بنفشه غلامى

محمد مجيد شيخ، سفير عراق در تهران مانند اغلب دولتمردان جديد بغداد، چهره اى خونسرد دارد و در مواجهه با خبرنگاران، آثارى از اضطراب صحنه سياسى عراق در او نيست. توفان حوادث عراق مشغله ديپلمات هاى اين كشور را نيز دوچندان كرده و مراكز ديپلماتيك اين كشور در تهران نيز همانند همه پايتخت هاى خاورميانه كانون آمد و شد است. بيت الغزل سخنان مجيد شيخ نيز امنيت و آرامش براى عراق است. امنيتى كه حلقه مفقوده و مسأله امروز و آينده اين سرزمين بحران زده است. در حاشيه كنفرانسى كه با عنوان عراق امروز، چالش ها و چشم اندازها در مؤسسه مطالعات تاريخ معاصر برگزار شد، فرصتى دست داد تا در گپ و گفت با اين ديپلمات عراقى، گشتى دوباره در فضاى بحرانى عراق بزنيم. پرسش هاى ما از اين مسئول عراقى و دغدغه ها و تحليل هاى او از چالش هاى كشورش اكنون پيش روى شما است.
* جناب سفير، خبرهاى رسيده از عراق هنوز حاكى از آن است كه اوضاع عراق رو به وخامت گذارده و كارشناسان امور عراق در توصيف حوادث اخير گفته اند مرحله جديد خشونت ناشى از پيوستن تيم هاى جديد ترور به شبكه نيروهاى القاعده در عراق است شبكه اى كه كشور شما را پايگاه خود ساخته است . دولت عراق تدابير زيادى تاكنون براى برخورد با تروريست ها و نيروهاى القاعده انديشيده، اما اكنون سؤال اين است كه پس از طرح مالكى، آيا طرح ويژه ديگرى براى برخورد با اين مسأله در دست داريد؟
طرحى كه ويژه مبارزه با القاعده باشد، خير، اما در راستاى همان طرح امنيتى كه در بغداد و ساير شهرهاى عراق اعمال مى شود، مبارزه با اين گروه نيز صورت مى گيرد. تاكنون نيز دولت عراق در اين زمينه كارنامه مثبتى از خود به جا گذاشته است. زمانى ميانگين خودروهاى انفجارى در عراق روزانه ۷ اتومبيل بود، اما هم اكنون اين آمار به يك اتومبيل رسيده و روزهايى هست كه ما هيچ مشكلى بابت اين گونه انفجارها نداريم.
* اين پرسش را تاكنون از اغلب مقام هاى بغداد پرسيده ايم كه شبكه ترور و خشونت چگونه عمل مى كنند، اما هنوز پاسخ جامع نشنيده ايم.
نيروهاى القاعده در بدو شروع كار خود در عراق، در استان الانبار جاى گرفتند، اما از آنجا كه ملت عراق با ماهيت زشت اين گروه آشنا شده اند ، عشاير اين استان آنها را پس زدند و در كنار نيروهاى دولتى قرار گرفتند و دوشادوش ارتش به جنگ عليه القاعده پرداختند، نتيجه اين مرحله رويارويى كاملاً رضايتبخش بود و الانبار از القاعده پاك شد. القاعده اى ها پس از اين در دياله و بعقوبه پايگاه زدند كه ديگربار از سوى نيروهاى مردمى و نظاميان آمريكايى مورد حمله قرار گرفتند. در مجموع معتقدم همان طور كه اين گروه در ايران جايگاهى ندارد، در عراق نيز همين گونه است. نيروهاى دولتى عراق تاكنون در هر كجا كه خواسته اند، وارد جنگ شوند، وارد شده و خوب عمل كرده اند.
