فاطمه اميرى

«دولت بى بى تاجيك» سرش شلوغ است. زنان ايرانى شال هاى روشن رنگى را كه او لبه آنها را با دست، دوردوزى كرده پسنديده اند. حتى مانتوهايى كه دولت بى بى به شيوه زنان تاجيكى افغانستان، سوزن دوزى كرده هم ميان زنان ايرانى طرفدار پيدا كرده است. او پنهان كارى نمى كند، مى گويد: «خيلى از كارهاى ما شبيه كار زنان شما در سيستان و بلوچستان است.» كمى آن طرف تر از غرفه اى كه دولت بى بى، آنجا دارد مانتوى انارى رنگى كه پر از نقش و نگارهاى سوزن دوزى شده را از تن مانكنى درمى آورد تا به يك زن خريدار ايرانى بدهد، غرفه سيستان و بلوچستان خلوت است و «حور بى بى جمال زهى» مديرعامل شركت تعاونى ۱۳۰۲ زنان ايرانشهرى كارهاى سكه دوزى و سوزن دوزى اعضاى تعاونى اش را نشان مى دهد و مى گويد: «افغان ها كارهاى ما را ياد مى گيرند و با قيمت پايين ترى مى دوزند. هفته اى هزارها دست لباس توليد مى كنند. آن وقت كارهاى ما روى دستمان مى ماند و از جايى هم حمايت نمى شويم.» در غرفه سيستان و بلوچستان نگرانى از چشم هاى «حور بى بى جمال زهى» مى بارد و در غرفه افغانستان چشم هاى دولت بى بى تاجيك از خوشحالى برق مى زند. زنان خريدار ايرانى از او شماره تلفنى براى دادن سفارش كار مى خواهند. دولت بى بى خوشحال است، شايد خوشحال ترين خارجى كه در جشنواره «زنان سرزمين من » در ايران شركت كرده است.

«كد ۶۹» چادر بلند سياهى است كه طراح اهل كشور عربستان آن را در نمايش زنده لباس در جشنواره زنان سرزمين من ارائه داده است. مدلى كه آن را به سر كرده، فقط چشم هايش پيداست. زن تماشاچى كه مانتو و شلوار سورمه اى پوشيده و چادر مشكى به سر دارد، هنوز مدل از روى (cat walk) سكوى نمايش پائين نرفته، مى گويد: «من همين چادر خودمان راترجيح مى دهم. چادر را رنگى كنند. سفيد، سبز، قهوه اى . چه اشكالى دارد؟! بهتر از چادر عربى براى من و كشور من است!» «كد ۶۵» لباس ساده بدون طرح با تركيب پارچه سبز در زمينه اصلى و رنگ كرم از طراح اندونزى است.
«كد ۷۱» لباس سفيد و آبى روشن، به شكل پيراهن بلند و شلوار از طراح تركيه اى است.
چادر پيلى دار و نيم چادر سياه
زنان ايرانى هر كدام ۱۰۰۰تومان پول داده اند تا بدون حضور مردان ايرانى ، دومين نمايش زنده لباس اسلامى كه اتفاقاً تمام مدل ها در آن پوشش اسلامى دارند را از نزديك ببينند. اندكى قبل از شروع بخش بين الملل شو، كه در آن طراحان خارجى طرح هاى در قالب پوشش اسلامى خود را ارائه بدهند، سكوى نمايش در اختيار طراحان ايرانى بود.
