يوسف ناصرى

بيوتكنولوژى يكى از فناورى هاى نوين با ارزش افزوده بسيار چشمگير است. شكل سنتى آن در تهيه ماست و خمير نان از قديم الايام رواج دارد. اما شكل نوين آن در چند دهه اخير رايج شده است. هم اكنون كشور ما در حوزه بيوتكنولوژى يا زيست فناورى و يا فناورى زيستى داراى سند ملى است و در بعد كلان نيز مطابق سند چشم انداز ۲۰ ساله كشور، بايستى (ايران) در سال ۱۴۰۴ شمسى قدرت اول خاورميانه، شمال آفريقا و آسياى مركزى از نظر علمى، تكنولوژيك و اقتصادى باشد.
در ميزگرد حاضر كه با شركت نخبگان و اعضاى برجسته انجمن هاى علمى مرتبط با بيوتكنولوژى برگزار شد، نقش انجمن ها در سطح بين المللى و در داخل ايران در توسعه مورد بحث قرار گرفت.
در اين ميزگرد دكتر محمدعلى ملبوبى رئيس انجمن بيوتكنولوژى ايران، دكتر سيروس زينلى رئيس انجمن ژنتيك ايران، دكتر نيراعظم خوش خلق سيما عضو هيأت مديره انجمن علوم زيستى ايران و دكتر عباس اخوان سپهى رئيس مؤسسه اطلاع رسانى توسعه فناورى زيستى و عضو انجمن حضور داشتند.
در حال حاضر تعدادى از كشورهاى توسعه يافته و چند كشور تازه توسعه يافته در حوزه بيوتكنولوژى و توسعه آن، پيشتاز هستند. كشور ما نيز داراى سند چشم انداز ۲۰ ساله شده است و مقرر شده كه كشور ما، در سال ۱۴۰۴ شمسى قدرت اول علمى، تكنولوژيك و اقتصادى كل منطقه شود. از يك جهت هم انجمن هاى علمى و تخصصى در كشورهاى توسعه يافته نقش مؤثرى در توسعه علوم مختلف ايفا مى كنند و در انجمن هاى فعال در عرصه بيوتكنولوژى قدمتى كمتر از ۱۰ سال دارند. آيا انجمن هاى علمى فعال در اين عرصه مى توانند همان نقشى را بازى كنند كه در كشورهاى در حال توسعه به عهده گرفته اند؟
ملبوبى: من در رابطه با انجمن بيوتكنولوژى صحبت مى كنم كه حدود ۱۰ سال قدمت دارد و نسبتاً جوان است. منتهى بايد توجه داشت كه اين فناورى هم در جهان، مقوله اى جديد است. با اين حال انجمن ما نقش خيلى فعالى داشته است. گواهش نقش آن در تهيه سند ملى زيست فناورى است. البته اين سند در دستگاه هاى دولتى تهيه شد ولى نقطه كانونى آنها انجمن بيوتكنولوژى و انجمن ژنتيك ايران بودند و اعضاى آن افرادى جوان با فكرهاى نو و روحيه هايى پرقدرت براى خدمت به كشور هستند و اين جوان بودن، يك مزيت است. در زمينه بيوتكنولوژى معمولاً كشورهاى پيشرفته مانند آمريكا، كانادا، انگليس، فرانسه و ژاپن فعال هستند. در آن كشورها انجمن ميكروبيولوژى كه بخش ميكروبى بيوتكنولوژى را دنبال مى كند خيلى قديمى هستند ولى شاخه هايى را در خودشان ايجاد كرده اند و در توسعه بيوتكنولوژى مؤثرند. كشورهاى موسوم به جهان سوم با توجه به مشكلاتى كه در زمينه گرسنگى و سوءتغذيه دارند بايد بيشترين بهره را از بيوتكنولوژى ببرند ولى هنوز اين اتفاق به صورت جدى رخ نداده است و اين كشورها از روند رشد اين تكنولوژى عقب هستند.
