مترجم: اسد شكورپور

درخواست شركت هاى حمل و نقل هوايى خليج فارس در نمايشگاه لوبورجيه هواپيمايى براى خريد بيشتر هواپيما حاكى از توسعه و سرمايه گذارى ميلياردها دلار در اين بخش است. در حالى كه شركت جديدالتأسيسى همچون «القطريه» و «الاتحاد» خواهان خريد هواپيماهاى جديدى هستند ولى شركت هاى ديگرى به خاطر كاهش مخارج به كاهش ناوگان هوايى خويش مى انديشند. انتظار مى رود تعداد هواپيماهاى ناوگان كشورهاى خليج فارس حداقل به ۵۱۵ هواپيما برسد كه در اين صورت اندكى از حجم ناوگان هوايى شركت «لوفت هانزا»ى آلمان كه ۵۳۴ هواپيما را در اختيار دارد كمتر خواهد بود. شركت هواپيمايى آلمان بعد از شركت آمريكايى «ايرلاينز» كه ۸۰۹ هواپيما در اختيار دارد در جايگاه دوم جهان است.
تحليلگران و كارشناسان معتقدند تكيه اقتصاد كشورهاى خليج فارس بر گردشگرى و نيروهاى كار خارجى داشتن ناوگان هوايى بيشترى را طلب مى كند.
سازمان بين المللى حمل و نقل هوايى (ياتا) پيش بينى كرده كه تعداد مسافران منطقه خليج فارس در ميان سال هاى ۲۰۰۵ الى ۲۰۰۹ ميلادى حدود ۶‎/۷ درصد بيشتر خواهد شد و دبى در سال ۲۰۱۵ ميلادى به تنهايى از حدود ۱۵ ميليون گردشگر استقبال خواهد كرد، اين در حالى است اكنون اين رقم ۷ ميليون نفر است.
شركت بويينگ آمريكا كه يكى از بزرگترين شركت هاى سازنده هواپيماست در ۲۰ سال آينده در سطح جهان
۲‎/۶ تريليون دلار درآمد خواهد داشت. مديران شركت بويينگ تصريح مى كنند: انتظار مى رود بيشترين بازار فروش اين شركت در منطقه آسيا باشد و اين منطقه
۳۶ درصد از مجموع فروش شركت را به خود اختصاص بدهد. براساس بيانيه هاى صادره توسط شركت هاى هواپيمايى خليج فارس ناوگان هوايى شركت هواپيمايى الامارات در سال ۲۰۲۱ ميلادى به ۱۸۰ هواپيما خواهد رسيد. گفتنى است شركت الامارات در سال ۱۹۸۵ ميلادى با استفاده از ۲ هواپيماى اجاره اى راه اندازى شد. اين شركت اكنون ۱۱۸ هواپيما در اختيار دارد كه مجموعاً ارزش آنها بيش از ۳۲‎/۲ ميليارد دلار است. شركت الامارات داراى ۵۵ هواپيماى ايرباس، ۵۱ هواپيما بويينگ ۷۷۷ و ۱۲ هواپيماى بارى بويينگ ۷۴۷ است. اين شركت اخيراً در نمايشگاه لوبورجيه به خريد ۸ هواپيماى ايرباس A380 به ارزش ۲‎/۶ ميليارد دلار نيز اقدام كرد. خطوط هواپيمايى القطريه نيز به سرعت در حال رشد و توسعه ناوگان هوايى خويش است. اين شركت در سال ۱۹۹۴ تأسيس شده و دولت قطر ۵۰ درصد از سهام اين شركت را در اختيار دارد. ناوگان شركت القطريه داراى ۵۸ هواپيماست كه در نمايشگاه لوبورجيه اخير خواستار چند فروند هواپيما شد كه ارزش مجموع آنها ۱۷ ميليارد دلار است. از جمله مى توان به ۳ فروند هواپيماى غول پيكر از نوع ايرباس ۳۸۰ اشاره كرد. در قرارداد امضا شده توسط شركت القطريه قرار شده كه از سال ۲۰۱۳ ، ۸۰ هواپيماى ايرباس از نوع ايرباس ۳۵۰XW به ارزش ۱۶ ميليارد دلار تحويل اين شركت شود. علاوه بر آن ۳ هواپيماى غول پيكر كه ارزش آنها حدود يك ميليارد دلار است جزو اين قرارداد است. شركت القطريه قصد دارد تا سال ۲۰۱۵ ميلادى ناوگان هوايى خود را حداقل به ۱۱۰ هواپيما برساند. يكى ديگر از شركت هاى مهم حمل و نقل هوايى خليج فارس شركت الاتحاد امارات است كه در اختيار دولت امارات قرار دارد. اين شركت در سال ۲۰۰۴ ميلادى تأسيس شده است و هواپيماهايى به ارزش ۸ ميليارد دلار را در اين سال خريدارى كرد. شركت فوق در نمايشگاه اخير خواهان خريد ۱۲ هواپيماى ايرباس به ارزش ۲‎/۴ ميليارد دلار شد كه ۵ فروند از هواپيماهاى فوق از نوع ۲۰۰A330، چهار فروند از نوع A340-۶۰۰ و سه فروند هواپيماى بارى ايرباس A330-۲۰۰F خواهد بود.
