چهارشنبه ۲۴ مرداد ۱۳۸۶ - ۱ شعبان ۱۴۲۸
Wed, Aug 15, 2007
ويژه ۳ ايران اقتصادى
sLogo.gif

PDF Edition
Archive
RSS Feed
ويژه نامه سوم تير
سياسى
داخلى
سلام ايران
ديگه چه خبر؟
ديپلماتيك
اقتصاد
اجتماعى
بين الملل
گزارش
فرهنگ وانديشه
جوان
فرهنگ و هنر
ويژه ۱ايران اقتصادى
ويژه ۲ايران اقتصادى
ويژه ۳ ايران اقتصادى
ويژه ۴ ايران اقتصادى
ايران زمين
حوادث
ورزشى
صفحه آخر
اوقات شرعى
قرآن
ماجرا
رودررو
خانواده
ديدگاه
لايه هاى ميانى نفت مخالف بورس
308775.jpg
كيوان سرافرازى

همه در انتظار راه اندازى بورس نفت هستند. بازارى كه از ۲ سال پيش تاكنون در جريان راه اندازى قرار گرفته در هاله اى از ابهام است. چرا؟.‎/‎/ مقام هاى مربوط پاسخ شفاهى به اين سؤال نمى دهند. آيا دومين توليد كننده بزرگ اوپك در تشكيل بورس نفت شكست خورده است؟ در شرايطى كه تمام مصوبات اجرايى بورس نفت ايران صادر شده موانع راه اندازى اين بازار چيست؟ زمان بيشترى لازم است يا كسى حاضر به اعلام خبر توقف اين طرح نيست؟
بورس نفت ايران اكنون تنها در حد يك نام باقى مانده است؛ نامى به بلندى يك ساختمان كوچك خالى استيجارى در كيش؛ طرحى كه از برنامه سوم توسعه كشور تاكنون بى هدف دنبال مى شود. صاحبنظران فعال بورس هاى بين المللى عنوان مى كنند كه هيچ انتظارى به تشكيل اين بورس در ايران نيست. دلايل عنوان شده از سوى اين دسته هم كاملاً واضح است. به گفته آنها برخى بازيگران حوزه صادرات نفت و فرآورده ها تمايلى در حمايت از اين طرح از خود نشان نمى دهند ضمن آن كه استقبال بين المللى را نسبت به حضور در بازار ايران كاملاً غيرقابل انتظار مى دانند.
رئيس جمهور احمدى نژاد سال گذشته رسماً حمايت و پشتيبانى خود را از تشكيل اين نوع از تجارت نفت اعلام كرد. طبق روند متعارف، تأييديه يك طرح مصوب ملى از سوى يك مقام عالى رتبه اجرايى كشور در شرايطى كه با هوادارى كميسيون انرژى مجلس، وزارت خارجه و شوراى عالى امنيت ملى همراه شده به چه مؤلفه اى گره خورده است كه گويا اصلاً چنين طرحى وجود نداشته است؟
بورس نفت در تعليق است، تعليقى كه كسى نمى داند برمبناى كدام استدلال قانونى و اقتصادى صورت مى گيرد. چرا هميشه ايران انگيزه انجام يك كار مثبت را ايجاد مى كند اما در اجرا اين رقيبان هستند كه كار را آغاز مى كنند؟
? كارشكنى درلايه هاى ميانى نفت
بورس نفت دوبى تشكيل شد. راه اندازى اين بورس نوپا در شرايطى رقم خورد كه اجراى اين طرح يك سال و نيم پس از مطرح شدن تشكيل بورس نفت ايران بود! جاى تعجب نيست.رقيبان منافع ملى را بر ملاحظات گروهى ترجيح مى دهند.
بورس نفت دوبى با نفت سنگين آغاز به كار كرده است يعنى كالايى كه مصرف كنندگان نفت چندان تمايلى به خريد آن ندارند. اميرنشين دوبى طلا و فلزات را هم به جمع معاملات بورس نفت خود اضافه كرده است چراكه اكنون حجم نفت مورد معامله در بازار دوبى محدود است.