خوش خلق سيما: من از طرف انجمن ايمنى زيستى مى خواهم صحبت بكنم. انجمن ايمنى زيستى ايران هم انجمن جوانى است. در واقع انجمن هاى علمى، بازوهاى علمى جامعه هستند و با ارائه نظريات علمى به بهبود و پيشرفت علوم مختلف كمك مى كنند. اما در مورد انجمن هايى كه در سطح دنيا در زمينه بيوتكنولوژى فعالند مى توانم به چند مورد اشاره كنم. انجمن فيزيولوژى گياهى آمريكا با ۶ هزار و ۲۰۰ نفر عضو از سراسر دنيا، دو نشريه معروف دارد كه مقالات علمى برجسته اين حوزه را چاپ مى كند. اين انجمن هر ۳ ماه، يك بار جلسات سخنرانى دارد و موضوعات جديد و نظريات علمى حوزه بيوتكنولوژى در اين جلسات مورد بحث و تبادل نظر قرار مى گيرد و سمينارهاى بين المللى دوسالانه برگزار مى كند. درانجمن بين المللى باعضويت افراد برجسته علوم كشاورزى و علوم وابسته به آن در آمريكا استقراردارد و در اين حوزه خاص بيوتكنولوژى نيز فعال است. تا جايى كه من مى دانم
۳ نفر از ايران عضو آن هستند. تعداد افراد عضو آن بسيار كم است و كمى بيش از ۲۰۰ نفر عضو دارد ولى افراد آن بسيار برجسته هستند. اگرچه شرايط سختى براى عضويت دارد ولى اين انجمن به اعضايش كمك مالى
مى كند و افراد برجسته را به مؤسسات تحقيقاتى معروف دنيا معرفى مى كند.
در انگليس انجمن علوم سلطنتى وابسته به آكادمى علوم سلطنتى فعال است. اين انجمن بسيار قديمى و از علوم پايه تا پزشكى را تحت پوشش دارد و در زمينه هاى جديدى مثل گياهان دست ورزى شده ژنتيك و ايمنى زيستى نيز بسيار فعال است.
در ژاپن انجمن علوم خاك و تغذيه خاك در اين حوزه هم فعال است. من از سال ۱۹۹۶ كه تحصيلاتم را در ژاپن دنبال مى كردم عضو آن شدم. سمينارهاى فصلى و
بين المللى برگزار مى كند. يك نشريه بين المللى به زبان انگليسى و يك نشريه به زبان ژاپنى چاپ مى كند. دانشمندان برجسته جهان را براى تصدى مسئوليت هاى مؤسسات پژوهشى به آنها معرفى مى كند و در صورت نياز كشورهاى جهان سومى ، متخصصان و دانشمندان برجسته را به اين كشورها مى فرستد. سمينارهاى
بين المللى دوسالانه برگزار مى كند، يكى از اين سمينارها در هلند برگزار شد كه بخش اعظم هزينه هاى سفر من نيز از طرف اين انجمن پرداخت گرديد و من توانستم در آن سمينار شركت كنم. اين انجمن مانند ديگر انجمن ها در مورد موضوعات مرتبط موضع گيرى مى كند و قاعدتاً دولت ها از انجمن هاى علمى حمايت مى كنند.
زينلى: من ابتدا به دو موضوع مرتبط با اين بحث اشاره كنم. در چند دهه اخير، دو اتفاق مهم در كشور ما رخ داد كه مى توانيم آنها را به فرصت تبديل كنيم. با وقوع انقلاب تحولاتى عظيم رخ داد و ما بايستى ساختارهايى را مجدد درست مى كرديم و ديگر آن كه جنگ تحميلى ۸ ساله به ما تحميل شد.
با وجود اين دو اتفاق، باز پيشرفت ما بسيار سريع و فوق العاده بوده و حتى دور از انتظار است. در ضمن خصومتى هم دنياى غرب و مخصوصاً آمريكا و صهيونيسم بين المللى بر ضد ايران دارند و تحريم هايى را بر ما اعمال مى كنند. از نظر داخلى هم بيشتر مسئولان و محققان فعال در مراكز تحقيقاتى و دانشگاهى، جوان هستند.
اين جنبه ها را بايد در نظر داشت و در مرحله بعد بايد تعريف شفافى از بيوتكنولوژى ارائه بدهيم. بيوتكنولوژى استفاده از فناورى نوين و موجودات زنده ريز است. البته شيوه سنتى بيوتكنولوژى را در ماست و خمير درست كردن داشته ايم ولى از اوايل دهه
۷۰ ميلادى امكان مهندسى ژنتيك فراهم شد و دنيا خودش را به فناورى تجهيز مى كرد. زمانى ما به اين موضوع توجه كرديم كه تحريم ها شديدتر شد و مشكلات خاصى براى ما به وجود آمد.