* در تحليل مقام هاى بغداد نيز همين سخن شما مكرراً مطرح مى شود كه القاعده در صحنه عراق يك پديده بومى نيست و جريانى وارداتى است كه با اراده گروه ها و پشتوانه اعراب منطقه به اين سرزمين رخنه كرده اند. مى توانيد درباره نقش كشورهاى منطقه در اوضاع فعلى عراق روشن تر توضيح دهيد؟
بعد از سقوط صدام، ما شاهد عزيمت دستجاتى از تروريست ها به عراق بوديم. يعنى در ايامى آنها وارد شدند كه مردم عراق در حال ساختن حكومت مردمى جديد بودند. با اين همه از بدو پيدايش اين تروريست ها، مبارزات مردمى عراق با القاعده نيز آغاز شد و ملت ما به خاطر مبارزه با تروريسم تاوان حضور اين پديده در منطقه را مى پردازند. مردم ما از ابتدا خواستار قطع حمايت طرف هاى منطقه اى از اين گروه شدند. به خاطر همين از كشورهاى همجوار خود بارها خواستيم در كنار دولت عراق بايستند و يار و ياور آن در دفع شر تروريست ها باشند. برخى از كشورها پذيرفتند و در كنار ما قرار گرفتند و برخى ديگر نه. آنها كه كمك كردند، سعى كردند با پول و سلاح وضع دشوار پيش روى ما را كه وارد جنگ سختى با تروريسم شده بوديم، سهل و آسان كنند، اما برخى از كشورها نيز كه از تبعات سرنگونى رژيم صدام كه منجر به وقوع زلزله اى سياسى در منطقه شده بود، راضى و خوشحال نبودند.
* اما اين خواسته هاى شما به جايى نرسيد و ما هنوز خبرهاى زيادى از حمايت برخى دولت هاى منطقه از تروريست ها در عراق مى شنويم.
در خلال اين مدت بارها از زبان كشورها وعده هاى زيادى كه قصد كمك به عراق را دارند، شنيدم، اما چنان كه گفتيد، اين وعده ها در حد شعار باقى ماند. آخرين تلاش ما اين بود كه از همايش هاى بين المللى كه برگزار شد، مسئولان عراق به طور مستقيم كشورهاى همجوار را خطاب قرار داده و هشدار دادند كه تناقض در رفتار و گفتار دولت هاى مذكور در بحث تروريسم بايد اصلاح شود. ما مداركى داريم كه برخى از آنها بيشتر خواهان كمك به تروريست ها هستند و تسهيلاتى را براى آنان فراهم مى آورند. خيال و پندار حاميان دولتى تروريست هاى عراق اين است كه عمليات تروريست ها تنها عليه دولت است و به تضعيف حكومت بغداد مى انجامد، اما واقعيت اين است كه بلكه اين آحاد ملت هستند كه در پى اين گونه عمليات ضربه و آسيب مى بينند. چنان كه امروز براى تروريست ها، زنان، كودكان، بيماران، كرد، شيعه و سنى تفاوتى ندارد. آنها فقط در پى اهداف خود هستند و بنابراين به تمام طوايف و قوميت ها حمله مى كنند.
* فكر مى كنيد در شرايط امروز، هدف مشترك و محورى گروه هاى تروريست باز هم فقط تغيير دولت است؟
بزرگترين هدف آنها نيز اين است كه روند سياسى عراق و تجربه حكومت نوين بغداد به موفقيت نرسد و اين در واقع هدف برخى از كشورهاى همسايه است كه به اين گروه ها كمك مى كنند. بنابراين پشت اين صحنه هاى خونين ترور، يك بازى سياسى جريان دارد كه برخى از كشورهاى منطقه در قالب اين بازى مى خواهند عناصر وابسته به رژيم گذشته و سركردگان رژيم گذشته را در قدرت جاى دهند كه اين نيز نشان ديگرى از يكى نبودن حرف و عمل آنها در قبال ملت عراق و دولت نورى مالكى است.
* پرسش بعدى من دقيقاً به همين موضوع مربوط مى شود كه اين روزها در عراق بحث هاى فراوانى درباره طرح كودتا عليه مالكى شنيده مى شود. آيا وقوع چنين كودتايى را محتمل مى دانيد؟
دولت هاى سابق عراق همگى با توسل به كودتا بر سر كار آمده بودند. نمونه اش دولت صدام بود كه حكومت وحشت و ترور را به راه انداخت، اما دولت نورى مالكى طى انتخاباتى كاملاً دموكراتيك روى كار آمد. بنابراين، اين دولت از پايگاهى مردمى برخوردار است و فكر نمى كنم با وجود چنين پايگاهى، هيچ نيرويى بتواند دست به چنين عملى بزند. كودتا نيازمند زمينه سازى هايى است و نمى توان آن را بدون زمينه سازى ها صورت داد . هم اكنون زمينه براى كودتا وجود ندارد. ضمن آن كه كودتا بايد با حضور ارتش صورت بگيرد و الآن ارتش در كنار آقاى مالكى قرار دارد. البته در عين حال كه كودتا منتفى است، تلاش براى تضعيف و لطمه به دولت مالكى از طرق ديگر ادامه دارد.