سؤال اينجاست كه آيا ايران نمى توانست همچون امارات، تجارت در اقلام محدود نفت و يا فرآورده ها را آغاز كند.
منتقدين راه اندازى بورس نفت عنوان مى كنند كه به دليل عدم استقبال بين المللى از بورس ايران پيگيرى اين جريان تنها به مثابه افزايش هزينه فرصت كشور نسبت به تأخير در پرداختن به ساير بخش هاى توسعه اى صنعت نفت به جاى بورس خواهد بود. اين دسته معتقدند نبود بازيگران خارجى چيزى به معناى تشكيل يك تالار معاملات براى شركت نفت نيست. اين در حالى است كه بسيارى از صاحبنظران اقتصادى بر اين باورند كه ايران در گام اول قادر است محصولات پتروشيمى و به ترتيب ساير فرآورده ها را در جريان تجارت بورس قرار دهد. فرآورده هايى همچون قير و گوگرد كه نمى تواند چندان ريسكى را متوجه ميزبانان ايرانى كند.
ايران مى تواند در منطقه امپراتور نفتى باشد؛ اما گويا براى ايجاد اين امپراتورى، اين امپراتور هاى كوچك هستند كه كارشكنى مى كنند.
در شرايطى كه سران دولتى با روى گشاده به بورس مى نگرند پس اينجاست كه معلوم مى شود لايه هاى ميانى دولتى چندان موافق تشكيل بورس نيستند.
امپراتوران كوچك مانع از مديريت ريسك درست، مانع از پيش قراولى ايران در تجارت نفت به جاى فروش هستند.
اكنون بهترين پتانسيل منطقه اى در اختيار ايران است. نفت آسياى ميانه با حجمى حدود ۳۰۰ هزار بشكه در روز كه از خاك ايران سوآپ و ترانزيت مى شود مى تواند در بورس ايران مورد معامله قرار گيرد. يادمان نرفته است، هستند كسانى كه هنوز نسبت به اجراى خطوط انتقال نفت خام هاى منطقه همچون آسياى ميانه در حسرت مطلق به سر مى برند. وضعيتى كه بر بورس نفت ايران وارد آمده است روزى بسيارى را به حسرت اهمال در تشكيل اين بازار خواهد انداخت ‎/
چرا وقتى مى توانيم صادرات ۲‎/۵ ميليون بشكه اى خود را در بورس با بيش از ۱۰ بار معامله به ۲۵ ميليون بشكه برسانيم حمايت هايى صورت نمى گيرد؟
برخى منابع آگاه بر اين اعتقاد دارند كه مديريت امور بين الملل شركت نفت شركت بازرگانى پتروشيمى و مديريت صادرات فرآورده هاى ويژه در شركت ملى پالايش و پخش هر يك در پديد نيامدن بورس نفت ايران نقش هاى متفاوتى ايفا كرده اند.
در بورس IPE لندن هر محموله ۵ هزار بشكه اى نفت ۸۰ بار مورد معامله قرار مى گيرد و منافع حاصل از دست به دست كردن كاغذ هاى فروش كالا به بازيگران اين بازار مى رسد بازيگرانى كه ممكن است داخلى باشند يا خارجى هايى را كه منافعشان به گونه اى به ميزبانان بورس برمى گردد.
اما ايران با وجود نقش عمده اى كه در توليد و صادرات دارد هنوز در حوزه تجارت وارد نشده است.
ما ياد نگرفتيم كه تجارت را جايگزين فروش كنيم بويژه آنكه اين حركت مى تواند ابزار مناسبى براى تشكيل اوپك گازى باشد؛ چرا كه مؤلفه تعيين قيمت گاز هنوز مهمترين چالش توليدكنندگان و مصرف كنندگان جهانى است.
عده اى فكر مى كنند كه تشكيل بورس كالايى نفت يعنى جدا شدن تمام اين عمليات از كنترل وزارت نفت و بدين جهت است كه مخالفت ها و سنگ اندازى ها همچنان ادامه دارد.
