زهرا فيضى
زمانى كه نخستين وزير تعاون دولت نهم با حكم رئيس جمهور و تنها چند ماه پس از شروع فعاليتش كنار رفت و فردى ديگر در رأس اين وزارتخانه قرار گرفت، مشخص شد اين نهاد بر خلاف تمام سال هاى گذشته قرار است نقشى كاملاً متفاوت در عرصه اقتصاد كشور ايفا كند. با ابلاغ سياست هاى اصل ۴۴ قانون اساسى و ابلاغ سند چشم انداز ۲۰ ساله كه براى بخش تعاون نقشى همتراز با بخش خصوصى و دولتى پيش بينى كرده اند، جايگاه اين وزارتخانه بسيار اهميت پيدا كرد. در همين راستا از ابتداى فعاليت دولت نهم تاكنون شاهد رشد ۲ درصدى شاخص هاى عملكرد تعاونى ها در بخش هاى مختلف منجمله صادرات و سرمايه گذارى بوده ايم.
بر خلاف تصور عامه اقتصاد تعاونى تنها منحصر به كشورهاى آسيا و اقيانوسيه و در اصطلاح كشورهاى در حال توسعه نيست، چرا كه آمار نشان مى دهد بسيارى از بنگاه هاى بزرگ اقتصادى در كشورهاى توسعه يافته در چارچوب تعاونى فعاليت مى كنند.
خبرگزارى آسوشيتدپرس، بزرگترين شركت صادر كننده گل در هلند، بزرگترين كارخانه برنج دنيا و ده ها شركت مطرح به روش تعاونى اداره مى شوند و اين شايد تنها گريز دولت ها از سرمايه دارى صرف و تحقق عدالت اجتماعى باشد.
هم اكنون ۲۰۰ كشور دنيا از اقتصاد تعاونى استفاده مى كنند و ۳۰۰ شركت مطرح در ۲۸ كشور اروپايى، آمريكا و آسيايى هم به روش تعاونى ادامه حيات مى دهند.
حتى كشورهاى پيشرفته با نظام سرمايه دارى نيز در بخش هايى از اقتصاد خود از شيوه تعاونى يعنى اداره بنگاه هاى اقتصادى به روش مشاركت استفاده مى كنند.
دولت وظيفه ايجاد عدالت اجتماعى را بر عهده دارد و از الزامات تحقق عدالت اجتماعى، توزيع عادلانه ثروت و مشاركت افراد فاقد سرمايه در فعاليت هاى اقتصادى است.
منوچهر يزدانى، معاون اشتغال و كارآفرينى وزارت تعاون معتقد است: كشورهاى سرمايه دارى به اين نتيجه رسيده اند كه بنگاه هاى اقتصادى كه با روش تعاونى اداره مى شوند، مى توانند بسيار سودده باشند. يزدانى به خبرنگار ما گفت: بزرگترين توليد كننده لبنيات در اروپا، بزرگترين مؤسسه اعتبارى در ژاپن و چهارمين بانك بزرگ فرانسه به روش تعاونى اداره مى شوند.
سهم تعاونى ها در اقتصاد كشورها به تناسب سهم آنان در توليد ناخالص داخلى محاسبه نمى شود، بلكه مبناى محاسبه، گردش مالى تعاونى ها در اقتصاد هر كشور خواهد بود.
هم اكنون اتحاديه بين المللى تعاون وابسته به سازمان ملل بالاترين مرجع هماهنگى تعاونى ها در دنيا محسوب مى شود. يزدانى مى افزايد: تعاونى ها در دنيا نا آشنا نيستند، چرا كه عقلانيت تمام دولت ها حكم مى كند قشرهايى از جامعه كه خواستار ايجاد تشكل هاى اقتصادى و حضور داوطلبانه براى تحقق عدالت اجتماعى هستند، جدى گرفته شوند. از همين رو دولت ها براى كمك به رشد آنها ماليات كمترى از آنها دريافت كرده و تسهيلات بانكى اعطا مى كنند.