به هر حال بيوتكنولوژى قابليت استفاده از موجودات زنده است. مثلاً ما مى آييم سلولى را كه دارو توليد
نمى كند وادار مى كنيم كه دارويى را براى ما توليد كند و يا برنجى را كه معمولاً به آفت مستعد است، كارى مى كنيم كه در مقابل آن آفت مقاوم بشود. ناگفته نماند كه در
سال هاى قبل از انقلاب، انجمن ژنتيك وجود داشت ولى در نهايت انجمن جديدى به همت آقاى دكتر ملبوبى و ديگر دوستان ايجاد شد و ما در حوزه ژنتيك مشغول انجام كارى هستيم كه وظيفه خودمان مى دانيم.
خوشبختانه انجمن ژنتيك در اين زمينه مثل غربى ها فعال است. همچنين انجمن ها از طريق مجلات علمى و تخصصى به تبادل نظر مى پردازند و يا در برخى رشته ها مجوز فعاليت صادر مى كنند، مثلاً نظام پزشكى در واقع انجمن پزشكان است.
انجمن ايمنى زيستى ممكن است احساس كند كه در يك موضوع خاص مردم دارند به محيط زيست صدمه مى زنند و يا مسئولان در برخى زمينه ها خيلى سختگيرى مى كنند و يا كم سختگيرى مى كنند. بنابراين انجمن تذكر لازم را ارائه مى دهد. براى مثال باخبر مى شويم كه يك گروه استراليايى از اسب هاى كرمانشاه نمونه
مى گيرند. چون دراينجا بحث ذخاير ژنتيك مطرح است ، ما سؤال مى كنيم كه چرا به اين گروه استراليايى اجازه چنين كارى داده شده. انجمن هامى توانند در مورد موضوعات مختلف با مطبوعات و مسئولان صحبت كنند. اما متأسفانه هنوز بخش زيادى از بودجه انجمن ها به وسيله دولت تأمين مى شودو آنها هنوز نمى توانند به معناى واقعى مستقل باشند. دوم اين كه انجمن ها به علت نوپابودن قادر نيستنددرعرصه هاى جديد علمى سرمايه گذارى كنند. اگر مردم به شكل گيرى انجمن ها كمك كنند و يا اماكنى را براى استقراراين انجمن ها اختصاص دهند، به طور مسلم فعاليت آنها بيشتر مى شود.
اخوان سپهى : مؤسسه ما، در حوزه بيوتكنولوژى اطلاع رسانى مى كند توانمندى انجمن ها به اين است كه اعضاى قوى و مؤثرى داشته باشد. مثلاً انجمن صنايع غذايى با لابى هايى كه داشته است توانسته لايحه اى رابه مجلس ببردكه متخصصان مواد غذايى، مسئولان فنى كارخانجات و صنايعى مثل شير و گوشت شوند و ميكروبيولوژيست را در واقع حذف كرده اند.
حتى انجمن بيوتكنولوژى ايران نسبت به چند سال اول، خيلى فعال شده است. در آن زمان حتى قادر نبود خبرنامه خودش را چاپ كند و درباره تأمين بودجه اش دچار مشكل بود. اما به تدريج افرادى قوى و كارآمد به آن پيوستند و بودجه هايى را جذب كردند. در آن چندسال اول انجمن بدون هماهنگى دانشگاه ها نمى توانست همايش برگزار كند ولى اكنون انجمن هاى بيوتكنولوژى و ژنتيك به طورمستقل كنگره برگزار مى كنند. آخرين همايش انجمن بيوتكنولوژى حدود ۷۰ ميليون هزينه در برداشت و اين نشان مى داد كه مسئولان فعلى انجمن توانسته اند بودجه هايى را از بخش هاى دولتى و خصوصى جذب كنند. در حالى كه برخى انجمن هاى علمى قديمى ما به طور عمده فعاليت شان در حد چاپ مجله محدود شده است.