نقش ضعيف سازمان بورس
هدف از تشكيل سازمان بورس ساماندهى ۴ بازار ارز، پول، كالا و سرمايه بود.
اما گويا سازمان بورس بيش از آنكه به فكر بهينه كردن كاركرد ۴ بازار اصلى باشد بيشتر متوجه بازار سرمايه است چرا كه تشكيل بورس نفت را به عنوان يك بورس كالايى به عنوان رقيبى در مقابل بازار سرمايه مى داند.
دليل اين نقش هم كاملاً پيداست: وقتى بازار سرمايه سقوط مى كند سرمايه ها به سمت بازار كالا روانه خواهد شد به هر صورت پول به عنوان يك بازيگر در مجامعى حضور مى يابد كه بيشترين نرخ بهره به آن تعلق گيرد. سازمان بورس متولى ساماندهى ۴ بازار اصلى است، پيشنهاد مى شود نقش اصلى اين سازمان گاه گاهى به فراموشى سپرده نشود.
گويا همان طور كه بانك ها بازار غيرمتشكل پولى را رقيب يا تخريب كننده فعاليت خود مى دانند بازار سرمايه هم «كالا» را رقيب جدى خود تلقى كرده است.
در حالى كه هر ۴ بازار ارز، پول، كالا و سرمايه مى تواند هر يك تشنجات بازار را سامان دهند، وزارت اقتصاد، اين معمار اقتصاد ملى هم عليرغم تأكيد رئيس جمهور همچنان راه خود را ادامه مى دهد.
راهكار
پيش بينى مى شود با تأكيد مقام هاى ارشد دولت و وجود موانعى در ايجاد بورس نفت، اكنون وقت آن رسيده است كه كميته اى مستقل با حكم رئيس جمهور و زير نظر وى براى ادامه پيگيرى تشكيل بورس نفت تشكيل شود.
اين جريان به ناسازگارى نهادهاى واسط و لايه هاى ميانى دولت كه راه اندازى اين بورس را در مخاطره با منافع خود مى دانند پايان خواهد داد. نفت آسياى ميانه در اختيار ايران است. بازارى بكر و ويژه. با احتساب اين ميزان نفت و نيز حجم محموله هاى صادراتى كشور مى توان گفت كه ايران به راهبرى روزانه ۳ ميليون بشكه نفت در بازار پرنوسان جهانى دست خواهد يافت.
روسيه و تركيه در كمين نفت آسياى ميانه نشسته اند.
ثانيه ها براى تشكيل بورس اين دو كشور پيش مى رود و رو به پايان. بهتر است كه ايران كمى به فكر حال خود باشد.
عملكرد بورس هاى نفتى جهان
در بورس ها چه اتفاقى رخ مى دهد؟ لزوم داشتن يك بورس چيست؟
در حال حاضر بزرگترين بازار فروش نفت خام در لندن، نيويورك و سنگاپور مستقر است. البته نفت خام و فرآورده هاى پالايشى همچون بنزين و نفت حرارتى در سراسر جهان خريد و فروش مى شود اما نرخ معاملات در ديگر بازارها عمدتاً زير تأثير نرخ بهاى نفت هاى پايه در بورس هاى لندن و نيويورك تعيين مى شود.
در پى تأمين بازارهاى معاملات نفتى، انواع معاملات نفت شامل معاملات تك محموله، خرج دررفته و سلف گسترش فراوانى پيدا كرد؛ بدين ترتيب شرايطى پديد آمد كه به واسطه آن محموله هاى مختلف نفت و فرآورده هاى نفتى پيش از آن كه هرگونه مبادله فيزيكى و يا خريد و فروش واقعى روى آن صورت گرفته باشد ميان معامله گران و واسطه هاى در بورس هاى نفتى داد و ستد مى شود.
يكى از نتايج بارز چنين تحولى كاهش شدت همبستگى ميان عرضه نفت و قيمت آن در بازار به حساب مى آيد. اين پديده موجب شد در كنار بازار فيزيكى نفت، گونه تازه اى از عرضه و تقاضا در تجارت بين المللى نفت ظاهر شود.
