زهره افشار
وزارت جهاد كشاورزى به منظور رفع مشكلات عديده به وجود آمده ناشى از تشكيل بدون سازماندهى مجتمع هاى توليدى كشاورزى، اخيرا لايحه اى را تهيه كرده است.
براساس اين لايحه با اصلاح روش مراحل مكان يابى، ساخت و تأسيس و بهره بردارى اين مجتمع ها مسئوليت هاى هر دستگاه دولتى براى حمايت از آنها به صورت شفاف، مشخص و حمايت هاى قانونى به منظور توسعه مجتمع هاى توليدى كشاورزى جديد در سراسر كشور از حالت سليقه اى خارج مى شود.
سيدغلامحسين طباطبايى، مديركل نظام بهره بردارى وزارت جهاد كشاورزى از پايان كار تدوين پيش نويس لايحه «قانون مجتمع هاى توليدى كشاورزى» خبر داد و گفت: اين پيش نويس هم اكنون در كميسيون طرح ها و لوايح مجلس مراحل نهايى تصويب را مى گذراند.
وى افزود: در اين لايحه مديريت و برنامه ريزى كلان براى بهره بردارى از منابع و اجراى سياست هاى توليد و بازاررسانى و نيز اداره هر مجتمع و ارائه خدمات حفظ و نگهدارى و تأسيسات و بهره بردارى در هر مجتمع از ابتدا در قالب شركت هاى مجتمع توليدى (با ماهيت تعاونى و خودگردان) پيش بينى، همچنين راهكارهاى خاصى براى نظم بخشيدن به مراحل مكان يابى، ساخت و تأسيس و
بهره بردارى آنها ديده شده است.
وى با اشاره به عدم وجود مكانيزم تعريف شده براى ابعاد حقوقى، تخصصى و ضمانتى در اجراى مجتمع هاى دامپرورى، گلخانه اى و آبزى پرورى در سال هاى گذشته تأكيد كرد: اين عوامل موجب شده بود تسهيلات اعطايى در جاى خود و به ميزان لازم هزينه نشود و تعداد زيادى از مجتمع هاى توليدى از اجراى وظايف توليدى و اشتغالزايى خود دور بمانند. ايجاد مجتمع هاى توليدى در زيربخش هاى دامپرورى، گلخانه اى و آبزى پرورى از سال هاى آغازين اجراى برنامه دوم توسعه با محوريت اشتغالزايى براى فار غ التحصيلان بى زمين و كم زمين رشته هاى مختلف كشاورزى در دستور كار بخش كشاورزى قرار گرفت.
اهداف اصلى در ايجاد و گسترش اين شكل از نظام هاى توليد آن بود كه با كمك مجموعه اى از اصول و ضوابط فنى، سرمايه گذارى هاى دولتى، تسهيلات بانكى، منابع بخش خصوصى و غيردولتى و نيروى انسانى علاقه مند به فعاليت هاى كشاورزى زمينه اى براى تجميع فعاليت هاى توليدى پراكنده در قالب مجموعه هاى فنى و مديريتى توانمند و كارا فراهم كند تا توليد محصول ارتقا و بهره ورى عوامل توليد افزايش يابد.
در واقع مجتمع هاى توليدى كشاورزى قرار بود شكلى از مكانيسم ها و نظام هاى توليدى و بهره بردارى باشد كه با انديشه نزديك كردن واحدهاى همجوار و مستقل به يكديگر در قالب مجموعه اى فنى و طراحى شده شكل بگيرد. زمينه هاى فعاليت مجتمع هاى مزبور موارد خاصى از زيربخش هاى كشاورزى نظير توليدات گلخانه اى، دامپرورى، شيلات و فرآورى و تبديل و بسته بندى توليدات مذكور را شامل مى شد.
2500 ميليارد ريال سرمايه گذارى در مجتمع هاى آبزى پرورى
آمار سازمان شيلات نشان مى دهد نخستين مجتمع آبزى پرورى در كشور در سال ۱۳۷۳ به بهره بردارى رسيد و هم اكنون اين ميزان (در ۳ زمينه پرورش ميگو، ماهيان سردآبى و ماهيان گرمابى) به ۴۲ مجتمع افزايش يافته است.
برآوردها نشان مى دهد ميزان توليدات اين مجتمع ها تا خرداد سال گذشته ۶۳ هزار و ۶۹۱ تن بوده است، همچنين مجموع فرصت هاى مستقيم شغلى ايجاد شده در مجتمع هاى آبزى پرورى ۸ هزار و ۲۳۵ نفر و مجموع فرصت هاى غيرمستقيم شغلى ايجادشده در آنها ۱۶ هزار و ۴۷۰ نفر بوده است.
پيش بينى ها نشان مى دهد در صورت تكميل و خاتمه عمليات طراحى و ساخت ۸۱ مجتمع ديگر آبزى پرورى كه در دستور كار قرار دارد توان توليدى مجموع آنها تا ۲۲۸ هزار و ۱۶۹ تن و مجموع فرصت هاى مستقيم و غيرمستقيم شغلى ايجاد شده در مجتمع هاى مزبور به ۹۶ هزار و ۲۴۶ نفر افزايش يابد.
ميزان سرمايه گذارى دولتى و تسهيلات بانكى براى مطالعه، ساخت و ايجاد
مجتمع هاى آبزى پرورى كشور بيش از ۲۵۰۰ ميليارد ريال بوده است.