بيشترين تعداد تعاونى هاى مطرح و سودده در كشورهاى آمريكا، فرانسه، ايتاليا، انگليس و ژاپن فعال هستند.
بخش تعاون در كشورهاى فنلاند، نيوزيلند، سوئيس، هلند و نروژ بيشترين سهم را در توليد ناخالص داخلى دارند. هم اكنون تعاونى ها در اقتصاد ۱۵ كشور اروپايى، ۴ كشور آمريكايى، ۹ كشور از آسيا و اقيانوسيه حضورى فعال دارند.
اين درحالى است كه در كشور ما به دليل وسعت و قدمت دخالت دولت در اقتصاد، فرهنگ مشاركت و بنگاه دارى مشاركتى هنوز نهادينه نشده است.
يزدانى در همين ارتباط مى گويد: دولت در اقتصاد ما همواره كارفرماى مطلق بوده است. در اقتصاد ما بنگاه دارى نهادينه نشده است، چه برسد به مشاركت در بنگاه دارى.
او آمار جالبى ارائه مى دهد و مى گويد: تنها يك شركت تعاونى به نام ژن نو كه در ژاپن در زمينه كشاورزى فعاليت دارد، در سال ۲۰۰۴ توانست ۵۴ ميليارد دلار درآمد كسب كند كه معادل درآمد يك سال نفت كشورمان است. وى مى گويد: كشورهاى پيشرفته در بخش تعاونى هم پيشرو هستند. در آمريكا يك شركت تعاونى بيمه ۲۴ ميليارد دلار و يك كنسرسيوم بيمه اى در ژاپن به اسم ژنك يون ۴۶ ميليارد دلار گردش مالى دارد. بر اساس بند ۲ اصل ۴۳ قانون اساسى ايران، تأمين حداقل سرمايه افراد فاقد سرمايه كافى بر عهده دولت است.
يزدانى مى گويد: همين بند مبناى تشكيل تعاونى ها بوده است و تعاونى همانند بخش خصوصى فعاليت مى كند و همان تعهدات بخش خصوصى را در ازاى گرفتن تسهيلات بانكى خواهد داشت و بايد همان كارآيى را داشته باشد.
بر اساس سياست هاى ابلاغى اصل ،۴۴ سهم بخش تعاونى بايد از ۵/۵ درصد به ۲۵ درصد در سال ۱۳۹۴ برسد و به همين نسبت سهم بخش تعاون در ايجاد اشتغال در كشور از ۸/۵ درصد فعلى به ۲۵ درصد تا پايان همان سال افزايش يابد.
تا پايان سال ۸۸ دولت ۴/۵ ميليون فرصت شغلى ايجاد خواهد كرد كه مسئوليت ايجاد نيمى از آن يعنى ۲ ميليون و ۴۲۰ هزار فرصت شغلى بر عهده وزارت تعاون است. استخدام در ارگان ها و وزارتخانه هاى دولتى ديگر افق روشنى ندارد. انفرادى عمل كردن هم توجيه اقتصادى ندارد. آنچنان كه يزدانى اظهار مى دارد، وزارت تعاون راه سومى را به مردم پيشنهاد مى كند كه شايد طرح اين موضوع بزرگترين تبليغ براى مجذوب كردن مردم به مشاركت باشد.
يزدانى مى گويد: وزارت تعاون به دنبال آن است كه به مردم بگويد به دنبال استخدام دولتى نباشيد. بنگاه ها و شركت هاى مشاركتى بهترين گزينه هستد.
وى از اهتمام وزارت تعاون در توسعه و ترويج تعاونى هاى دانش آموزى و دانشجويى خبر مى دهد. تعاونى هاى دانش آموزى هم اينك با هدف ترويج و نه با اهداف اقتصادى داير مى شوند تا دانش آموزان با زيربناى كار تعاونى ها آشنا شوند.
يزدانى مى گويد: توسعه اين تعاونى ها استراتژى وزارت تعاون است، چرا كه يگانه روش ايجاد فرهنگ تعاونى است، اما در سطح تعاونى هاى دانشجويى فعاليت اقتصادى نيز صورت مى گيرد.