داوود پنهانى

خاطرات اردوهاى دانش آموزى براى همه آشناست. زيستن در محيطى دانش آموزى به دور از خانواده در كنار ساير دوستان بخشى از اين خاطرات است. اين اردوها تحولى در نظام آموزشى ما به شمار مى آمد. تحولى كه وظايف اين نظام آموزشى را از سطح كلاس درس و آموزش صرف در مدارس به سطح جامعه گسترش مى داد تا به اجتماعى شدن هر چه بيشتر دانش آموزان كمك كند. اين چنين بود كه مجريان آموزشى با برگزارى چنين اردوهايى در شهرهاى مختلف ضمن حفظ نشاط و پويايى دوره نوجوانى، حفظ فرهنگ و هويت را نيز به آنان آموزش مى دادند. نيم نگاهى به فعاليت سازمان دانش آموزى به عنوان مجرى اصلى برگزارى چنين اردوهايى هم به ميزان موفقيت بيشتر اين اردوها كمك مى كند، هم به تقويت زيرساخت هاى چنين برنامه هايى يارى مى رساند.

سال ،۱۳۶۵ معاونت پرورشى وزارت آموزش و پرورش طرحى را به نام پويندگان راه امام (ره) مطرح كرد و درباره آن به نظرخواهى از مجموعه آموزش وپرورش پرداخت. جنگ تحميلى، تشكيل اين سازمان را تا سال ۱۳۷۹ به تعويق انداخت. پس از تصويب اساسنامه اين سازمان در ۲۱ ارديبهشت ماه سال ،۱۳۷۸ با ۱۲ هزار دانش آموز پسر مقطع متوسطه ـ كه پيشتاز ناميده شدند ـ در ۸ استان كشور آغاز به كار كرد. با افزوده شدن دانش آموزان دختر كه تحت عنوان فرزانگان در سازمان دانش آموزى عضو مى شدند، اين تشكيلات به هسته اصلى سازمان دانش آموزى كشور تبديل شد.
براساس اساسنامه، سازمان دانش آموزى، يك نهاد غيردولتى است كه با مقررات خاص در زمينه هاى اعتقادى، فرهنگى، اجتماعى، سياسى، ورزشى و هنرى به جلب مشاركت دانش آموزان مى پردازد و به عنوان يك سازمان غيردولتى، اختيار وضع مقررات خاص خود را دارد.
اين اساسنامه مى گويد رئيس سازمان دانش آموزى به مدت چهار سال بايد از سوى هيأت امنا و با حكم وزير آموزش وپرورش منصوب شود. بعد از راه اندازى مجدد معاونت پرورشى و ادغام اين معاونت با معاونت تربيت بدنى وزارت آموزش وپرورش، بحث جايگاه سازمان دانش آموزى مطرح شد چرا كه در مصوبه مجلس شوراى اسلامى رئيس سازمان دانش آموزى، معاون پرورشى و تربيت بدنى است و «نبى الله احمدى» رئيس وقت سازمان دانش آموزى، بايد اين سازمان را ترك مى كرد يا با عنوان «سرپرست» به كار خود ادامه مى داد. مدتى پيش برخى از امكانات سازمان دانش آموزى از جمله اردوگاه هاى آموزش و پرورش به اداره كانون ها و اردوهاى معاونت پرورشى و تربيت بدنى منتقل شد و در نهايت هفته اول مردادماه، براساس آنچه در قانون جديد احياى معاونت پرورشى و تربيت بدنى آمده بود، «سيدباقر پيشنمازى» معاون پرورشى و تربيت بدنى وزارت آموزش و پرورش با حفظ سمت، طى حكمى از سوى وزير آموزش وپرورش، رئيس سازمان دانش آموزى شد.
نكته قابل توجه در فعاليت سازمان دانش آموزى اين است كه برخلاف اساسنامه اش، بيش از آن كه يك سازمان غيردولتى باشد، نهادى دولتى است و تحول اخير نيز اين موضوع را نشان مى دهد. با اين حال به نظر مى رسد كه هنوز با مشكلاتى مواجه است كه در صورت رفع آن مى توان به توانمند شدن اين سازمان اميدوار بود.