چادر پيلى دار، نيم چادر سياه با دامن سفيد و سياه، كت پيله دار با دامن بلند و سربند قهوه اى، پيراهن تمام قد آستين بلند با سربند آبى و خيلى طرح ها و مدل هاى ديگر مناسب براى محل كار و ميهمانى هاى رسمى را طراحان داخلى ارائه داده بودند. ديدن برخى از مدل ها براى تماشاچيان جالب، نشانه نوآورى و در عين حال با يك پرسش اصلى همراه بود: « پوشيدن اين لباس ها در محل كار و كوچه و خيابان تاچه حد عملى است؟»
در طول چند روز برپايى جشنواره زنان سرزمين من بيشتر اين قبيل پرسش ها و يا حتى انتقادها از برپايى آن، خطاب به مهناز قندفروش مشاور استاندار تهران و مسئول اجرايى برگزارى جشنواره «زنان سرزمين من» بود. اما پاسخ او دست كم به اين پرسش چندان واضح و به دور از ابهام نبود: « اگر زنان را دعوت به پوشش اسلامى مى كنيم، بايد تنوع را هم به آنها ارائه بدهيم. چرا كه جامعه ما نياز به تنوع در پوشش دارد.»
البته اين پاسخ آنقدر كامل نبود تا زنانى را كه با لباس هاى يكنواخت و تكرارى، هيجان زده از مدل هاى متنوع جشنواره ديدن مى كردند و سؤال شان درباره امكان توليد انبوه و در دسترس گذاشتن طرح هاى ارائه شده بود، قانع كند.
با اين همه دشوارى اظهار نظر صريح تر براى مهناز قندفروش مى تواند كمتر باشد، وقتى در كنار خود وزير كشور و استاندار تهران را هم همراه دارد. وزير كشور در روز افتتاحيه جشنواره گفته بود: «ما بايد با شناخت جايگاه و موقعيت تاريخى خود و با توجه به اين كه نگاه هاى فراوانى متوجه ملت ايران است در زمينه هاى مختلف مانند سلوك، رفتار اجتماعى، عرصه هاى سياسى و فرهنگى، لباس، تبليغات، فيلم و معمارى، توانايى مردم را به فعليت كامل برسانيم.اين وظيفه بزرگى است كه بر دوش همه ماست.»
و استاندار نيز معتقد بود: «دوران جوانى و پديده جوانى با نوگرايى، تنوع و شادى توأم است. بنابراين بايد براى اين تنوع طلبى هم الگوهاى جديدى ارائه دهيم.»
شو زنده، بخش اصلى
صداى جيغ كودك و هيس بلند يكى از مسئولان سالن نمايش زنده لباس در سويى كه نزديك در ورودى هم هست همهمه و شلوغى به راه مى اندازد، اين شلوغى با سقوط پوسترى كه روى آن تصوير دختر مدلى با پوشش چادر نظامى نيروى انتظامى است، به روى زمين همراه مى شود، اما مدل هايى كه با نگاه هاى مات و بى روح در فرصت يك ساعت و نيم بايد لباس هاى مختلفى را به تن كرده و نمايش بدهند، توجهى به شلوغى و همهمه اطراف خود ندارند. حدود ۴۰۰ زن در اطراف سكوى نمايش روى صندلى نشسته اند. بعضى خودشان را باد مى زنند. بعضى آدامس مى جوند و عده اى هم مثل اين كه فرصت مغتنمى از حادثه اى كه خيلى اتفاق نمى افتد، به دست آورده اند، با دقت به لباس هاى تن مانكن ها، حركات و طرز راه رفتن آنها نگاه مى كنند. اين بخش جشنواره براى برگزاركننده ها هم مهم است. مهناز قندفروش مى گويد: «شو زنده لباس بخش اصلى است.» ۳ ربع از شروع نمايش زنده لباس گذشته، سوگل مهرداد، دانش آموخته رشته طراحى لباس، طرح ها را ديده و معتقد است بيشتر آنها كاربردى اند: «تركيب رنگ ها و برش ها خيلى خوب است. اما سربندها به لباس ها نمى آيد. گاهى مدل مانتو و لباس خيلى نو و قشنگ است اما سربندها تمام زيبايى لباس را گرفته اند.» يكى از مانكن ها از ميان دود سفيد بيرون مى آيد. با مانتوى مركب از پارچه سياه و سفيد، دفيله مى رود. در هر طرف سكوى نمايش چند ثانيه اى مى ايستد. درست به روبرويش نگاه مى كند و چند بارى مى رود و برمى گردد. سوگل مهرداد مى گويد: «هنوز هيچ كدام از طراح ها يك طرح با پارچه گلدار نزده اند. رنگ هاى ساده را باهم تركيب كرده اند.آن هم فقط رنگ هاى محدود مثل قهوه اى، مشكى، كرم. رنگ ها شاد نيستند. رنگ هاى آبى، سبز، خيلى در لباس ها كار نشده است. چرا آدم همه اش رنگ هاى تيره بپوشد؟»
۱۲۰ مدل براى ۴۰ شغل
۱۲۰ مدل براى ۴۰ عنوان شغلى از بخش لباس هاى مشاغل جشنواره براى زنان شاغل طراحى و معرفى شده است.
