مريم وادى پور

غذا كه خورديد گيرنده هاى معده دستوراتى به مغز براى سيرى شما صادر مى كند. اين حس براى رسيدن از معده به مغزتان نيم ساعت وقت نياز دارد. حال اگر حلق شما باز شده و يك پاتيل آش يكباره درون آن ريخته شود، شما به خاطر ندادن اين وقت، همواره گرسنه خواهيد ماند. باور مى كنيد كه قوى ترين عضله بدن شما در دهانتان باشد؟ عضله اى كه فك پائينى را در محل بناگوش به جمجمه وصل مى كند، همان كه پزشكان به آن «ماضغه» مى گويند. اين عضله كم حجم ترين اما پرقدرت ترين عضله بدن انسان است و اين به خاطر مسئوليت مهمى است كه زبان شما بايد براى هرچه بهتر هضم شدن غذا در معده، برعهده بگيرد.

پزشكان و متخصصان تغذيه مى گويند اگر قرار بود با اين شرايطى كه در بدن براى هضم بهتر غذا فراهم شده است، غذا نجويده خورده شود، معده انسان نيز همانند سنگدان درست مى شد تا همانند آسياب غذا را براى ما هضم كند. غذا از دهان وارد بافتى نرم و لطيف با پرزهاى شكننده مى شود، حال آيا صلاح است دندان هاى به اين محكمى را از مسير خرد كردن غذا خارج كرده و اين وظيفه را برعهده معده اى بگذاريم كه به راحتى آماده زخم و سوراخ شدن است؟
آداب صحيح غذا خوردن نكات اساسى دارد كه متأسفانه درصد بسيار كمى از افراد جامعه به آن اهميت مى دهند.
دكتر «ناصر كلانترى»، رئيس مركز توسعه و هماهنگى تحقيقات و فناورى وزارت بهداشت و درمان در گفت وگو با خبرنگار «ايران» درباره مهم ترين اصولى كه بايد در هنگام غذا خوردن رعايت شود، مى گويد: «تا وقتى كاملاً گرسنه نشده ايد، غذا نخوريد و قبل از غذا خوردن حتماً دست و روى خود را بشوييد. همچنين در هنگام غذا خوردن حتماً نوعى آرامش و سكون براى خود فراهم كنيد، عجله زياد، گوش دادن به اخبار، تلويزيون، صداهاى ناهنجار و تمامى عواملى كه سبب افزايش استرس محيط مى شود، در هنگام خوردن غذا معده را تحريك مى كند».
* ۳۲ بار بجويد
دكتر كلانترى با بيان اين كه بايد غذا به آهستگى خورده شود، تأكيد مى كند: «همان طور كه در بعضى روايات و منابع فقهى آمده است، يك لقمه بايد ۱۶ بار سمت راست و ۱۶ بار سمت چپ دهان و در اصل ۳۲ بار جويده شود به نحوى كه محصول نهايى در دهان كاملاً خرد، نرم و سيال شده و با كمترين حركت دهان و حلق به سمت معده هدايت شود. بنابراين اگر افراد در ۳۲ بار جويدن غذا و حتى بيشتر از آن تا ۴۰ بار تنبلى كنند حداقل مى توانند به نرم و سيال بودن لقمه توجه داشته باشند».
وى توضيح مى دهد: «جويدن، هضم و جذب غذاى كاملاً مخلوط شده را در معده آسان كرده و آن را دچار عارضه نمى كند. به علاوه با جويدن به نوعى به كنترل مركز اشتهاى بدن خود كمك و در نتيجه از زياده خوارى و چاق شدن جلوگيرى كرده ايم. سريع غذا خوردن سبب مى شود حس سيرى از معده به محل اشتها در مغز نرسد و به اصطلاح معده بزرگ شود اما با آرام خوردن غذا اين حس تحريك شده و از چاقى به علت پرخورى نيز جلوگيرى مى شود».
وى نخوردن مايعات و نوشيدنى در ميان غذا را از آداب صحيح غذا خوردن مى داند و مى افزايد: «نبايد به معده اجازه داد تا در لابه لاى غذا مايعى نامتجانس با غذا را احساس كند. افرادى كه در ميان غذا مايعات مى نوشند دچار سوءهاضمه مى شوند. همچنين بايد به آنچه مى خوريم توجه كنيم. غذاهاى متعدد و از انواع مختلف را نبايد وارد بدن كرد، تنوع تركيبات مختلف غذا، هضم آن را در معده دچار اختلال مى كند. قبل از غذا نيز مى توان از خوردنى هاى سهل الهضم تر همانند آش و سوپ ساده استفاده و معده را آماده كرد».