ناوگان هوايى الاتحاد در حال حاضر از ۲۶ هواپيما تشكيل شده است و برنامه ريزى هاى اعلام شده توسط مديران اين شركت حاكى از آن است كه ناوگان حمل و نقل اين كشور در سال ۲۰۱۰ ميلادى به ۵۰ فروند خواهد رسيد.
درباره تقاضاى خطوط هوايى عربستان براى خريد هواپيماهاى جديد گزارشى منتشر نشده است. در حال حاضر ناوگان هوايى كشور كويت نيز فقط ۱۷ هواپيما در اختيار دارد. ناوگان هوايى اين كشور در سال ۱۹۵۴ تأسيس شد ولى در زمان جنگ عراق و كويت ۱۵ فروند از هواپيماهاى ناوگان هوايى كويت منهدم شدند. شركت بحرينى نيز قصد دارد تا تعداد هواپيماهاى ناوگان هوايى خويش را از ۳۴ هواپيما به ۲۸ هواپيما كاهش دهد. اين شركت كه در سال ۱۹۵۰ تأسيس شده است علل كاهش ناوگان هوايى خويش را جلوگيرى از خسارت ها و ضررهاى بيشتر اعلام كرده است. براساس گزارش شركت هواپيماسازى بويينگ جهان در آينده به ۲۷ هزار هواپيماى مسافربرى و باربرى ديگر نياز خواهد داشت و در سال ۲۰۲۵ ناوگان حمل و نقل هوايى جهان ۲ برابر خواهد شد. اين شركت يكى از علل اصلى اين افزايش ناوگان هوايى در آينده را تقاضاى شركت هواپيمايى آسيا براى خريد هواپيماهاى بيشتر عنوان مى كند. براساس برآورد اين شركت آمريكاى شمالى ۲۸ درصد و اروپا ۲۴ درصد از خريد هواپيما مابين سال هاى ۲۰۰۶ الى ۲۰۲۵ را به خود اختصاص خواهند داد. اين در حالى است كه شركت هواپيمايى آمريكاى لاتين ، خاورميانه و آفريقا مجموعاً ۱۲ درصد را به خود اختصاص خواهند داد. با اين احتساب كه اگر هواپيماهاى موجود حفظ شوند مجموع هواپيماهاى ناوگان هوايى جهان در سال ۲۰۲۵ به ۳۶ هزار هواپيما خواهد رسيد.
برحسب بيانيه هايى كه در سال ۲۰۰۶ ميلادى منتشر شده است ۱۰ ناوگان حمل و نقل هوايى جهان به شرح زيرند: آمريكن ايرلاينز (آمريكا) با داشتن ۸۰۹ هواپيما، لوفت هانزا (آلمان)، با داشتن ۵۳۴ هواپيما، نورث وست ايرلاينز (آمريكا) ۵۱۳ هواپيما، ساوت وست ايرلاينز (آمريكا) ۴۷۷ هواپيما، دلتاايرلاينز (آمريكا) ۴۷۰ هواپيما، دى اچ ال (آمريكا)
۴۲۰ هواپيما، فيديكس (آمريكا) ۴۰۳ هواپيما، اسكاى وست (آمريكا) ۴۰۰ هواپيما، ايرفرانس كى.ال.ام (فرانسه)
۳۹۷ هواپيما و كوننتنتال (آمريكا) با ۳۶۶ هواپيما.
منبع: شرق الاوسط

طرح توسعه محور شرق كشور ازجمله اقدامهاى مهم و اساسى براى رونق توسعه و آبادانى در نقاط محروم كشور محسوب مى شود.
در اين راستا دولت درطول ساليان گذشته اقدامهاى شايسته اى انجام داده است.
نظر به اهميت منطقه آزاد چابهار در توسعه محور شرق و با توجه به فعال شدن بنادر حاشيه اى مانند «گوادر» پاكستان در مقابل چابهار لزوم توجه بيشتر به اين منطقه ضرورت پيدا مى كند. در گزارش حاضر ضمن توجه به منطقه آزاد چابهار به مسائل پيرامون توسعه محور شرق كشور نيز پرداخته شده است.

