محسن جندقى
۱۷ مرداد سال ۱۳۷۷ محمد صارمى خبرنگار خبرگزارى جمهورى اسلامى در افغانستان به شهادت رسيد تا هر سال در چنين روزى ياد او گرامى داشته و از خبرنگاران و فعالان عرصه خبر يادى شود.
خبرگزارى جمهورى اسلامى با قدمت ۷۳ ساله خود نقش مهمى در عرصه خبر ايفا مى كند، چرا كه تنها خبرگزارى رسمى ايران محسوب مى شود و موثق ترين سايت خبرى داخلى به حساب مى آيد و نقش مهمى در عرصه خبر در سطح بين المللى دارد.
در آستانه هفتاد و سومين سالگرد تأسيس خبرگزارى جمهورى اسلامى كه در ۱۹ مرداد سال ۱۳۱۳ به عنوان «آژانس خبرى پارس» افتتاح شد و به مناسبت روز خبرنگار با جلال فياضى مديرعامل سازمان خبرگزارى جمهورى اسلامى گفت و گويى ترتيب داديم.
* آقاى فياضى ، خبرگزارى جمهورى اسلامى دردوره جديد فعاليت به مسئوليت شما،چه آرمان هايى را پى گرفت ؟
خبرگزارى جمهورى اسلامى تنها خبرگزارى رسمى ايران است كه با در اختيار داشتن گسترده ترين شبكه خبرى در داخل و خارج كشور، حجم عظيمى از خبر و گزارش را منتشر مى كند، يعنى به طور متوسط روزانه حدود هزار و ۵۰۰ خبر بر روى خروجى هاى خبرگزارى منتشر مى شود. همچنين اخبار ايرنا به ۸ زبان انگليسى، روسى، فرانسوى، عربى، اسپانيايى، تركى استانبولى، چينى و صربى در اختيار مخاطبان قرار مى دهد. ما ۳۰ نمايندگى در خارج كشور و ۶۰ دفتر داخلى اعم از دفتر استانى و شهرستانى و حدود ۲۵۰ رابط خبر در شهرستان ها در اختيار داريم ودرنهايت اتاق خبرخبرگزارى به عنوان قلب سازمان ، مجموعه خبرهاى داخلى و خارجى تهيه شده توسط خبرنگاران را منتشر مى كند.
در يك سال گذشته در زمينه هاى مختلف اقدام هايى انجام شده كه نخستين آنها بررسى مشكلات خبرگزارى است كه در سال هاى گذشته به علت مسائل سياسى و ورود خبرگزارى به برخى از عرصه هاى جريان هاى سياسى و همين طور مشكلات اجرايى به وجود آمده بود.
در زمينه كيفيت و سياست هاى كلى خبر، اقدام هاى مناسبى انجام شده كه مجموعه كادر خبرگزارى و نيروى انسانى كه در واقع سرمايه هاى اصلى ايرنا محسوب مى شوند، با سياست هاى جديد آشنا شدند كه اين سياست ها در جهت اهداف و سياست اطلاع رسانى نظام جمهورى اسلامى است.
همچنين به منظور به روز شدن سياستگذارى خبرى شوراى خبر خبرگزارى روزانه شد، درحالى كه معمولاً اين سياستگذارى هفتگى اتفاق مى افتاد. به نحوى كه هر روز به طور زنده و مداوم مجموعه اخبار ايران و جهان رصد مى شود.
ديدگاه هاى حضرت امام (ره) و مقام معظم رهبرى درباره خبرگزارى جمع آورى و محوربندى شد تا بر اساس آن برنامه ريزى ما آغاز شود.
در اين يك سال خبرگزارى حضور فعال ترى نسبت به سال هاى گذشته داشت. به عنوان نمونه مى توانم به حضور گسترده خبرگزارى در انتخابات مجلس خبرگان و شوراهاى اسلامى شهر و روستا، انعكاس اقدام هاى دولت، مجلس و قوه قضائيه، كار خبرى گسترده در دهه فجر، حضور مؤثر و جدى در مسائل سياسى و بين المللى مثل انرژى هسته اى، مذاكرات و ارتباطات هم از نظر اطلاع رسانى و تحليل و همين طور مسأله دستگيرى ملوانان انگليسى، خبرگزارى حضور سريع و مؤثر در جهت اطلاع رسانى خبرى داشته است.