بسيجى، پليس، عضو اركستر، كارمند هتل، ميهماندار، راهنماى گردشگرى، معلم، مجرى تلويزيون، كتابدار و كارمند اگر زن باشند، شايد در آينده بتوانند از نمونه مدل هاى ارائه شده در جشنواره زنان سرزمين من در محل كار خود استفاده كنند. مسئول بخش مشاغل مى گويد: «اين طرح ها مى توانند لباس زنان شاغل در بخش هاى مختلف را از تكرارى و يكنواخت بودن خارج كرده، با حفظ پوشش و حجاب اسلامى به آنها زيبايى بدهد.»
چادرى به شكل يونيفورم با كلاه و درجه هايى كه روى آن دوخته شده، براى يك زن عضو نيروى انتظامى، مانتو يقه دار، جلوبسته با دامن پيله دار براى يك زن كارمند و مانتويى با برش خاص در قسمت دامن آن براى زن عضو اركستر زنانه و بسيارى از مدل ها، به عقيده مهناز قندفروش اگر به توليد انبوه برسند، ميان زنان طرفدار خواهند داشت: «ارائه طرح براى لباس مشاغل به معناى يك شكل كردن لباس زنان شاغل نيست. اتفاقاً در حال حاضر لباس زنان كارمند ما ملاك واحدى ندارد. مانتوى گران قيمت طرح دار مناسب ميهمانى با مانتوى ارزان ساده در يك محيط كارى تن زنان ديده مى شود. با ارائه طرح هاى لباس زنان شاغل ضمن حفظ تنوع، شأن زنان در محيط هاى كار هم حفظ مى شود.»
يكى از زن هاى بازديدكننده، چند مدل از لباس هاى ارائه شده براى زنان كارمند را پسنديده و حالا مى پرسد اين لباس ها كى در مغازه ها عرضه مى شود؟ او مى گويد: «قبل از اين كه بيايم، فكر مى كردم از سر و ته همان مدل هاى قبلى زده اند. اما حالا مى بينم، تنوع در طرح، برش و دوخت كم نيست، مى شود در بين آنها لباس مناسبى پيدا كرد.»
ساده، زيبا، خاص
شمارى از دانشجويان و دانش آموخته هاى رشته طراحى لباس، طرح هاى خود را در اين جشنواره ارائه داده اند. ساده، زيبا و خاص ، تعريف نسرين فروغى آذر، كارشناس طراحى دوخت از كارهاى ارائه شده دانشجويان دانشگاه شريعتى است. او اين لباس ها را در طول ۶ ماه، يكجا گرد آورده است تا قابليت هاى طراحان ايرانى را براى ارائه طرح هاى مناسب، مفيد و زيبا براى زنان ايرانى به همه بشناساند: «خواستيم اين كار را بكنيم، تا نگويند طراح نداريم. دستمان بسته است و ناچاريم از روى اينترنت و ماهواره كپى بردارى كنيم.»
۱۲ دست لباس ايده گرفته از بناهاى تاريخى قزوين كه در آنها از چاپ و مهر استفاده شده است.