وجود مزيت هاى چهارگانه منابع انسانى، منابع انرژى، ذخاير معدنى و بالاخره موقعيت ممتاز جغرافيايى و استراتژيك كشور در چهارراه شرق و غرب به عنوان عناصر اصلى در توسعه بلندمدت و پايدار فرصت هاى طلايى را براى اقتصاد كشور فراهم مى كند.
كشور ايران در مركزيت جغرافيايى سه قاره پهناور آسيا، اروپا و آفريقا قرار گرفته كه درحال حاضر نزديك به ۵ميلياردنفر از جمعيت جهان را درخود جاى داده است و پيش بينى مى شود تا ۲۰ سال آينده اين جمعيت به ۶‎/۷ ميلياردنفر برسد و با توجه به فرايند جهانى شدن اقتصاد و فزونى نرخ رشد صادرات و واردات به نرخ رشد توليد ناخالص ملى از طرفى و قطب صنعتى كشورهاى تازه صنعتى شده جنوب شرقى آسيا و اتكاى آنان به سياست هاى اقتصاد باز و بويژه ارتباط آنان با دنياى خارج دورنماى بسيارروشنى براى ترانزيت كالا ميان كشورها ترسيم مى كند و با توجه به برخوردارى كشورمان از حدود ۲۰۰۰ كيلومتر مرز آبى با آبهاى آزاد بين المللى و تعدد همسايگان كشور كه ايران را جزو يكى از پرهمسايه ترين كشورهاى جهان قرارمى دهد و تعدادى ازآن كشورها نيز جزو كشورهاى محصور در خشكى بوده و براى ارتباط با ساير نقاط دنيا (اعم از كالا و مسافر) ناچار به عبور از كشور ثالث هستند ، قابليت هاى ترانزيتى كشورمان را برجسته ساخته و بر اهميت طرح توسعه و فعال سازى محور ترانزيتى چابهار بيش از پيش مى افزايد و استفاده از اين قابليت ها را به صورت يك الزام ملى در توسعه بلندمدت و پايدار ضرورى مى سازد.
با توجه به افزايش ارتباطات تجارى بين المللى و افزايش وزن كشتى ها عملاً كانال سوئز از قابليت هاى كمترى برخوردار خواهدشد.
از اين رو شرايط براى استفاده از قابليت چابهار به عنوان يك «مگاپورت» فراهم بوده و لازم است تمامى قابليت هاى فنى در آن مهيا شده و با تجهيز بندر، ترميم و توسعه، احداث خط آهن و جاده هاى شوسه و اتوبان هاى مناسب امكان دسترسى و ترانزيت كالاها از منطقه چابهار افزايش يابد.
موقعيت جغرافيايى اين منطقه ازنظر ارتباط با آب هاى آزاد بين المللى در سرتاسر مرزجنوبى از يك طرف و همسايگى با كشورهاى پاكستان و افغانستان و پنج كشور آسياى مركزى ازطريق تركمنستان در محدوده هاى شرقى و شمالى آن و نيازهاى ارتباطى اين كشورها كه به غير ازپاكستان همگى محصور در خشكى مى باشند بر اهميت تأكيد بر استراتژى توسعه مبتنى بر ترانزيت كالا در محور شرق مى افزايد و لزوم ارتقاى قابليت هاى ترانزيتى و توسعه اين قابليت ها تا سطح استانداردهاى بين المللى را به عنوان راه كار اساسى درجهت دستيابى به تعادل هاى ملى و منطقه اى خاطرنشان مى سازد.
اعلام كارشناسان بين المللى درخصوص موقعيت استراتژيك چابهار به عنوان بهترين امكان دسترسى ترانزيت شمال - جنوب، زمينه ساز سياستگذارى كشور پاكستان براى بهره گيرى از شرايط مكانى مشابه شده است. به طورى كه اين كشور مطالعات طرح جامع بندر ADC به عنوان جايگزين بنادر خليج فارس به منظور دستيابى به تجارت حمل و نقل جمهورى هاى آسياى ميانه را مورد ملاحظه قرار داده است و با مشاركت كشور چين به تازگى اقدام به ساخت خط آهن و راه هاى ارتباطى ۹۸۰ كيلومترى از بندر گوادر براى اتصال كشورهاى منطقه كرده است. حمايت هاى دولت پاكستان از توسعه و تجهيز تأسيسات بندرى، ايجاد و تكميل راه هاى مواصلاتى، ساخت خط آهن در گوادر و سفرهاى متعدد مقامات به اين بندر، در راستاى برنامه فوق الذكر صورت مى گيرد چرا كه براساس اظهارات مقامهاى رسمى، دولت پاكستان در نظر دارد بلافاصله پس از پايان فاز اول كه تا اوايل آوريل۲۰۰۵ تكميل مى شود، فاز دوم توسعه بندر مذكور را با اعتبارى بالغ بر ۸۶۵ ميليون دلار آغاز نمايد. مرحله اول اين پروژه در حال حاضر توسط بخش دولتى پاكستان و با همكارى كارشناسان چينى با اعتبارى معادل ۲۹۸ ميليون دلار در حال ساخت است.