در زمينه مسائل اجرايى مشكلات بودجه و ساختار نيروى انسانى مورد بررسى قرار گرفت و آسيب شناسى شد و راهكارهاى اصلاح آن مشخص شد.
نخستين مرحله جوان سازى خبرگزارى از طريق آزمون استخدامى براى جذب ۲۱ نفر انجام شد. همچنين در تدارك اخذ مجوز براى جذب تعداد بيشترى نيروهاى جوان، تحصيلكرده ، متعهد و متخصص براى جوان سازى و فعال سازى خبرگزارى هستيم.
از نظر كمى اخبار خبرگزارى در سال ۱۳۸۵ نسبت به سال ۱۳۸۴ ، ۱۵ درصد افزايش پيدا كرد، اما آنچه كه براى ما مهم است، ارتقاى كيفى است. با اين وجود، از لحاظ كمى نيز با افزايش مواجه بوديم.
در زمينه فعاليت هاى پژوهشى و بررسى هاى خبرى نيز بولتن هاى خبرى قابل توجهى در اين يك سال تهيه شده كه درباره مسائل روز جامعه و مسائل بين المللى و رصد كردن رسانه هاى مختلف درباره مسائل ايران مجموع اقدام هايى بود كه در زمينه خبر انجام شد.
* گويا ميزبانى سايت خبرگزارى (Host) ايرنا در آمريكا قرار دارد. آيا براى انتقال ميزبانى سايت به ايران اقدامى صورت گرفته است؟
بله، يكى از اقدام هاى فنى خبرگزارى در يك سال گذشته، تلاش براى انتقال (Host) به ايران بوده است. به طور طبيعى آمريكا با توجه به كينه هايى كه نسبت به جمهورى اسلامى دارد، كشور امنى محسوب نمى شود و هر زمان امكان داشت اين host مورد تعرض قرار گيرد. به همين علت با اجراى يك برنامه فشرده ميزبانى سايت خبرگزارى در ايران تهيه شد و با حضور آقاى احمدى نژاد رئيس جمهور محترم همزمان با سالروز خبرنگار، ميزبانى ايرانى سايت خبرگزارى مورد بهره بردارى قرار خواهد گرفت. در واقع خبرگزارى با استفاده از اين ميزبانى از هرگونه تهديد نرم افزارى دشمن مصون خواهد ماند و خواهد توانست باايمنى بيشترى به كار خبر خود ادامه دهد.
* در گفته هايتان به جوانگرايى اشاره كرديد. چگونه مى توان در خبرگزارى جمهورى اسلامى كه به داشتن «تحريريه پير» معروف است و سال ها است نيرويى را استخدام نكرده، برنامه جوانگرايى را پياده كرد؟
- همان طور كه اشاره كرديد، در ۱۵ سال گذشته نيروى جديدى جذب خبرگزارى نشده بود و اين موضوع موجب شد ميانگين سنى همكاران ما بالا رود. از طرف ديگر خبرنگارى كارى سخت است و واقعاً نيروها نمى توانند تمام مدت ۳۰ سال خدمتشان را كار خبرى كنند. لزوماً بايستى نيروى خبرگزارى جوان شود. نخستين قدم را برداشتيم، اما كافى نيست و رايزنى ها را انجام داديم تا خوشبختانه موفق شديم از رئيس جمهور مجوز جذب ۱۰۰ نيروى جوان را بگيريم.
كارهاى قانونى اين كار در حوزه معاونت راهبردى رياست جمهورى در حال انجام است. اميدواريم آزمون دوم استخدامى خود را براى جذب ۱۰۰ نيروى جوان برگزار كنيم تا بتوانيم خبرگزارى قديمى ۷۳ ساله كشور را جوان تر كنيم. ما فكر مى كنيم پويايى و تحرك خبرگزارى منوط به جذب نيروهاى جوان است. البته بايد از تجربه نيروهاى قديمى نهايت استفاده شود و با قراردادن نيروى جوان كنار نيروهاى قديمى، تعهد داريم كادر قوى و ورزيده را براى خبرگزارى مهيا كنيم.