* درباره آينده سياسى عراق سناريوهاى زيادى مطرح مى شود. هر جناح از دولت ها طرحى براى به هم ريختن آرايش سياسى كشور شما در آستين دارند ، از طرح تجزيه تا فدراليسم و امثال آن، فكر مى كنيد در نهايت كدام فرمول آينده عراق را رقم خواهد زد؟
نه تنها دولت و ملت عراق كه حتى كشورهاى منطقه مخالف اجراى طرح هاى موسوم به تقسيم هستند. كسانى كه چنين طرح هايى را مطرح مى كنند، گويى شناخت كافى از ساختار عراق و كشورهاى همجوار آن ندارند و نمى دانند كه حتى منطقه اجازه اجراى چنين طرحى را نمى دهد. بنابراين صحبت درباره چنين طرحى را مى توان پيشاپيش شكست خورده دانست.
* در پايان ترجيح مى دهم نظر شما را درباره آخرين وضع روابط بغداد و واشنگتن جويا شوم بويژه كه به پايان دولت بوش نزديك مى شويم و مرتب فشار دموكرات ها بر دولت وى بابت خروج نيرو ها از عراق افزوده مى شود. سؤال اين است كه آيا دولت عراق خواهان خروج سريع تر نيروهاى ائتلاف از عراق است يا ترجيح مى دهد اين نيرو ها همچنان به حضور خود در عراق ادامه دهند؟ و آيا اساساً دولت عراق اين آمادگى را در خود مى بيند كه بتواند رأساً و به تنهايى امنيت عراق را تأمين كند؟
ملت عراق راضى به اين نيست كه نيروهاى ائتلاف در كشور باقى بمانند. ما هنوز به آن ميزان از توان امنيتى نرسيده ايم كه بتوانيم از كشورمان دفاع كنيم. البته نسبت به سابق پيشرفت قابل ملاحظه اى داشته ايم و تاكنون توانسته ايم امنيت برخى شهر ها را به طور كامل به دست بگيريم. آخرين بار نيز خواستار در دست گرفتن امنيت بصره شده ايم. بنابراين مى توانيم بگوييم به زمانى كه بتوانيم مستقل و بدون كمك هيچ كشورى امنيت و آرامش را بر عراق حكمفرما كنيم، نزديك شده ايم. اما اين توان اكنون صد درصد نيست. زيرا بعد از سرنگونى رژيم صدام همه نيروهاى نظامى و شبه نظامى كه كنترل امنيت عراق را برعهده داشتند، منحل شد. اين امر موجب درهم ريختگى و عدم امنيت در مرزهاى عراق شد كه همين زمينه را براى ورود جنايتكاران به صحنه عراق فراهم ساخت و به تبع آن مشكلات جدى تر بروز كرد. هم اكنون نيز در ميزان توان نيروهاى امنيتى خود، كاستى هايى داريم كه بايد با كمك كشورهاى منطقه و نيروهاى ائتلاف اين توان را به بالاترين حد برسانيم و آن را از تجهيزات روز برخوردار سازيم تا بتوانند از كشورمان دفاع كنند. البته باز هم تكرار مى كنم شاهد پيشرفت هاى خوبى بوده ايم و نيروهاى امنيتى مان در عراق قادر هستند در برخى مناطق عليه نيروهاى تروريستى اقدام كنند. مثل آن چيزى كه در دياله و بعقوبه انجام دادند و توانستند امنيت اين مناطق را در دست بگيرند اميدوار هستيم كه اين اوضاع امنيتى روزبه روز بهتر شود و بهبود يابد.