براساس برنامه ريزى انجام شده كار ساخت و تكميل مرحله دوم بندر گوادر توسط بخش خصوصى صورت مى گيرد و اين بندر در بر طرف ساختن نيازهاى استراتژيك بندر قاسم و كراچى در شرايط اضطرارى كمك خواهد كرد. گفته مى شود بندر گوادر مى تواند فعاليت بندر سلاله در عمان، چابهار ايران و دبى امارات را تحت تأثير قرار داده و با آنها رقابت كند. دولت پاكستان درصدد است بندر گوادر به عنوان مركز فعاليت هاى تجارى، صنعتى و كشتيرانى كشورهاى آسياى ميانه، كشورهاى حاشيه خليج فارس، شرق آفريقا، كشورهاى همجوار درياى سرخ و بخش هاى شمال غربى چين و هند عمل كند.
در اين شرايط ضرورت دارد محور ترانزيتى چابهار از بعد ملى «توسعه محور شرق كشور» و فراملى «ارتباطات كشورهاى آسياى ميانه و جنوب شرقى آسيا» بيش از پيش مورد توجه قرار گيرد و با اقدامهايى از قبيل ساخت اسكله هايى با ظرفيت بالا، اتصال به راه آهن سراسرى و بزرگراه ترانزيتى درجه يك به شمال كشور با هدف ايجاد شرايط لازم براى مسير عبور ترانزيتى كالاهاى كشورهاى آسياى دور، آسياى ميانه، اروپا وقاره آمريكا آماده اجراى مأموريت هاى محوله گردد. واضح است كه با فعال شدن محور ترانزيتى شرق كشور جغرافياى اقتصادى- تجارى و امنيتى اين منطقه ومناطق اطراف به كلى دگوگون مى شود و درآمدهاى كلانى از فعاليت هاى اقتصادى مولد عايد منطقه و كشور مى شود ضمن آن كه از اين طريق زمينه هاى فعاليت هاى غيررسمى و قاچاق به فعاليت هاى سالم اقتصادى و تجارى تبدل شده واقتصاد مناطق مزبور شكوفا مى شود.
ضرورت دارد فرصت ها را مغتنم شمرده و دستگاه هاى اجرايى ذيربط نسبت به انجام وظايف و مسئوليت ها اقدام لازم را به عمل آورند.
۱- اختصاص رديف بودجه اى به منطقه آزاد چابهار در بودجه عمومى دولت
به استناد جزء۳ از بند الف مصوبه شماره‎/۱۸۸۰۸ت ۲۸۵۷۴هـ مورخ
۸۲‎/۴‎/۱ هيأت وزيران و نيز اجراى جزء۵ از بند ب مصوبه مذكور، به منظور تأمين اعتبار پايدار جهت ضمانت اجرايى برنامه ريزى هاى بلندمدت، اختصاص رديف بودجه زيربناها و زيرساخت هاى سازمان منطقه آزاد چابهار به صورت مقتضى در بودجه هاى ساليانه كشور پيش بينى شود.
فراهم آوردن ساز و كارهاى مورد نياز منطقه آزاد چابهار در جهت توسعه و تكميل زيرساخت ها مستلزم اختصاص اعتبارات مورد نياز به اين منطقه از محل منابع بودجه عمومى كشور است. در برنامه پنج ساله توسعه مناطق آزاد تجارى- صنعتى ايران مصوب دبيرخانه شوراى عالى مناطق و راه كارهاى تأمين منابع مالى آن، اعتبار برنامه هاى اين منطقه بالغ بر ۳۲‎/۸۴۶ ميلياردريال برآورد شده است كه سهم اعتبار دولتى براى پروژه هاى زيرساختى و زيربنايى به مبلغ ۵۶۵۱ ميلياردريال پيش بينى شده كه درصد ناچيزى ازكل اعتبار را شامل مى شود. با عنايت به برنامه چهارم توسعه كشور، شايسته است ضمن اختصاص رديف بودجه اى به سازمان منطقه آزاد چابهار، اعتبارات لازم براى اجراى طرح ها و پروژه هاى توسعه و تكميل زيربناها و زيرساخت هاى منطقه آزاد چابهار اختصاص يابد و اعتبار مورد نياز سال هاى آتى نيز پيش بينى شود.