سرى لباس هاى قهوه اى، ايده گرفته از مسجدجامع اصفهان با سوزن دوزى و شبكه دوزى مخصوص اصفهان، طرح هاى برگرفته از مينياتورهاى استاد فرشچيان، لباس هايى كه موضوع آنها هنرهاى دوره سلجوقى است، طرح هايى اند كه با ايده گرفتن از هنرهاى ايرانى در دوره هاى مختلف تاريخى، قابليت اين را دارند كه با طراحى نو در پوشش امروزى مورد استفاده قرار بگيرند. نسرين فروغى آذر مى گويد: «اين طرح ها بايد سبك باشد. ساده و خلاصه تا از آنها استقبال شود. كسانى كه براى بازديد آمدند، لباس ها را پسنديدند، حتى عيوب كار را گفتند. اما طراحان جوان ايرانى نياز به حمايت دارند. وزارت تعاون مى گويد خودتان سرمايه اوليه را جمع كنيد. براى ادامه كار به شما وام مى دهيم. اما همان سرمايه اوليه را چند دانشجو يا فارغ التحصيل چطور مى توانند تهيه كنند؟»
غرفه تركيه كجاست؟
«هر كسى مى آيد، مى پرسد غرفه تركيه كجاست؟ ما آمديم فرهنگ خودمان را بشناسانيم، آن وقت همه سراغ غرفه تركيه را مى گيرند!» مسئول غرفه يكى از استان ها از اين وضع ناراضى است. ۲۲ استان محصولات، پوشش هاى محلى و كارهاى سنتى خود را در جشنواره «زنان سرزمين من» ارائه داده اند. قيمت لباس هاى دست دوز و محلى در اين غرفه ها بالاست. يك پيراهن سكه دوزى شده در غرفه سيستان و بلوچستان بيشتر از ۵۰۰ هزار تومان قيمت دارد. علاوه بر قيمت ها كاربردى نبودن برخى از لباس ها در محيط زندگى شهرهاى بزرگ نيز توقف ها در مقابل غرفه استان هاى كشور را كوتاه مى كند.
زنى مى گويد: «غرفه تركيه كشش داشت. زنجيرى مانع نشده بود تا مردم داخل غرفه نشوند. كامپيوتر هم داشتند كه در آن لباس ها را تن مدل ها مى شد ديد يا بوردا را ورق زد و مدل را انتخاب كرد. حتى براى قيمت بالاى بعضى لباس ها دليل هم مى آوردند كه اين لباس تمام نخ يا كتان است.»
تأثيرى ماندگار و مفيد
«خسته نباشيد، خدا قوت، كار خيلى خوبى انجام داده ايد.»
گل محمد بامرى، نماينده ايرانشهر در مجلس شوراى اسلامى، اين جمله ها را خطاب به مهناز قندفروش مسئول اجرايى جشنواره «زنان سرزمين من» مى گويد و ادامه مى دهد در مجلس حاضرند هرگونه حمايتى كه لازم است از اين قبيل برنامه ها ارائه دهند. او مى گويد: «اين كار با توجه به معرفى پوشش در فرهنگ ها و قوميت هاى مختلف ارزنده است. خيلى از مردم در شهرهايى مانند تهران با فرهنگ و پوشش سنتى اقوام در شهرهاى كوچك آشنا نيستند. گاهى حتى لباس پاكستان و افغانستان را لباس اهالى سيستان و بلوچستان مى دانند. حالا اين حركت خوبى براى معرفى فرهنگ كشور خودمان به مردم است. »
جشنواره «زنان سرزمين من» مى تواند باز هم برگزار شود. اجراى آن به سال هاى سوم، چهارم، پنجم و بيشتر برسد و هر بار يك تغيير كوچك در طرحى كه ارائه مى شود، يك تغيير كوچك در ديدگاهى كه آن را به وجود مى آورد و يك تغيير كوچك در ذهنيت مسئول، مدير يا توليدكننده، مى تواند در ادامه تأثير ماندگار و مفيدى در پى داشته باشد.