نخواهند گرفت.