۲- اتصال چابهار به شبكه راه آهن سراسرى
اتصال بندر چابهار به راه آهن سراسرى از طريق خط چابهار- فهرج به طول حدوداً ۶۰۰كيلومتر از مهم ترين اولويت هاى توسعه زيربنايى محور شرق كشور و منطقه محروم چابهار در بخش ترابرى ريلى محسوب مى شود. طرح اجرايى توسعه معاونت ساخت و توسعه راه آهن در مجموعه وزارت راه و ترابرى تهيه شده و اجراى پروژه در يك دوره زمانى ۵ ساله بالغ بر ۳۵۰۰ ميلياردريال اعتبار نياز دارد كه بايستى براى استفاده از فرصت ها در كوتاه ترين زمان ممكن اجرايى شود.
۳- توسعه ظرفيت بنادر چابهار
لزوم افزايش سهم ۰‎/۵درصدى كشورمان از كل مبادلات تجارى جهان، ايجاد و تكميل زيرساخت هاى مورد نياز در بخش ترابرى دريايى را بيش از پيش ضرورى ساخته است. مجموعه بندرى چابهار داراى ظرفيت اسمى ساليانه در حدود ۲‎/۲ ميليون تن كالاى نفتى و غيرنفتى و همچنين قابليت پهلوگيرى كشتى هايى با آبخور حداكثر ۱۳ متر متناسب با كشتى هايى با ظرفيت صدهزار تن در سال است كه به عنوان يگانه بندرگاه اقيانوسى كشور، نيازمند ارتقاى ظرفيت، افزايش عمق آبخور و توان سرويس دهى در تمامى ايام سال است.
به استناد برنامه چهارم توسعه كشور، تحقق اين امر در تعهد وزارت راه و ترابرى قرار دارد و نيازمند بازنگرى طرح جامع بندرى چابهار و تخصيص مبلغ ۴۵۰ ميليون دلار است.
۴- تسريع در فرايند الحاق بنادر و كريدور ارتباطى آنها به محدوده اراضى منطقه آزاد چابهار
نظر به اين كه عملياتى شدن مأموريت هاى سازمان منطقه آزاد چابهار در تحقق اهداف پردازش صادرات و توسعه ترانزيتى و همچنين كسب درآمد از محل ارتقاى سهم واردات كالا به كشور از طريق مرز منطقه، منوط به در اختيارگيرى امكانات اسكله هاى دوگانه شهيد بهشتى وشهيد كلانترى بندر چابهار است، لذا براساس مصوبه مورخ
۸۳‎/۹‎/۲۳ هيأت دولت مقرر شد مجموعه بنادر شهيد بهشتى و شهيد كلانترى به انضمام كريدور ارتباطى اين دو تا محدوده بندر بريس، به اراضى منطقه آزاد چابهار ملحق شود. كليات لايحه مذكور به تصويب نمايندگان مجلس شوراى اسلامى رسيده است و لذا پيگيرى جهت تسريع در تصويب لايحه فوق توسط مجلس شوراى اسلامى از طريق دستگاه هاى ذيربط، موجب دسترسى مستقيم منطقه آزاد چابهار به امكانات بندرى و حمل و نقل دريايى جهت اجراى طرح هاى توسعه بازرگانى و همچنين ايجاد تسهيلات ورود اتباع خارجى از مرز جنوبى كشور و ارتقاى جذابيت فعاليت هاى گردشگرى در سطح منطقه خواهد بود.
۵- تقويت زيربناهاى منطقه آزاد چابهار به عنوان شروع محور ترانزيت و حمل و نقل كشور
موقعيت جغرافيايى اين منطقه از نظر ارتباط با آب هاى آزاد بين المللى در سرتاسر مرز جنوبى از يك طرف و همسايگى با كشورهاى پاكستان و افغانستان و ۵ كشور آسياى مركزى از طريق تركمنستان در محدوده هاى شرقى و شمالى آن و نيازهاى ارتباطى اين كشورها كه به غير از پاكستان همگى محصور در خشكى هستند بر اهميت تأكيد بر استراتژى توسعه مبتنى بر ترانزيت كالا در محور شرق مى افزايد و لزوم ارتقاى قابليت هاى ترانزيتى و توسعه اين قابليت ها تا سطح استانداردهاى بين المللى را به عنوان راهكار اساسى در جهت دستيابى به تعادل هاى ملى و منطقه اى خاطرنشان مى سازد. اعلام كارشناسان بين المللى در خصوص موقعيت استراتژيك چابهار به عنوان بهترين امكانات دسترسى ترانزيت شمال - جنوب، زمينه ساز سياستگذارى كشور پاكستان براى بهره گيرى از شرايط مكانى مشابه شده است. نظر به اين كه منطقه آزاد چابهار در شروع محور ترانزيتى شرق كشور (چابهار - سرخس) واقع شده است ضرورت دارد مبلغ ۱۰۰۰ ميليارد ريال جهت ايجاد زيرساخت هاى اين منطقه شامل ساخت پايانه ها، انبارها و شبكه هاى زيربنايى و... تأمين شود.