آقاى دكتر ملبوبى دراساسنامه انجمن ژنتيك آمده كه علم ژنتيك در كشور ناشناخته است. در حال حاضر كه رئيس انجمن بيوتكنولوژى هم هستيد، درمدت ۷ سال گذشته در معرفى بيوتكنولوژى در سطح جامعه تا چه حد تأثيرگذار بوده ايد؟ اين سؤال درمورد انجمن هاى مرتبط با بيوتكنولوژى قابل طرح است و اين كه آيا از فعاليت هاى خودتان رضايت داريد؟
ملبوبى : انجمن كانونى است كه متخصصان و عالمان يك رشته علمى با همديگر تبادل نظر كنند. ما فضايى ايجاد كرده ايم كه همه بتوانيم در سطح ملى با همديگر همكارى كنيم. انجمن ما ناظر بر يك تكنولوژى است و لزوماً بايد درمسائل اجتماعى هم موضع داشته باشد. ما تلاش كرده ايم ديدبانى متخصص و هدايتگر ، نظارت كننده و مشاور خوبى براى مردم و دولت باشيم. اين انتظار راهم داريم كه از انرژى و تخصص اعضاى انجمن استفاده لازم به عمل آيد.
زينلى :درجامعه ما ژنتيك بيش از بيوتكنولوژى شناخته شده است. علتش اين است كه مشاوره ژنتيك ، موضوع تشخيص پيش از تولد بيمارى ها و غربالگرى قبل از ازدواج تالاسمى در كشور رايج است. ما براى شناختن ژنتيك به جامعه حداقل در بعد پزشكى آن مشكل كمترى داشته ايم. فعاليت هايى هم در زمينه ژنتيك جانورى و گياهى انجام شده است.
كنگره دهم ژنتيك را در خرداد سال آينده برگزار
مى كنيم. خبرنامه انجمن و مجله ژنتيك نوين رابه صورت مستمر چاپ مى كنيم. بانك اطلاعاتى هزار و ۲۰۰ متخصص ژنتيك و بيوتكنولوژى كشور را آماده كرديم. سايت خبرى انجمن را داريم كه اطلاعات آن به وسيله روزنامه ها و صدا و سيما مورد استفاده قرار
مى گيرد. گردش هاى علمى را درزمينه تنوع زيستى گياهى و جانورى داريم. در راستاى آشنايى عموم جامعه و معلمان داريم كارهايى را انجام مى دهيم . طرحى را به شوراى عالى زيست فناورى كشور ارائه داده ايم و بحث حفظ ذخاير ژنتيك ايران را مطرح ساخته ايم. با تأييد و انجام اين كار ورود و خروج ذخاير ژنتيك و مواد بيولوژيك را در كل كشور كنترل مى كنيم. ما اثربخشى اين
انجمن ها را به نسبت خوب ارزيابى مى كنيم ولى همچنان تنگناهاى مالى مانع گسترش سريع فعاليت هاى انجمن است.
خوش خلق سيما: هنوز تنها ۲ دوره از فعاليت انجمن زيستى مى گذرد. اين انجمن با وجود نوپايى آن توانسته در سال ۱۳۸۲ همايش ايمنى زيستى را برپا كند. كمتر از يك سال از شروع دوره جديد مى گذرد. با اين حال درتهيه پيش نويس قانون ايمنى زيستى بسيار فعال بوديم. اما در حال حاضر پيش نويس به صورتى تغيير داده شده كه ما آن را بازدارنده پيشرفت بيوتكنولوژى و بويژه مهندسى ژنتيك در كشور
مى دانيم. چند روز قبل نامه اى به معاون اول محترم رئيس جمهورى و رئيس شوراى عالى ايمنى زيستى نوشتيم كه دخالت كنند و موجب شوند پيشرفت هاى كشور در اين زمينه ادامه پيدا كند.
اخوان سپهى : ما از سال ۱۳۸۳ به طور رسمى فعاليت خود را شروع كرديم و تا كنون هزار و ۲۵۰ خبر، مقاله، گزارش و مصاحبه در رسانه ها چاپ كرده ايم و اگر هر نسخه روزنامه به طور متوسط به وسيله ۳ نفر مطالعه شود، بردكارهاى ما معلوم مى شود. البته ما سعى
كرده ايم دراين مسير با انجمن هاى دولتى و مراكز دولتى هماهنگ باشيم. افزون براين، تعداد شش كارگاه آموزشى در حوزه هاى مرتبط با بيوتكنولوژى و ايمنى زيستى مخصوص خبرنگاران برگزار كنيم. در نظر داريم باوزارت آموزش و پرورش در زمينه تأليف كتاب هاى درسى ارتباط بيشترى داشته باشيم تا مباحث مرتبط با بيوتكنولوژى در كتاب هاى درسى گنجانده شود. الآن حدود ۲۰ سال است كه در كتاب هاى درسى زيست شناسى در كشورهاى ديگر، بخش هايى را به مقوله بيوتكنولوژى اختصاص مى دهند.