در بورس هاى نفتى به طور معمول معامله گران به گمانه زنى درباره رفتار بازيگران بزرگ بازار و يا تحولاتى كه ممكن است به عرضه و تقاضاى نفت و فرآورده هاى آن تأثير بگذارد دست مى زنند به اين ترتيب بهاى نفت پايه در اين بورس ها به صورت لحظه اى و براساس گمانه زنى هاى محافل بازار صورت مى گيرد؛ به همين علت است كه در اين بورس ها حتى حوادث كوچكى كه بر عرضه يا تقاضا تأثير بگذارد به سرعت بهاى نفت مورد معامله را تغيير مى دهد.
از آنجا كه بورس هاى لندن و نيويورك در كشورهاى مصرف كننده قرار دارند و قيمت نفت پايه اين بورس ها نيز در كشورهاى مصرف كننده تعيين مى شود تأثيرگذارى اين بورس ها بر بهاى نفت در بازار به معناى تضعيف توان تأثير گذارى كشورهاى عمده توليد كننده اوپك و غير اوپك است.
در اين شرايط يكى از مشكلاتى كه پديد مى آيد اين است كه در صورت افزايش قيمت نفت بخش قابل توجهى از سود حاصل از افزايش بهاى نفت به جيب معامله گران نفتى در بازارهاى بورس نفت خواهد رفت. بورس هاى نفتى قادرند به امنيت عرضه در برابر شركت هاى نفتى كمك كنند. يكى ديگر از آثار مربوط به فعاليت بورس هاى نفتى تضعيف نظام قيمت هاى رسمى و پايه اوپك و تقويت سازوكار قيمت گذارى نفت براساس قيمت نفت هاى شاخص در بازار به حساب مى آيد.
در حال حاضر نفت خام برنت درياى شمال به عنوان نفت پايه براى تعيين دوسوم معاملات نفتى جهان مورد استفاده قرار مى گيرد. در آمريكا نيز نفت وست تگزاس اينترميديت (WTI) به عنوان نفت پايه در بورس نيويورك انتخاب شده است و به طور معمول بهاى نفت خامى كه به اين كشور به عنوان بزرگترين مصرف كننده نفت فروخته مى شود از طريق اين نفت پايه تعيين مى شود. حال ممكن است بپرسيد اين روند چه نتيجه اى در بر دارد؟
بايد گفت كه تعيين قيمت نفت خام در اين ۲ كشور يعنى آمريكا و انگلستان كه جزو بزرگترين مصرف كنندگان نفت نيز هستند قدرت تأثيرگذارى توليد كنندگان عمده از جمله كشورهاى حوزه خليج فارس را در تعيين قيمت مورد دلخواه خود بسيار كمتر و كمرنگ تر مى كند چراكه آنها با بازيگرى فعال در بازار، روند قيمت ها را به سطوح مورد انتظار خود سوق مى دهند.
با آغاز به كار بورس دوبى در شرايطى كه به زودى تمام معاملات نفتى اين كشور به اين بازار راه خواهند يافت و نيز در آينده نزديك، اعلام يكباره بورس نفت روسيه در فهرست بازارگردانان جهانى، كم و بيش شرايط به نفع توليد كنندگان هم رقم خواهد خورد؛ البته شرايطى كه از بازيگرى فعال ايران خالى است. بورس نفت را احيا كنيد.‎/
پاكستان از خريد گاز ايران كوتاه نمى آيد
308784.jpg
رئيس جمهور پاكستان در مراسم شصتمين سالگرد استقلال اين كشور تأكيد كرد، طرح انتقال گاز ايران به هند و پاكستان بر اساس منافع ملى اين كشور است و اسلام آباد اين طرح را نهايى خواهد كرد ‎/
به گزارش فارس، پرويز مشرف در ادامه تصريح كرد: آمريكا مايل نيست هند و پاكستان از ايران گاز طبيعى وارد كنند ولى هيچ كشور خارجى نمى تواند براى منصرف كردن اسلام آباد از نهايى كردن اين طرح، در امور داخلى پاكستان دخالت كند ‎/ اين طرح به نفع امنيت انرژى كشور خواهد بود ‎/
وى در ادامه گفت: پاكستان باوجود درخواست واشنگتن به عراق نيروى نظامى نفرستاد چرا كه اين مسأله به ضرر منافع ملى كشور بود. در طرح انتقال گاز ايران به هند و پاكستان پيش بينى مى شود نياز به ۷ ميليارد دلار سرمايه گذارى اجرايى باشد. بيش از ۶۰ ميليون متر مكعب از گاز توليدى در منطقه عسلويه به اين دو كشور صادر خواهد شد. مذاكرات سه جانبه كه دور آينده آن در تهران برگزار خواهد شد براى رسيدن به تفاهم قيمتى همچنان ادامه دارد.