۶- اجرايى شدن ساخت فرودگاه بين المللى آزاد چابهار
براساس مصوبه توسعه محور شرق مسئوليت ايجاد فرودگاه بر عهده وزارت راه و ترابرى با مشاركت سازمان منطقه آزاد چابهار نهاده شده است كه بايد تا پايان برنامه چهارم توسعه محقق شود. ساخت فرودگاه در منطقه شهرى چابهار صرف نظر از تأمين تقاضاى سفر درون به برون مرزى و ممكن سازى تحقق نقش واقعى منطقه آزاد در حذف تشريفات و مقررات زايد ورود اتباع خارجى و تسهيل در مراودات از طريق امكان حضور توريست ها و سرمايه گذاران بدون لزوم اخذ ويزا، متضمن دستيابى به مزايايى همچون استقلال سازمان منطقه آزاد از نيروى فرودگاه نظامى وابسته به نيروى هوايى ارتش، توسعه ترانزيت هوايى منطقه و استان، امكان تبديل منطقه به ايستگاه مسافرت بين قاره اى و ايجاد امكان مركز خدمات و سرويس هوايى است كه گام بزرگى در جهت ارتقاى سطح رفاهى اهالى اين منطقه محروم كشور نيز به شمار مى رود. با توجه به موافقت شوراى اقتصاد در جلسه مورخ ۸۴‎/۴‎/۲۵ با استفاده از تسهيلات مالى خارجى جهت ساخت فرودگاه بين المللى منطقه آزاد چابهار به مبلغ ۵۸ ميليون دلار و موافقت سازمان هواپيمايى كشورى با ساخت فرودگاه مذكور ضرورت دارد در فرايند اجرايى پروژه دستگاه هاى اجرايى ذيربط شامل سازمان مديريت و برنامه ريزى كشور، بانك مركزى و وزارت امور اقتصادى و دارايى اقدام هاى لازم را به عمل آورند.
۷ - ساخت و بهسازى راه هاى مواصلاتى محور ترانزيت شرق كشور
موقعيت جغرافيايى اين منطقه از نظر ارتباط با آب هاى آزاد بين المللى در سرتاسر مرز جنوبى و همسايگى با كشورهاى پاكستان و افغانستان و ۵ كشور آسياى مركزى از طريق تركمنستان در محدوده هاى شرقى و شمالى آن و نيازهاى ارتباطى اين كشورها كه به غير از پاكستان همگى محصور در خشكى مى باشند بر اهميت تأكيد بر استراتژى توسعه مبنى بر ترانزيت كالا در محور شرق مى افزايد و لزوم ارتقاى قابليت هاى ترانزيتى و توسعه اين قابليت ها تا سطح استانداردهاى بين المللى را به عنوان راهكار اساسى دستيابى به تعادل هاى ملى و منطقه اى خاطرنشان مى سازد. توسعه محورهاى ترانزيتى و جاده اى به استناد برنامه هاى مصوب توسعه كشور بر عهده وزارت راه و ترابرى است. از اين رو توسعه و تكميل راه هاى مواصلاتى مسير چابهار - سرخس به جاده هاى ترانزيتى درجه يك به شرح مندرج در مصوبه محور ترانزيت و حمل و نقل شرق كشور، بايستى در اولويت اول برنامه هاى اجرايى قرار گيرد.