درباره استانداردسازى ، ايجاد ارتباط ميان دانشگاهيان و متخصصان باخط توليد، امور
برنامه ريزى و سياستگذارى و رفع مشكلات و ضعف قانون از جمله در زمينه مالكيت فكرى ، انجمن هاى علمى ايرانى چه همكارى هايى با نهادهاى دولتى داشته اند؟ در زمينه صادرات با گمرك چگونه همكارى مى كنيد و به چه شكل امكان تشويق سرمايه گذارى وجود دارد؟
زينلى: خوشبختانه مشكل عدم ارتباط دانشگاه و صنعت را در حوزه بيوتكنولوژى نداريم و فرآورده ها و محصولات بيوتكنولوژى خيلى سريع به صنعت راه پيدا مى كنند. البته هنوز در آغاز راه هستيم ولى با اين سرعتى كه داريم شايدهرسال چندين محصول عرضه كنيم. كود بيولوژيكى در ايران توليد شده كه به كمك محيط زيست مى آيد. اين كودمضرات كودهاى شيميايى را ندارد و حتى موجب افزايش محصول تاحد ۵۰ درصد مى شود. افزون براين ريزغده هاى سيب زمينى گياهى را توليد كرده ايم كه در محيط عارى از آلودگى رشد مى كنند و از هر دانه آن صدها گياه توليد مى شود. داروهاى متعددى به بازار عرضه كرده ايم. شايد حدود ۸۰درصد بودجه دارويى ما صرف واردات محصولات بيوتكنولوژى مى شد. مثلاً براى ۵ هزار بيمار هموفيلى حدود ۷۰ ميليون دلار دارو وارد مى كرديم و با توليداتى كه داشتيم اين ميزان داروى وارداتى كاهش پيدا كرد. هورمون هاى رشد در داخل كشور توليد شده است كه در مدت خيلى كوتاه ترى ماهى ها رشد مى كنند. در مجموع در بعد صنعتى شدن بيوتكنولوژى اقدامات چشمگيرى انجام شده است و خيلى بيشتر از اين ها مى توانيم كار كنيم.
درباره استانداردسازى هم بايد بگويم تاكنون حداقل ۶ استاندارد در زمينه بيوتكنولوژى تدوين شده است. ما به تازگى جلسه اى با مؤسسه استاندارد داشتيم. چون دست كم بايد ۲۰۰ تا ۳۰۰ استاندارد در زمينه هاى مختلف بيوتكنولوژى تهيه شود.
خوش خلق سيما: تحقيقات بيوتكنولوژى در زمان كوتاهى به دانش فنى و فرآورده تبديل مى شود. در بخش كشاورزى برنج تراريخته توليد شده كه در مقابل آفت مقاوم است و بازدهى بيشترى دارد. اين يكى از بزرگ ترين دستاوردهاى بيوتكنولوژى ايران در بخش كشاورزى است.
فرآورده هاى بيوتكنولوژى، محيط زيست دوستانه هستند و آثار سوء كمترى بر محيط زيست دارند. از جمله اين كه موجب مى شوند مضرات استفاده از سموم شيميايى به حداقل برسد.
ما الآن ضعف قانون داريم. به ما گفته مى شود كه تحقيقات مهندسى ژنتيك را انجام بدهيد ولى وقتى مى خواهد به يك دستاورد منجر شود، دست نگه داريد تا ما قانون لازم را تدوين كنيم. ما نمى توانيم بگوييم چون قانون نداريم، پس تحقيقات را متوقف كنيم. ما با نمايندگان مجلس هم جلساتى داشته ايم و در مورد مضرات قانون منع مداخله كاركنان دولت و پيش نويس قانون ايمنى زيستى بحث كرده ايم.
جلساتى هم با مؤسسه استاندارد داشتيم و از ما براى استانداردسازى محصولات بيوتكنولوژى دعوت شده است. به تازگى چندين استاندارد را دراين حوزه تدوين كرده ايم.