* نخستين و تنها دانشكده تخصصى در عرصه خبر زير نظر خبرگزارى جمهورى اسلامى فعاليت مى كند و اين موضوع نشانگر اهميت آموزش براى سازمان محسوب مى شود. برنامه هاى سازمان خبرگزارى در باره ارتقاى آموزش چيست؟
يكى از مهمترين نقايص فضاى مطبوعات كشور فقدان آموزش هاى حرفه اى بود. البته آموزش هاى نظرى در دانشكده هاى مختلف وجود داشت اما وجود آموزش هاى علمى و كاربردى نقص جدى داشت كه خبرگزارى جمهورى اسلامى با تأسيس دانشكده خبر سعى كرده اين خلأ را در فضاى مطبوعاتى پركند.
در يك سال گذشته براى نخستين بار و پس از ۱۰ سال هيأت امناى دانشكده خبر تشكيل شد و ساختار تشكيلاتى دانشكده به تصويب رسيده كه در پى آن مقرر شد اين دانشكده با ساختار مستقل به فعاليت خود ادامه بدهد.
در يك سال گذشته برنامه ايجاد مقطع كارشناسى ارشد و همين طور برنامه پذيرش دانشجو از مقطع كاردانى به كارشناسى تدوين و به دانشگاه جامع علمى- كاربردى تقديم شد. به علاوه براساس تصويب دانشگاه جامع علمى- كاربردى اين مجوز داده شد كه حداقل در ۵ تا ۷ استان شعبه هاى دانشكده خبر تأسيس شود. علت آن هم بر مى گردد به اين كه استان هاى مختلف ضعف آموزش را احساس مى كنند و فعاليت گسترده مطبوعاتى دارند. براى خبرنگاران استان ها نيز مشكل است كه در تهران حضور پيدا كنند. به همين علت با تأسيس شعبات دانشكده خبر در مراكز استان ها امكان ارتقاى سطح آموزش فراهم مى شود. مجوز جذب نخستين دوره دانشجويى در شيراز اخذ شده و واحد اردبيل نيز گشايش يافته و بزودى مجوز جذب دانشجو براى آن صادر مى شود. اميدوارم تا پايان سال واحدهاى دانشكده در ۵ استان ديگر را تأسيس كنيم.
دانشكده خبر به لحاظ علمى و كاربردى يكى از معتبر ترين دانشكده ها در عرصه آموزش رسانه است.
شايد كمتر رسانه اى در كشور وجود داشته باشد كه فارغ التحصيلان اين دانشكده در آن مشغول به كار نباشند و يا حداقل در دانشكده خبر در حال تحصيل نباشند. علاوه بر اينها بخش آموزش خبرگزارى جمهورى اسلامى در جهت به هنگام سازى آگاهى هاى همكاران خبرى فعاليت خودش را ادامه مى دهد چرا كه ما به روزسازى اطلاعات و آگاهى هاى خبرنگاران خود اهميت مى دهيم.
* آيا نسبت به ساير جوامع، رسانه هاى ايران در محدوديت به سر مى برند؟
جمهورى اسلامى ايران يكى از كشورهايى است كه رسانه ها در آن از آزادى مطلوب برخوردار هستند. انتقاد و نقد در رسانه هاى كشور به طور گسترده وجود دارد ومن فكر مى كنم حتى رسانه ها از فضاى نقد هم فراترمى روند و متأسفانه گاهى به فضاى تخريب وارد مى شوند.
برخى از احزاب داراى ارگان رسمى هستند و برخى از روزنامه ها نيز به طور غير رسمى كاركرد حزبى از خودشان نشان مى دهند كه از آسيب هاى مطبوعات ما محسوب مى شود. ما فكر مى كنيم كه مطبوعات حزبى بايد با شناسنامه حزبى خود فعاليت كنند و مطبوعات غير حزبى نيز نقش اطلاع رسانى خود را ايفا كنند. در مجموع فضاى رسانه اى كشور فضاى خوبى است البته گاه اين فضا با تحريف و تخريب هم همراه مى شود كه در چارچوب آزادى مطبوعات نمى گنجد چون آزادى مطبوعات به معناى آزادى تخريب و دروغ و تهمت نيست. بنابراين رسانه ها در كشور يعنى رسانه هاى داراى هويت و شناسنامه از آزادى عمل مطلوبى برخوردار هستند.