۸- اتصال چابهار به شبكه گاز سراسرى
تأمين انرژى مورد نياز منطقه چابهار از ديرباز جزو چالش هاى اساسى و دغدغه هاى ذهنى مسئولان استان بوده است. در حال حاضر تأمين سوخت مصرفى مورد نياز منطقه به وسيله چابهار به انجام مى رسد كه سيستمى غيرقابل اتكا، پرهزينه و آلاينده بوده و تكافوى نياز آتى صنايع سبك و سنگين مستقر در منطقه در بخش انرژى را نمى نمايد. با عنايت به اين كه در جلسات استانى هيأت دولت، سازمان مديريت و برنامه ريزى موظف شد، اعتبار لازم براى خريد تجهيزات و لوله هاى خط انتقال گازرسانى به شرق كشور را به روش استفاده از فاينانس خارجى با تضمين دولت و يا استفاده از حساب ذخيره ارزى بررسى و در بودجه سال ۱۳۸۵ پيش بينى كند. تسريع در ساخت خط لوله انتقال گاز ايران به كشورهاى پاكستان و هند و امكان اخذ انشعاب منطقه چابهار از خط مذكور، پاسخ مثبت به يكى از مهمترين ضرورت هاى توسعه صنعتى و عمرانى منطقه است كه متضمن دستيابى منطقه آزاد و ساكنين آن خطه از كشور به روشى سهل و ارزان جهت تأمين نياز به سوخت مصرفى از يك منبع پايدار و غيرآلاينده است. سرعت عمل در اجرايى شدن پروژه فوق الذكر از سوى وزارت نفت، زمينه ساز ارتقاى شاخص هاى رفاهى و توسعه صنعتى آتى منطقه و بسترى مناسب براى جذب سرمايه گذارى خارجى در مقوله صنايع مولد از جمله صنايع پتروشيمى و صنايع پائين دستى آن خواهد بود.
۹- تصويب آئين نامه اجرايى كالاهاى متروكه
درحال حاضر به دليل فقدان آئين نامه اجرايى كالاهاى متروكه، تعيين وضعيت اين قبيل كالاها با موانع قانونى روبه رو است و با توجه به توقف طولانى بخشى از كالاهاى وارده به منطقه آزاد و عدم مراجعه صاحبان كالا براى پيگيرى وضعيت كالاى خود فضاى بسيار زيادى از انبارهاى محدود سازمان را اشغال مى نمايد ضمن اين كه موجب بروز ضايعات نيز مى شود لذا تصويب آئين نامه اجرايى بسيار ضرورى است.
۱۰- ابلاغ آئين نامه اجرايى بند «ج» ماده ۳۵ قانون برنامه چهارم توسعه به گمرك ايران
ماده ۱۵ قانون چگونگى اداره مناطق آزاد كشور و ماده ۳۵ برنامه چهارم توسعه كشور مقرر مى دارد كه كالاهاى توليد شده يا پردازش شده در مناطق آزاد هنگام ورود به سايرنقاط كشور به ميزان ارزش افزوده و ارزش مواد داخلى و قطعات داخلى به كار رفته در آن مجاز و توليد داخلى محسوب و از پرداخت حقوق ورودى معاف خواهد بود.
۱۱- رفع معارض از اراضى منطقه
از جمله اقدامات ديگرى كه براى سرعت بخشى در توسعه منطقه آزاد چابهار ضرورت دارد رفع معارض از اراضى منطقه است كه دراين زمينه مطالعاتى صورت گرفته است.
۱۲- تبديل گمرك چابهار به گمرك تخصصى
باتوجه به حجم بالاى واردات دركشور وعدم توانايى گمركات كشور بر ترخيص به موقع كالاهاى وارد شده، موضوع تخصصى كردن گمركات كشور امرى ضرورى است و از آنجايى كه پيش بينى مى شودمنطقه آزاد چابهار در آينده تبديل به محور ترانزيتى در شرق كشور شود لذا در راستاى ايجاد گمرك تخصصى براى واردات اقلامى نظير قطعات يدكى خودرو، محصولات دارويى، ماشين آلات ، تجهيزات مكانيكى و الكترونيكى درمنطقه آزاد چابهار تصميم مقتضى اتخاذ گردد. لازم به اشاره است واردات اين نوع كالاها از طريق بندر چابهار منجر به گردش اقتصادى قابل ملاحظه اى در منطقه خواهد شد.
۱۳- مشاركت وزارتخانه هاى «صنايع و معادن» و «نفت» در گسترش صنعت درمنطقه
با توجه به اهميت و نقشى كه منطقه آزاد چابهار مى تواند در توسعه محور شرق كشور ايفا نمايد ضرورت دارد درمطالعات استراتژيك صنعتى كشور كه در وزارت صنايع و معادن و نفت در حال انجام است، اين موضع مورد توجه واقع شود. هدايت سرمايه گذارى دولت و شركت هاى تابعه به سمت احداث صنايع در منطقه آزاد چابهار از طريق انتقال بخشى از صنايع بزرگ وابسته به دولت و يا اجراى
طرح هاى توسعه صنايع در آن منطقه در جذب سرمايه گذاران صنعتى داخلى و خارجى و همچنين استفاده ازمزيت هاى اقتصادى و جغرافيايى حائز اهميت است.