ملبوبى: ما عمدتاً بيوتكنولوژى را يك فناورى مى دانيم تا يك رشته علمى. فناورى وقتى معنى پيدا مى كند كه در صنعت كاربرد پيدا كند. از جمله وظايف انجمن بيوتكنولوژى، تقويت بخش خصوصى است و بيوتكنولوژيست هاى عضو انجمن مى توانند در عرصه صنعت مؤثر باشند. هم اينك قانون ثبت اختراع را در كشور داريم ولى پشتيبانى حقوقى زيادى به عمل نمى آيد. پيشنهاد اصلاح بند دال ماده۴ قانون در دست تصويب را داريم. در آنجا گفته شده كه منابع ژنتيك و فرآورده هاى بيولوژيك و توليد آنها قابل ثبت نيست. البته در همه دنيا نسبت به منابع ژنتيك اينگونه عمل مى كنند. اما از نمايندگان مجلس انتظار داريم در مورد بقيه مفاد آن تأمل بيشترى داشته باشند. چون وقتى كالايى توليد مى شود به سادگى قابل كپى شدن است. اگر ما نتوانيم مالكيت فكرى مان را ثبت كنيم هم پژوهشگران ما متضرر مى شوند و هم هيچ سرمايه گذارى حاضر نيست دراين صنعت سرمايه گذارى كند و در نتيجه راه توسعه بيوتكنولوژى در كشور مسدود مى گردد.
در حوزه استانداردسازى بستر خوبى نداريم. ما انتظار داريم كه دستگاه هاى دولتى به علت نظارت داشتن بر توليد به ما كمك كنند. البته در حوزه بهداشت، تشكيلات مناسبى وجود دارد و به همين دليل داروهاى جديدى يكى پس از ديگرى معرفى مى شوند. انتظار داريم همين تشكيلات در بخش كشاورزى به وجود بيايد تا دستاوردهاى اين حوزه معرفى شود.
ما چون مكانيسم هاى ثبت اختراع را نداريم، بنابراين عرضه محصولات به بازار دچار مشكل است.
اخوان سپهى: ما تنها اطلاع رسانى مى كنيم. البته با برخى از روزنامه هاى اقتصادى و صاحبان صنايع جلساتى داشته ايم. هدف ما اين است كه ميان پژوهشگران و صاحبان صنايع ارتباط برقرار كنيم و در واقع در قالب فن- بازار بيوتكنولوژى كارهايى انجام مى دهيم.
با توجه به قدمت كم انجمن هاى علمى مرتبط به تكنولوژى، اين انجمن ها احياناً از چه ضعف هايى رنج مى برند؟
زينلى: بزرگترين مشكل ما، مشكل مالى انجمن است و دوم مشغله زياد اعضاى انجمن. مشكل سوم ما نداشتن دبيرخانه مستقل و كمبود جا و امكانات است.
خوش خلق سيما: ما فكر نمى كنيم ضعيف هستيم. بلكه بر اين باوريم كه بايد از توانمندى هاى انجمن هاى علمى استفاده شود. انجمن ايمنى زيستى، يك انجمن قوى و با توانمندى بسيار بالا است و در مورد پيشامدهاى اجتماعى بسيار به موقع نظرات كارشناسى خودمان را ارائه مى دهيم. حتى از ما در تهيه «پروتكل بين المللى كارتا هنا» در مورد مبادلات فرآورده ها و محصولات مهندسى ژنتيك نظر خواستند. بعدها هم مجلس شوراى اسلامى، عضويت ايران را در اين پروتكل تأييد و تصويب كرد. ما به عنوان اعضاى ايمنى زيستى ايران انتظار داريم در تهيه پيش نويس قانون ايمنى زيستى كشور از نظرات مان استفاده شود و حاضريم متخصص ترين و برجسته ترين افراد انجمن را براى مشاوره به وزرا و رئيس جمهورى معرفى كنيم. چون خواهان تعالى كشور و نظام در اين عرصه هم هستيم.
ملبوبى: قوت و ضعف انجمن ها به اعضا و تشكيلات آن بستگى دارد. ما حداقل در انجمن بيوتكنولوژى نقاط قوت زيادى داريم و انتظار داريم كه كشور از اين منبع قدرت استفاده كند. نيروهاى ما بدون هيچگونه چشمداشتى در اختيار هستند و فرادستگاهى فكر مى كنند.
اخوان سپهى: بيوتكنولوژى، سرمايه بر است و چون جامعه ما شناخت زيادى از آن ندارد، سرمايه گذاران حاضر نيستند در اين حوزه سرمايه گذارى كنند. به همين دليل نياز به فرهنگ سازى هست و ما نيز در حد توان خودمان سعى كرده ايم در حوزه بيوتكنولوژى اطلاع رسانى كنيم.