* جا براى نفس كشيدن هم بگذاريد
دكتر كلانترى مى گويد: «بايد در حدى خورد كه جا براى حركات معده باقى بماند. بنابراين قبل از آن كه كاملاً به احساس تركيدگى برسيد، بايد جايى براى نفس كشيدن خود بگذاريد چرا كه افرادى كه اين اصل مهم را رعايت نمى كنند، بدنشان زودتر پير مى شود. بعد از غذا نيز بايد اندكى پياده روى داشت و پس از آن استراحت كرد. البته اگر امكان خوابيدن پس از غذا به مدت نيم ساعت فراهم باشد بسيار خوب خواهد بود. در بعضى كشورها پس از غذا براى بالا رفتن بازده كارى افراد زمانى به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقيقه به استراحت اختصاص يافته است».
به گفته وى با خوردن غذا تمام خون بدن به سمت سيستم گوارشى و شكم هجوم آورده و خودبه خود، خون كمترى به عضلات دست، پا، مغز و... مى رسد و گاهى كه بعد از غذا دچار بى حالى مى شويد به همين علت است. پس بهتر است با استراحت كردن و نشستن در يك جا پس از خوردن غذا، به بدن خود براى هضم بهتر غذا كمك كنيد.
وى خوردن آب را پس از غذا مناسب دانسته و توصيه مى كند: «كسانى كه چاق و داراى اشتهاى زيادى هستند مى توانند قبل از غذا آب بخورند و براى مابقى افراد تنها خوردن آب روى غذا و به عبارتى بعد از غذا توصيه مى شود».
* ذكر بسم الله
دكتر «سيدمحمد جزايرى»، عضو هيأت علمى دانشگاه شهيد بهشتى نيز در اين زمينه با تأكيد بر اين كه نحوه برخورد با غذا هنگامى كه وارد دهان مى شود از اهميت بسيارى برخوردار است، مى گويد: «آداب غذا خوردن در اسلام با شستن دست ها شروع مى شود چرا كه رعايت نكردن اين امر يكى از مهم ترين راه هاى ورود ميكروب به دهان است. همچنين ذكر كلمه بسم الله هنگام غذا خوردن ضرورت تشكر از منعم هنگام غذا خوردن است و در طول صرف غذا نيز بايد از عصبانيت، استرس، غم و ناراحتى دورى كرد چرا كه اين موضوع باعث هضم نشدن غذا، احساس نفخ و ترشى معده مى شود».
وى مى افزايد: «بهترين وضع خوردن غذا در حالتى است كه نشسته باشيد و هيچ فشارى به شكم خود وارد نكنيد. اين امر به معده اجازه باز شدن مى دهد. در حين خوردن نيز از حرف زدن پرهيز كنيد چون با حرف زدن حين غذا خوردن مقدارى هوا مى بلعيد و اين هوا وارد معده شما شده و آن را باد و مقدارى از فضايى كه غذا بايد بگيرد اشغال مى كند. نوشيدن مايعات سرد و بخصوص نوشابه هاى گازدار در حين خوردن غذا بسيار مضر است. اين كار اسيد كلريك معده را رقيق كرده و تأثير آن را كاهش مى دهد».
دكتر جزايرى با بيان اين كه بايد غذا در دهان چرخانده شود، مى افزايد: «نبايد به يك طرف فك فشار آورد چون دندان هاى آن سمت دچار آسيب و پوسيدگى مى شود. همچنين اگر عادت به خوردن غذا در ساعتى خاص داريد، سعى كنيد اين ساعت را تغيير ندهيد چون ترشحات معده با گذشت از ساعت مقرر بر آن اثر سوء مى گذارد».