البته يكى از آسيب هايى كه جامعه ما و ديگر جوامع را تهديد مى كند وجود آلودگى اطلاعاتى است كه به وسيله رسانه ها و سايت هاى بى هويت منتشر مى شود. اين مراكز و سايت ها كه هيچ گونه تعهد و شناسنامه اى ندارند در واقع به اقدامات تخريبى و پخش شايعات مى پردازند كه به نظر مى رسد بايد اين موارد ساماندهى شود تا فضاى آزاد مطبوعاتى با سوءاستفاده از آزادى دچار آلودگى هاى اطلاعاتى و اطلاع رسانى نشود.
* اطلاع رسانى مهمترين وظيفه رسانه محسوب مى شود اما برخى رسانه هاى كشور اين وظيفه را فراموش كردند. در اين بين وظيفه رسانه اى مثل خبرگزارى جمهورى اسلامى كه بدون گرايش خاصى تنها به اطلاع رسانى مى پردازد سنگين تر مى شود. براى انجام اين وظيفه مهم چه اقدام هايى انجام شده است.
خبرگزارى جمهورى اسلامى در واقع نقش رسانه مادر را ايفا مى كند و هر مقدارى كه از دسته بندى ها و بازى هاى سياسى به دور باشد و صرفاً درجهت سياست هاى كلى نظام، منافع ملى و مصالح مردم حركت كند مى تواند به همان نسبت هم نقش مؤثرترى در شفاف سازى و سالم سازى فضاى رسانه اى كشور ايفا كند و هدف ما اين است كه وارد دسته بندى هاى سياسى نشويم. فكر مى كنيم رسانه ها و خبرگزارى هايى وجود دارند كه با كاركرد سياسى و حزبى نقش خود را ايفا مى كنند. كشور به يك رسانه موثق براى اطلاع رسانى نياز دارد كه خبرگزارى جمهورى اسلامى اين نقش را ايفا مى كند. مخصوصاً اين كه ما در خبرگزارى با شعار سرعت، دقت و صحت فعاليت مى كنيم و البته بنا داريم هيچ كدام از اين ۳ اصل را فداى ديگرى نكنيم يعنى با وجود اين كه سرعت براى ما اهميت دارد بايد به صحت و دقت خبر نيز توجه شود.
* در گفته هايتان به محور قرار دادن سخنان امام راحل(ره) و مقام معظم رهبرى در اولويت كارى اشاره كرديد.
حضرت امام(ره) بااشاره به خصوصيات نظام جمهورى اسلامى فرمودند كه خبرگزارى بايد متناسب با جايگاه نظام رشد كند. همچنين برصحت خبرها تأكيد داشتندوخبرگزارى راازانتشاراخبارى كه مضربراى كشورومردم است برحذرداشتندكه درواقع همان رعايت مصالح ملى است. همين طور تأكيد كردند كسانى كه در خبرگزارى كار مى كنند نبايد به گروه هاى سياسى وابسته باشند.
همچنين مقام معظم رهبرى موقعيت كنونى بين المللى را دنيايى در مصاف خبرى توصيف كرده و فرمودند كه امروز نه مصاف سياسى، نه مصاف اقتصادى و نظامى نقش تعيين كننده اى در سرنوشت روابط بين الملل ايفا نمى كنند بلكه مصاف خبرى است كه نقش تعيين كننده اى دارد. اصولاً آنچه كه اتفاق مى افتد در عرصه عمليات روانى و فعاليت هاى رسانه اى توسط خبر اتفاق مى افتد. همين طور در سطح داخلى اين مسأله را مورد تأكيد قرار دادند كه به علت نقش مردم دارند اطلاع رسانى و آگاهى مردم بشدت مورد توجه قرار گيرد.