ديدگاه
مالكيت زمينه توسعه
سيدجواد سيدپور

توسعه لوازمى دارد و اصلى ترين آن احترام به «حقوق مالكيت» افراد و اشخاص است. حفظ حقوق اقتصادى و رعايت مالكيت افرد جامعه و عدم تعدى به آن از سوى اشخاص و صاحبان قدرت يعنى ساخت جامعه اى اخلاقى كه در آن انباشت سرمايه انسانى و مادى سرعت مى يابد و از نسلى به نسل ديگر منتقل مى شود.
در اين فرآيند ثروت اشخاص دچار انقطاع نسلى نمى شود و از پدر به پسر و از نسلى به نسل ديگر ادامه مى يابد.
از اين نظر مى توان گفت انسان با حق طبيعى مالكيت به دنيا مى آيد و هرگونه تعدى به مالكيت، تجاوز به اين حق طبيعى محسوب مى شود. اخلاق اجتماعى حكم مى كند كه مردمان براى موفقيت خويش و جامعه اى كه در آن زندگى مى كنند به قراردادهاى اجتماعى و مالكيت احترام گذاشته و آن را رعايت كنند. بدون رعايت اين اخلاق انباشت سرمايه امكان پذير نخواهد بود.
تاريخ ايران زمين در طول قرن هاى گذشته مملو و مشحون از تجاوز و تعدى قدرت به مالكيت افراد و اشخاص بوده است. شاهان و درباريان و قدرتمندان «حق» خود مى دانستند كه نسبت به جان و مال افراد جامعه هر تصميمى كه مى خواهند بگيرند. چنين است كه حتى وزرا و مقام هاى بلندپايه و خدمتگزاران به قدرت نيز از جان و مال خويش ايمن نبوده اند.
اندك بودند وزرا و بزرگان، خاصه افراد با كفايتى كه از سوءظن، خشم و مكر و حيله مخدوم خود جان به در بردند از نظام الملك طوسى، حسنك وزير، عطا الملك جوينى، احمدبن حسن ميمندى، رشيد الدين فضل الله و.‎/‎/ گرفته تا قائم مقام فراهانى، اميركبير و ديگران.‎/‎/ همه ازكسانى اند كه به رغم بودن در ساختار قدرت از تعرض آن مصون نماندند و جان و مال خود را باختند. اينان نزديكان به قدرت بودند كه اينچنين سوختند، حكايت رعايا خود روشن است.با گذشت زمان و تغيير مناسبات اجتماعى و ورود به عصر جديد زمينه التزام و احترام به قانون افزايش يافت زيرا در زير سايه قدرتمند قانون، تعرض و درازدستى به مال و جان افراد ميسر نبود. درست از اين مقاطع است كه اميد به آينده افزايش يافته، ثروت محترم شمرده شده و ساختار خانه، خانواده و جامعه محكم تر مى شود. جامعه امن زمينه پس انداز مداوم را ايجاد مى كند و موجب افزايش ثروت فرد و به تبع آن جامعه مى شود.