* مشكلات گوارشى، علت ۷۰ درصد مراجعات به بيمارستان ها
دكتر كلانترى با اعلام اين كه ۷۰ درصد مراجعات به بيمارستان ها و كلينيك ها به دليل مشكلات گوارشى است، مى گويد: «سوء تغذيه و بيمارى هاى معده اى و روده اى نخستين مشكل رعايت نكردن شيوه هاى صحيح خوردن غذاست كه متأسفانه شيوع اين بيمارى ها در كشور بالاست. سوء هاضمه همچنين موجب زخم معده و اثنى عشر، تخريب حفره هاى دهانى و اختلال در كاركرد آن مى شود. اصولاً افرادى كه بد غذا مى خورند دندان هاى درستى نداشته و فك آنها كوچك است به علاوه مادرانى كه پس از يكسالگى غذاى فرزند خود را له مى كنند، از كامل شدن حفره دهانى و حلق او جلوگيرى مى كنند و اين افراد تا پايان عمر اختلال خوردن دارند. آنان در آناتومى بدن و جذب غذا نيز دچار مشكل مى شوند».
به گفته وى افرادى كه كمتر سبزيجات و ميوه مى خورند، بيشتر دچار بيمارى مى شوند به علاوه ابتلاى آنها به سرطان هاى دستگاه گوارش بخصوص سرطان كلون بسيار بالاست. اين افراد دچار يبوست هاى هميشگى هستند. افراد پرخور همواره دچار عارضه در دستگاه گوارش خود هستند. همواره پانكراس آنها در حال كار كردن است و احتمال تخريب آن بالاست. پانكراتيك ناشى از سورچرانى، درد ناگهانى و وحشتناكى است كه بيشتر افراد پرخور همواره در قسمت فوقانى سمت چپ بدن خود احساس مى كنند.
دكتر كلانترى با توصيه به اين كه بايد روزى ۳ وعده غذا و ۲ ميان وعده خورد، مى گويد: «صبحانه را كامل ترين وعده غذايى قرار دهيد، ناهار را كمتر از صبحانه و بيشتر از شام بخوريد و شام را بسيار كم و ۲ ساعت قبل از خواب بخوريد.
از خوردن غذاهاى يك مدل پرهيز و هنگام تهيه و نگهدارى غذا به سلامت خود توجه داشته باشيد».
دكتر سيدمحمد جزايرى نيز پرخورى را از جمله آسيب هاى كنونى كه جامعه با آن درگير است خوانده و مى گويد: «چاقى هاى مبتلا به جامعه كنونى، جداى از موارد ارثى آن، ناشى از پرخورى و مصرف بيش از حد غذاهاى چرب است. اين رژيم نامناسب، انواع سكته هاى قلبى، آسم، كمردرد، آرتروز و بيمارى هاى گروهى همچون ديابت را به دنبال خواهد داشت».
به گفته وى چون فرهنگ هاى غرب بر فرهنگ جامعه تأثير بسيارى گذاشته، متأسفانه فرهنگ غذايى جامعه تغيير يافته و اين خطر بزرگى براى نسل جوان است. اكنون انواع چيپس و پفك جايگزين تنقلاتى چون گندم، نخود، كشمش، گردو و توت خشك شده و حتى بچه هاى روستا نيز به سمت فست فودها (fast food) گرايش پيدا كرده اند. بنابراين به منظور حفظ سلامت افراد بايد هرچه سريع تر براى اصلاح اين شيوه تدبيرى انديشيد.

فريبا قاسمى

دانشمندان دريافته اند، خوردن بستنى سبب تحريك همان بخش از مغز مى شود كه مسئول پردازش اطلاعات مربوط به شادى و سرخوشى در افراد است. به همين دليل است كه با خوردن بستنى احساس سرخوشى و شادى مى كنيم. خوردن بستنى بى درنگ بر ناحيه موسوم به قشر چشمى پيشانى مغز تأثير مى گذارد. محققان با كمك دستگاه اسكنر، نحوه عمل بخش هاى مختلف مغز داوطلبان را هنگام خوردن بستنى بررسى كردند. نتايج اين تحقيق، بخشى از تحقيقات گسترده ترى است كه در زمينه شناسايى مراكزى از مغز كه احساسات مختلف را در اشخاص به وجود مى آورد، صورت گرفته است.
بستنى با محتواى شير و خامه از كشور چين منشأ گرفته است و قدمت آن به ۳ هزار سال پيش بازمى گردد. دانشمندان چينى نيز مى گويند شير و خامه كه هر دو آرام بخش هستند، در تركيب با يكديگر به عنوان بستنى نيز، با محتواى آرام بخش به عنوان يك داروى مسكن، ساليان متمادى آرام بخش سيستم هاى عصبى بدن انسان بوده و بشر را براى خواب راحت يارى كرده است.