به طور كلى مقام معظم رهبرى براى خبرگزارى ۲ مشخصه قائل شدند. به تعبير ايشان خبرگزارى نبض نظام توصيف شده است. فرمودند ما از خبر خبرگزارى مى توانيم سلامت و وضعيت عمومى نظام و كشور را دريابيم. بايد خبرگزارى به نحوى باشد كه خروجى خبرگزارى وضعيت كلى، سلامت يا عدم سلامت كشور را در برابر ديدگان مردم و مسئولان قرار دهد.
در عرصه بين المللى و مصاف خبرى تعبير مقام معظم رهبرى اين است كه خبرگزارى دست بزن نظام است. ايشان مى فرمايند كه وقتى آنها دارند با خبر عليه ما آفند مى كنند ما بايد با خبر پدافند كنيم يعنى در برابر اين هجوم دست بزن نظام را خبرگزارى توصيف كردند.
ما بر همين اساس داريم جايگاه و ساختار خبرگزارى را طراحى مى كنيم.
البته تأكيد مى كنم ما هنوز تا آرمانى كه حضرت امام(ره) و مقام معظم رهبرى فرمودند فاصله داريم و بايد تلاش بيشترى داشته باشيم تا به آن جايگاه دست پيدا كنيم.
* از منابع غيررسمى خبر مى رسد بودجه سازمان خبرگزارى جمهورى اسلامى هنگفت است و انتظار مى رود با توجه به اين بودجه خدمات اين خبرگزارى بيشتر از اينها باشد.
متأسفانه اين روزها مباحث مطرح شده از اين دست بسيار است.
مثلاً مباحثى مثل اين كه سازمان خبرگزارى جمهورى اسلامى متعلق به وزارت ارشاد است يا نهاد رياست جمهورى. اين مسأله ساخته و پرداخته همان سايت هاى فاقد هويت است. اصولاً نه در نهاد رياست جمهورى و نه در وزارت ارشاد اين مسأله موضوعيت ندارد. در اين زمينه آمار و ارقام تعجب برانگيزى از بودجه خبرگزارى منتشر شده. در حالى كه بودجه واقعى تنها يك دهم خبرهاى منتشره است. برخى سايت هاى غيررسمى بودجه سازمان را ۱۰۰ ميليارد تومان بودجه ريالى و ۱۰ ميليون دلار بودجه ارزى ذكر كردند. اين در حالى است كه تمام بودجه خبرگزارى حدود ۱۲ ميليارد تومان است و اصلاً ايرنا بودجه ارزى ندارد.
البته اين نكته را تأكيد كنم كه بودجه خبرگزارى متناسب با نياز ما نيست و در اين زمينه رايزنى هاى لازم با مسئولان ذيربط در حال انجام است و مسائل و مشكلات خبرگزارى را با رئيس جمهور در ميان گذاشتيم كه با توجه و عنايت خاص رئيس جمهور متناسب با فعاليت خبرگزارى ،بودجه آن اصلاح شود كه امكان توسعه خبرگزارى وجود داشته باشد.