امنيت اجتماعى، پس انداز جامعه را افزايش مى دهد و انباشت سرمايه خود به خود زمينه رونق توسعه را فراهم مى سازد. بدون امنيت اجتماعى و رعايت «حقوق مالكيت فردى» جامعه از آينده تهى مى شود. آينده از آن جوامعى است كه به حقوق افراد و مالكيت آنها احترام مى گذارند.

طرح جامع ۵ ساله توليد خودرو در كشور
308781.jpg
نمايندگان ويژه رئيس جمهورى تا پايان آبان ماه ۱۳۸۶ طرح جامع ۵ساله توليد خودرو در كشور را تصويب و ابلاغ مى كند.
بر اساس تصميم نمايندگان ويژه رئيس جمهورى در مورد اجراى تبصره (۱۳) و به منظور بهينه سازى مصرف سوخت خودروها، افزايش سهم حمل و نقل عمومى و كنترل سرانه استفاده از خودروى شخصى، نمايندگان ويژه رئيس جمهورى تا پايان آبان ماه ۱۳۸۶ طرح جامع ۵ساله توليد خودرو در كشور (شامل تعيين ميزان توليد براى مصرف داخلى، ميزان واردات، نوع و ميزان سوخت مصرفى) را تصويب و ابلاغ مى كند. اين مصوبه از سوى معاون اول رئيس جمهورى براى اجرا ابلاغ شده است.‎/
بهره بردارى از ۶۹درصد طرح هاى زود بازده كشاورزى
آمار نظام بانكى نشان مى دهد حدود ۶۹ درصد طرح هاى زودبازده در بخش كشاورزى تاكنون به بهره بردارى رسيده است. به گزارش فارس، از ابتداى اجراى آيين نامه گسترش بنگاه هاى اقتصادى زودبازده و كارآفرين تا پايان تيرماه امسال، ۲۳۸ هزار و ۲۱۱ طرح با پيش بينى ۵۳۰ هزار و ۹۱ اشتغال جديد و ۷۸ هزار و ۳۹۲‎/۵۶ ميليارد ريال تسهيلات در بخش كشاورزى به نظام بانكى كشور معرفى شده است. نظام بانكى ۱۹۲ هزار و ۸۹۵ طرح را در بخش كشاورزى بررسى كرده و پس از رد ۲۶ هزار و ۷۵۲ طرح، ۱۶۱ هزار و ۳۸۶ طرح را تأييد كرده است. نظام بانكى تا كنون ۱۹ هزار و ۴۲۰‎/۵۲ ميليارد ريال به متقاضيان تسهيلات بنگاه هاى زودبازده بخش كشاورزى پرداخت كرده است و با به بهره بردارى رسيدن ۸۷ هزار و ۹۵۶ طرح زودبازده در اين بخش ۱۶۷ هزار و ۸۰۰ اشتغال جديد در طرح هاى به بهره بردارى رسيده محقق شده است.
تخصيص ۵۰۰ ميليارد ريال براى اكتشافات معدنى
معاون برنامه ريزى و توسعه سازمان توسعه و نوسازى معادن و صنايع معدنى ايران (ايميدرو) اعلام كرد: در سال جارى ۵۰۰ ميليارد ريال صرف اكتشافات معدنى در كشور مى شود. اين ميزان در سال گذشته ۳۰۰ ميليارد ريال بود.
به گزارش روابط عمومى سازمان توسعه ونوسازى معادن و صنايع معدنى ايران، مهندس پاليزدار در دومين نشست اكتشافى استان ها، اكتشاف را بخش زيربنايى توسعه صنايع معدنى دانست و گفت: ميزان حفارى معادن نيز كه در سال گذشته حدود ۱۱۰ هزار متر بود، امسال از مرز ۲۰۰ هزار متر عبور خواهد كرد.وى از گشايش طرح هاى زيادى در بخش معدن و صنايع معدنى در هفته دولت خبر داد و افزود: نخستين معدن تمام مكانيزه زغال سنگ در شهريور ماه به بهره بردارى مى رسد وكشور را از واردات زغال با كيفيت بى نياز خواهد كرد.


|   شناسنامه   |   آرشيو   |