*مشكلات يك سازمان
گزارش هاى موجود نشان مى دهد مشكلات بودجه اى سازمان دانش آموزى را آزار مى دهد. بودجه سازمانى كه يكى از زيرمجموعه هاى وزارت آموزش و پرورش بوده و مستقيماً به منبع قدرت بزرگى متصل نبوده است، تاكنون به ميزانى بوده كه امكان برگزارى كمتر از نصف اردوهاى دانش آموزى را كه در دستورالعمل اين سازمان قيد شده فراهم مى كرده است. چند روز قبل از ابلاغ حكم «فرشيدى» وزير آموزش وپرورش كه با حفظ سمت، رياست سازمان دانش آموزى را نيز عهده دار شده بود، مسئولان اين سازمان از دو برابر شدن بودجه نسبت به سال گذشته خبر دادند. «منصور جعفرى» مديركل دفتر توسعه و برنامه ريزى سازمان دانش آموزى در اين زمينه گفت: «امسال ۵۰ ميليارد ريال اعتبار به اين سازمان اختصاص يافته و با اين بودجه مى تواند طرح ها و برنامه هاى جديد را به مرحله اجرا برساند.» به گفته او، اين مبلغ براى اجراى ۹ برنامه وطرح مختلف در ۱۲۰۰ كانون و ۲۴۰ اردوگاه دانش آموزى هزينه مى شود. آيا با اين وضعيت مى توان به كم شدن مشكلات مالى در اين سازمان اميدوار بود. به نظر مى رسد بايد اندكى منتظر ماند تا تحولات موجود نشانه هاى موفقيت خود را آشكار كند.
اردوزنى، چادرزنى، كوهپيمايى، كلاس هاى قرآن و ... كه به آموزش هاى معرفتى و تشكيلاتى تقسيم مى شود، را پيش از دانش آموزان، معلمان دريافت مى كنند. در اردوى مربيان امسال، آشنايى با شيوه هاى اطفاى حريق و سقوط آزاد از ارتفاع نيز به اين آموزش ها افزوده شده است.
اما اين آموزش ها بيش از هر چيز به دليل كهنگى و كمبود منابع درسى جاى بحث دارد. «مسعود يوسفى» مدرس و مربى پيشتازان لرستان كه در اردوى مربيان هم سرپرستى يكى از چهار گروه را برعهده دارد، مى گويد: «به دليل نبودثبات در مديريت، نحوه جذب و نگهداشت سازمان دانش آموزى، چه در مورد مربيان و درباره دانش آموزان ضعيف است.»
او به تخصصى نبودن آموز ش هايى كه مدرسان مربيان و مربيان بايد ارائه دهند اشاره مى كند و مى افزايد: «يك مربى بايد همه سرفصل هاى درسى سازمان دانش آموزى را به دانش آموز ياد بدهد، همچنان كه مدرسان اين مربيان هم در استان هاى كشور چنين عمل مى كنند.»
اين مربى پيشتاز ادامه مى دهد: «در پايه ابتدايى دو درجه و راهنمايى و دبيرستان ۳ درجه براى دانش آموزان پيشتاز و فرزانه (دختر و پسر) وجود دارد. ولى هر يك از مقاطع تحصيلى تنها يك كتاب آموزشى دارد و دانش آموزان در سال هاى دوم و سوم شركت در كلاس هاى سازمان دانش آموزى با همان درس هاى تكرارى مواجه مى شوند. به همين دليل بسيارى از آنها بدون طى كردن همه اين مراحل، از تشكيلات بيرون مى آيند.»
به گفته «مهدى پيروزان»، مربى پيشتازى كه از شهرستان هاى استان تهران در اردوى مربيان سراسر كشور حضور يافته است، پس از وقوع چند حادثه ناگوار در اردوهايى كه بيشتر آنها بدون حضور مربيان سازمان دانش آموزى برگزار شده بود، هيچ مربى قبل از سنجيدن همه شرايط ايمنى حاضر نمى شود دانش آموزان را به اردو ببرد. او مى افزايد: «بايد قبول كرد كه احتمال بروز حادثه در هر سفرى وجود دارد. چنان كه خانواده ها هم در سفرهايشان گاهى با حوادثى مواجه مى شوند.»
اين مربى سازمان دانش آموزى با اشاره به كمبود بودجه براى برگزارى اردوها مى گويد: «هيچ تخفيفى براى اردوهاى دانش آموزى وجود ندارد و ما بايد مثل افراد عادى همه هزينه هاى يك سفر را پرداخت كنيم. حتى نمى توانيم از امكانات اقامتى وزارت آموزش و پرورش استفاده كنيم. بيشتر هزينه اردو را بايد دانش آموزان تقبل كنند و به همين دليل نبود بودجه، تعداد اردوهاى دانش آموزى از آنچه در دستورالعمل سازمان دانش آموزى آمده بسيار كمتر است.»