* خبرنگاران در تمام جوامع به علت شغل حساسى كه دارند، داراى مشكلات عديده مى باشند. آخرين وضعيت شغلى اين قشر از جامعه را چگونه مى بينيد؟
تا جايى كه من مطلع هستم، دولت نهم نسبت به حقوق خبرنگاران توجه ويژه اى دارد، اما به اين سؤال از منظر خبرگزارى پاسخ مى دهم. همان طور كه گفتم، سرمايه اصلى ايرنا را نيروى انسانى و خبرنگاران خود مى دانيم، به همين علت در تلاش هستيم به خبرنگارانى كه به صورت كارمند رسمى با ما كار مى كنند، خدمات بيشترى ارائه كنيم ودراين زمينه رايزنى هاى لازم انجام شده كه اميدواريم بزودى به نتيجه برسد. از جمله كارهايى كه در يك سال اخير انجام داديم،خبرنگاران آزاد و كار محصولى كه از خدمات بيمه اى برخوردار نبودند، با هماهنگى وزارت ارشاد تحت پوشش بيمه خبرنگاران و نويسندگان قرار گرفتند تا امنيت خاطرى براى آنها ايجاد شود. در مجموع تلاشمان بر اين است كه شأن و جايگاه خبرنگار را همواره مهم بشماريم و به آن اهميت دهيم، چرا كه هرچقدر هم فناورى ها و امكانات سخت افزارى و نرم افزارى رشد كنند، بر خلاف مشاغل ديگر كه فناورى مى تواند نقش نيروى انسانى را كمرنگ كند، در شغل خبرنگارى اگر از بهترين، پيچيده ترين و مجهزترين امكانات سخت افزارى و نرم افزارى هم برخوردار باشيم، نمى توانيم نقش خبرنگار را ناديده بگيريم، چرا كه تنها خبرنگارمى تواند خبر توليد كند. بنابراين بايد اين مسأله مورد توجه جدى باشد و قدر خبرنگاران را بدانيم. ما سعى مى كنيم اين قدرشناسى را تا جايى كه در توانمان است، انجام دهيم. البته مى دانيم كه خبرگزارى جمهورى اسلامى يك سازمان دولتى است و سازمان هاى دولتى امكان دارد داراى محدوديت باشند و بنا داريم از تمام ظرفيت هاى قانونى و همه ظرفيت هايى كه در اساسنامه خبرگزارى به عنوان يك سازمان مستقل وجود دارد در جهت حمايت از خبرنگاران و نيروى انسانى خبرگزارى استفاده كنيم.
* سازمان خبرگزارى جمهورى اسلامى نسبت به رسانه هاى ديگر بيشترين دفتر را در خارج از كشور داراست. اين موضوع اهميت خبرگزارى را مى رساند، اما خبرهاى خبرگزارى در عرصه بين المللى چقدر انعكاس دارد و مؤثر است؟
همان طور كه اشاره كرديد، ما بيشترين تعداد دفتر خارجى را در ميان مراكز اطلاع رسانى و خبررسانى داريم. اين مسأله به اين علت است كه به پوشش خبرى در سطح مسائل بين المللى اهميت مى دهيم، اما اعتقاد ما بر اين است كه اين دفاتر بايستى فعال تر حضور داشته باشند.
از نظر بين المللى، ايرنا منبع خبرهاى جمهورى اسلامى محسوب مى شود و كمتر خبرى را در عرصه مسائل بين المللى مرتبط با ايران مى بينيم كه از منبع ايرنا منتشر نشده باشد.
البته ما فكر مى كنيم كه اين دفاتر پتانسيل بيشترى دارند. اعتقادمان بر اين است كه اين دفاتر نقش انعكاس ناگفته هاى خبرى را ايفا كنند كه در فيلتر خبرگزارى هاى وابسته به نظام سلطه خبرى متوقف مى شوند. ما به خوبى مى دانيم كه امروز چيزى به نام جريان آزاد اطلاعات - آن گونه كه ادعا مى شود - وجود ندارد. اطلاعاتى كه امروز توسط خبرگزارى هاى انحصارى وابسته به نظام سلطه منتشر مى شود، اطلاعات مديريت شده و مهندسى شده اى است كه در جهت اهداف قدرت هاى بزرگ منتشر مى شود. ما فكر مى كنيم خبرگزارى در اين مصاف مى تواند نسبت به انتشار ناگفته هاى اين خبرگزارى ها كار كند و ابعاد پنهان سياست هاى سلطه طلبانه را در دنيا منعكس كند. لازمه اين كار اين است كه ما ترجمه خبر و انعكاس خبرهاى خبرگزارى را به حداقل برسانيم و توليد خبر را وجهه همت خودمان قرار دهيم. برنامه ريزى هاى لازم را در اين زمينه انجام داديم و اميدواريم به تدريج دفاتر خارجى مان چنين نقشى را ايفا كنند.
كلام آخراين كه ما فكر مى كنيم برخى مشكلات سياسى واجرايى سالهاى اخيرموجب شده كه امروز خبرگزارى جمهورى اسلامى درجايگاه واقعى خود نباشدكه اميدواريم باتدبير وبرنامه ريزى ، حمايت دولت ومجلس وتلاش بيشترهمكاران عزيزمان بتوانيم ايرنا رابه خبرگزارى تراز جمهورى اسلامى ارتقادهيم.