۱۴- فراهم كردن مقدمات اجرايى شدن مصوبه محور ترانزيت و حمل و نقل شرق كشور
در مصوبه شماره ‎/۲۸۵۵۷ت ۲۹۷۳۸ هـ مورخ
۸۴‎/۵‎/۱ هيأت وزيران تكليف هريك از دستگاه هاى اجرايى جهت عملياتى كردن برنامه هاى توسعه محور شرق كشور به شرح ذيل تعيين شده است كه خلاصه اى از آن از نظرتان مى گذرد :
* وزارت امور خارجه، وزارت كشور و وزارت امور اقتصادى ودارايى (گمرك ايران) موظفند اقدامات لازم را در راستاى فعال سازى مرز ميلك به عنوان مرز بين المللى ظرف مدت شش ماه انجام دهند.
* وزارت راه و ترابرى موظف است در راستاى ظرفيت بندر چابهار و همچنين ، محورهاى مواصلاتى منتهى به آن رادر اولويت قرار دهد.
* سازمان راهدارى و حمل و نقل جاده اى موظف است زمينه هاى لازم را براى جلب مشاركت بخش هاى غيردولتى در ساخت و بهره بردارى از مجتمع هاى رفاهى - خدماتى ، فراهم كند. وزارت نفت موظف است نسبت به دادن مجوز احداث جايگاه موادسوختى در مجتمع هاى خدماتى و رفاهى محور ترانزيت و حمل ونقل چابهار در استان هاى سيستان و بلوچستان، خراسان جنوبى، خراسان رضوى و خراسان شمالى اقدام كند.
* وزارت كشور و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكى موظفند نسبت به تجهيز و ارتقاى سطح خدمات ايمنى، اورژانس و اطفاى حريق در شهرها و ساير نقاط به گونه اى كه هرنقطه از محور حداكثر ۵۰ كيلومتر از نزديكترين ايستگاه آتش نشانى و خدمات اورژانس قرارداشته باشد، اقدام كند.
* تمامى دستگاه هاى ذيربط درامر ترانزيت كالا در اين محور موظفند آئين نامه ها، مقررات و بخشنامه هاى لازم را به صورت شفاف و باثبات تدوين كنند تا ريسك سرمايه گذارى در طول محور به حداقل ممكن كاهش يابد.
* به منظور پيگيرى، هماهنگى و نظارت بر اجراى اين تصويب نامه ستادى تحت عنوان ستاد پيگيرى مصوبه محور ترانزيت و حمل و نقل شرق كشور به رياست وزير راه و ترابرى و متشكل از وزارت بازرگانى، وزارت اموراقتصادى و دارايى، رئيس دبيرخانه شورايعالى مناطق آزادتجارى - صنعتى و سازمان مديريت و برنامه ريزى كشور و استاندار سيستان و بلوچستان تشكيل و ضمن انجام هماهنگى هاى لازم با دستگاه هاى ذيربط و پيگيرى انجام وظايف تعيين شده را هر ۶ ماه يكبار ازطريق وزير راه و ترابرى به هيأت وزيران ارائه كند. (استانداران ذى ربط حسب مورد به ستاد يادشده دعوت خواهندشد).
* سازمان مديريت و برنامه ريزى كشور موظف است تسهيلات لازم را براى انجام اقدام هاى مربوط به اين تصويب نامه فراهم كند. وزارت راه و ترابرى موظف است پس ازتكميل و بهره بردارى ازمحورهاى اشاره شده در اين تصويب نامه، نسبت به انجام عمليات زير تا پايان برنامه چهارم توسعه كشور اقدام كند:
۱- ساخت باند دوم راه سنگ بست - فريمان - تربت جام
۲- بهسازى راه تربت جام - تايباد - دوغارون
۳- بهسازى راه قاين - ابراهيم آباد - تايباد
۴- بهسازى راه تربت حيدريه- خواف - تايباد
۵- پيگيرى تكميل راه هرات - اسلام قلعه (در كشور افغانستان) در چارچوب توافقات موجود
۶- تكميل بهسازى مسير ترانزيتى مشهد - سرخس
۷- بهسازى راه قاين - حاجى آباد - يزدان
۸- بهسازى راه بيرجند - ميل۳
۹- ايجاد مسير ترانزيتى بجنورد - پرسه سو
* همچنين وزارت راه و ترابرى موظف است اقدامات زير را تا پايان برنامه چهارم توسعه انجام دهد:
۱- تكميل مطالعات اجرايى و شروع احداث راه آهن چابهار و اتصال آن به شبكه ريلى كشور ازطريق مشاركت.
۲- مطالعه و ساخت فرودگاه چابهار با مشاركت سازمان منطقه آزاد چابهار.
* وزارتخانه هاى راه و ترابرى و بازرگانى موظفند برنامه ريزى لازم را براى استفاده از ظرفيت بندرچابهار معمول و برنامه اجرايى را اعلام كنند.