اين كمبود بودجه حتى اگر به كاهش تعداد اردوهاى دانش آموزى منجر شود، باز هم بر ايمنى اردوها تأثير خواهد داشت. معاون پرورشى آموزش و پرورش كه رئيس جديد سازمان دانش آموزى شده است، اگر چنان كه مى گويد، قصد ايجاد تحول اساسى در اين سازمان را دارد، بايد علاوه بر افزودن آموزش هاى جديد، نگاهى هم به گذشته و اكنون اين سازمان بيندازند.
* اميدوارى به تحولات
مسئولان سازمان دانش آموزى حدود يك هفته پس از تعيين تكليف رياست اين سازمان، با برگزارى يك اردوى آموزشى براى مربيان پيشتاز، تحولات اين سازمان را آغاز كرده اند.
تحولاتى كه در مراسم گشايش اين اردوى پنج روزه از آن ياد شد، مى تواند محتواى آموزش هاى ارائه شده به دانش آموزان عضو اين سازمان را متحول كند. بعد از احياى معاونت پرورشى و ادغام اين معاونت با معاونت تربيت بدنى وزارت آموزش وپرورش، بحث جايگاه سازمان دانش آموزى مطرح شد چرا كه در مصوبه مجلس شوراى اسلامى رئيس سازمان دانش آموزى، معاون پرورشى و تربيت بدنى است و نبى الله احمدى، رئيس وقت سازمان دانش آموزى، بايد اين سازمان را ترك مى كرد يا با عنوان «سرپرست» به كار خود ادامه مى داد. مدتى پيش برخى از امكانات سازمان دانش آموزى از جمله اردوگاه هاى آموزش و پرورش به اداره كانون ها و اردوهاى معاونت پرورشى و تربيت بدنى منتقل شد و در نهايت هفته اول مردادماه، براساس آنچه در قانون جديد احياى معاونت پرورشى و تربيت بدنى آمده بود، سيد باقر پيشنمازى معاونت پرورشى و تربيت بدنى وزارت آموزش و پرورش با حفظ سمت، طى حكمى از سوى وزير آموزش وپرورش، رئيس سازمان دانش آموزى شد.
با اين تغيير، مسئولان سازمان دانش آموزى فرصت پيدا كردند تحولاتى را كه مدت ها مدنظر داشتند، تحت حمايت معاونت پرورشى وزارت آموزش و پرورش به اجرا درآورند. صحبت هاى مديرتشكيلات دانش آموزى پيشتازان و فرزانگان در مراسم گشايش اردوى پيشتازان، نشان از ضرورتى دارد كه از مدت ها پيش آشكار شده بود. او گفت: «به پشتوانه معاونت پرورشى، ظرف كمتر از يك ماه، براى ايجاد اين تحولات تصميم گيرى شد و با برگزارى اين اردو، اجراى آن آغاز شد.»
شايد وعده تحولاتى كه اين مقام مسئول سازمان دانش آموزى از آن ياد مى كند در مدت يك ماه امكان تحقق نداشته باشد يا اصلاً تصميم گيرى براى ايجاد تحول در اين مدت كوتاه كار درستى به نظر نرسد. چنان كه به گفته مربيان شركت كننده در اين اردو، نمى توان ميان منابع آموزشى كه در اردوى اخير ارائه شده است، با منابعى كه ده ها سال هيچ تحولى در آنها رخ نداده، تمايز چندانى قائل شد اما همين وجود انگيزه و خواست ايجاد تغييرات جاى اميدوارى دارد.
دانش آموزان ايرانى، هيچ تشكلى جز سازمان دانش آموزى ندارند كه مهارت هاى زندگى را در شرايط مختلف به آنها بياموزد. پس سازمان دانش آموزى بايد به تعهدات خود در قبال نيروى جوان اين كشور عمل كند. اين سازمان اصلاً چاره اى جز ارتقاى خود، به روز كردن آموزش ها و سيستمش ندارد چون در غير اين صورت جايگاهى در ميان دانش آموزان كه همچون نام هايى كه خود بر آنها نهاده (پيشتاز و فرزانه) پيشاهنگ تحولات اجتماعى و تغييرات تكنولوژيك جامعه هستند، نخواهد داشت.