بهره بردارى از ۴۴ مجتمع دامپرورى
مجتمع هاى دامپرورى نيز يكى از مصاديق مجتمع هاى توليدى در بخش كشاورزى است. به دنبال تصويب بند ۴ ماده ۷۷ قانون برنامه دوم و مصوبه هيأت وزيران درباره انتقال دامدارى ها و مرغدارى هاى داخل محدوده شهرهاى بزرگ محمل مناسبى براى ساماندهى فعاليت هاى دامپرورى در قالب مجتمع هاى توليدى فراهم شد. به گونه اى كه تا پايان سال گذشته از مجموع ۲۳۴ طرح ايجاد مجتمع هاى دامپرورى (در ۳ زمينه مجتمع هاى گاو شيرى، گوساله پروارى و بره پروارى) 44 طرح به بهره بردارى رسيد. در حال حاضر عمليات ساخت ۷۸ مجتمع دامپرورى در حال اجراست.
مساحت مجتمع هاى گلخانه اى بالغ بر ۴ هزار هكتار است
مجتمع هاى گلخانه اى نيز يكى از انواع مجتمع هاى توليدى است كه در سال هاى اخير مورد توجه قرار گرفته است. قابليت مجتمع هاى گلخانه اى در افزايش توليدات كشاورزى، ايجاد درآمد براى روستاييان و ايجاد اشتغال براى فارغ التحصيلان اين بخش از جمله دلايل رويكرد به اين روش توليد است. چگونگى ايجاد مجتمع، تأمين زمين، اعتبارات و تسهيلات براى اين مجتمع ها براساس دستورالعملى اجرايى كه از سوى معاونت هاى تخصصى ذيربط، سازمان امور اراضى، بانك كشاورزى، شركت توسعه و عمران اراضى و چند سازمان استانى جهادكشاورزى تدوين شده است صورت مى گيرد. تا پايان ارديبهشت ماه امسال ۱۹۳ مجتمع گلخانه اى در سطح ۳۱ سازمان استانى جهاد كشاورزى شكل گرفته. ظرفيت اشتغالزايى اين مجتمع ها ۵۴ هزار و ۷۰۳ نفر و سطح مفيد مجموع گلخانه هاى آنها بيش از ۴ هزار و ۸۰۳ هكتار است. اين مجتمع ها ۱۲ هزار و ۷۱ گلخانه را در خود جاى داده اند.
باوجود پيشرفت هاى موجود در توسعه و گسترش مجتمع هاى توليدى، چالش ها و مسائلى چند در برابر آنها وجود دارد كه كم توجهى نسبت به اين مسائل موجب ناكامى نسبى مجتمع هاى توليدى كشاورزى در اجراى وظايف توليدى و اشتغالزايى آنها شده است.
طباطبايى عدم تعريف ماهيت حقوقى و عملياتى مجتمع هاى توليدى، عدم وجود و پيش بينى يك سازمان كار مشخص در درون مجتمع ها براى استفاده از منابع پايه و سياستگذارى هاى حرفه اى و عدم وجود مديريت تأسيسات و ارائه خدمات عمومى در مجتمع ها را از چالش هاى پيش روى آنها خواند و گفت: اين مشكلات در كنار عدم وجود دستورالعمل هاى مشخص براى هدايت و راهنمايى مجتمع هاى توليدى و مشخص نبودن جايگاه نظام اجرايى بويژه وظايف دستگاه هاى خارج از وزارت جهادكشاورزى در گذشته موجب بروز مشكلاتى براى مجتمع هاى توليد كشاورزى شده است.
به گفته وى عملكرد متفاوت و گاه متناقض متوليان متعدد ايجاد و ساخت مجتمع كه مى تواند موجب عدم رعايت كامل اصول فنى و درنظر نگرفتن ملاحظات ملى و استانى در سرمايه گذارى ها شود از جمله مهمترين عوامل بازدارنده توسعه بهينه مجتمع ها به شمار مى رود كه وزارت جهادكشاورزى با ارائه پيش نويس لايحه «قانون مجتمع هاى توليدى كشاورزى» درصدد رفع آن برآمده است.
مدير كل دفتر نظام هاى بهره بردارى وزارت جهاد كشاورزى خاطرنشان كرد: برپايه چنين مسائلى تدوين قانون مجتمع هاى توليدى كشاورزى در دستور كار قرار گرفته و اميدواريم با تصويب و اجراى اين قانون از تكرار مشكلات گذشته مجتمع هاى توليدى جلوگيرى شود.
وى در پاسخ به اين پرسش كه آيا اين قانون عطف به ماسبق خواهد شد و راهكارى براى تغيير رويه مجتمع هايى كه قبلاً به وجود آمده اند در آن ديده شده گفت: اين موضوع در كارگروهى متشكل از نمايندگان معاونت باغبانى، امور دام، سازمان شيلات، سازمان دامپزشكى، دفتر امور مجلس و حقوقى وزارتخانه و سازمان امور اراضى در دست بررسى است.
به هر روى رفع مشكلات پيش روى مجتمع هاى توليدى به منظور كارا كردن آنها در دستور كار بخش كشاورزى قرار گرفته و اين حركت مثبت در صورت همدلى و هماهنگى دستگاه هاى مختلف مى تواند موجب تقويت اصولى اين مجتمع ها شده و دستيابى آنها به اهدافى همچون اشتغالزايى و توليد را تسريع كند.