سرانجام انجمن هاى علمى مرتبط با بيوتكنولوژى ايران به چه شكل مى توانند در تحقق اهداف سند چشم انداز ۲۰ ساله كشور و تبديل ايران به قدرت اول علمى و تكنولوژيك منطقه مؤثر باشند؟
زينلى: در كشورهاى توسعه يافته، بخش خصوصى يكى از حاميان اصلى انجمن ها هستند ولى متأسفانه بخش خصوصى در كشور ما خيلى كوچك است و نمى تواند كمك كننده باشد. با اين حال ما سعى مى كنيم كمبودهاى مالى را از جاهاى مختلف جبران كنيم ولى اگر امكانات بيشترى به ما داده شود، مى توانيم خيلى بيشتر مؤثر باشيم. انجمن ما وظيفه خود مى داند كه جامعه و دانشمندان و محققان را نسبت به اهداف سند چشم انداز كشور آگاه سازد و با توانايى وسيعى كه در اعضاى آن هست آماده ايم به تحقق سند چشم انداز كشور و سند ملى زيست فناورى ايران كمك كنيم.
ملبوبى: ما كارگاه هاى آموزشى متعددى برگزار كرديم تا كارآمدى بيوتكنولوژيست ها را در عرصه عمل بيشتر كنيم. انجمن ما گردهمايى هايى را فراهم كرد تا دانشمندان اين عرصه به تبادل نظر بپردازند و ماحصل اين بحث ها تهيه پيش نويس سند ملى زيست محيطى فناورى بود.
بيوتكنولوژيست هاى ايران براى پيشرفت كشورشان از هيچ تلاشى دريغ نمى كنند. ما تا چند سال پيش براى تشخيص مولكولى، نمونه هاى خون را به سوئيس و نروژ مى فرستاديم. اين كه ما نمى توانستيم آزمايش هاى بيمارى ژنتيكى را در داخل انجام دهيم موجب مى شد اعتماد به نفس مردم كاهش يابد. اما الان همه اين كارها را در كلينيك هاى داخل كشور انجام مى دهيم. در حال حاضر ۶۰۰ طرح پژوهشى در حال اجرا و يا آماده اجراست كه انتظار داريم مديريتى باشد كه همه اين فعاليت هاى پراكنده را ساماندهى بكند.
ساده ترين راه اين است كه دولت نيازهاى خود را از خارج از كشور تأمين كند. البته شايد موضوع مبارزه با فساد هم در نظر بوده است ولى فساد يك عده نبايد موجب شود قانونى را بگذرانيم كه راه پيشرفت كشور را ببندد.
خوش خلق سيما: شمار محققان و استادان ما، در حوزه بيوتكنولوژى بسيار محدود است. بيشتر اين محققان و استادان در بخش دولتى كار مى كنند و دستاوردهايى در اين عرصه داشته اند. اگر همه آنها دستگاه هاى دولتى را ترك كنند تا محصول خود را به دولت بفروشند، دستگاه هاى دولتى و دانشگاه هاى دولتى ما از افراد برجسته و محققان خالى شده و تربيت نيروهاى جديد كارآمد نيز دچار اختلال مى شود.
اخوان سپهى: در سند چشم انداز ۲۰ساله كشور پيش بينى شده كه ما مقام نخست منطقه باشيم. بنابراين در اين زمينه نياز به اطلاع رسانى هم داريم. هنوز فرهنگ تكنولوژى هاى نو از جمله بيوتكنولوژى در كشورمان آماده نشده است. ما مقالات زيادى آماده كرده ايم تا اين فرهنگ سازى صورت بگيرد و پذيرش عمومى نسبت به استفاده محصولات دست ورزى شده ژنتيك به عمل آيد. ما الان برنج دست ورزى شده ژنتيكى را در كشور توليد كرده ايم ولى به شكل خاصى با آن مقابله مى شود. در حالى كه واردات اين نوع برنج و انواع محصولات ديگر مثل ذرت از برزيل و آرژانتين رايج شده است. ما هدف مان اين است كه جامعه را از مزايا و مضرات احتمالى اين نوع فرآورده ها آگاه كنيم. يعنى يك طرفه هم نبايد به قاضى رفت. جامعه خودش آگاه و هوشيار است و مى تواند تصميم بگيرد از چنين محصولاتى استفاده كند يا خير. هدف ما آگاه سازى مردم در مورد فرآورده ها و توليدات بيوتكنولوژى است.