] هليا خرم[

مرحله اول بيمارى قلبى: اگر ميزان كلسترول موجود در بدن بيش از حد طبيعى باشد، خطر ابتلا به بيمارى قلبى وجود دارد. كلسترول چيست؟ كلسترول ماده اى چسبناك شبيه موم است به وسيله كبد توليد مى شود و از انواع ليپيدها يا چربى هاست. كلسترول براى ساختن سلول هاى ديواره اى و برخى از هورمون ها استفاده مى شود و به تنهايى درون بدن حركت نمى كند بلكه بايد با پروتئين تركيب شود تا بتواند در جريان خون و جاهاى مورد نياز حركت كند. حركت يا سفر كلسترول و پروتئين با هم «ليپوپروتئين» ناميده مى شود. ليپوپروتئين با غلظت كم «LDL» و با غلظت زياد «HDL» بهترين انواع ليپوپروتئين ها هستند. همه سلول ها داراى گيرنده هايى هستند كه LDL را مى مكند. اگر ميزان كلسترول در خون زياد باشد سلول ها گيرنده هاى كمترى مى سازند. بنابراين ميزان كلسترول نفوذى درون سلول ها كاهش پيدا مى كند و اين امر موجب مى شود، تا كلسترول بيشترى درخون شناور باشد، كه از اين كلسترول اضافى مقدارى به درون كبد باز مى گردد و بقيه در جريان خون باقى مى ماند كه ممكن است در اثر گذشت زمان اكسيده شود و چنانچه در ديواره هاى شريانى پنهان شود، احتمال اكسيده شدن آن بيشتر است.
يك صندلى را تصور كنيد كه مدت زمان طولانى در حياط باقى مى ماند و دچار زنگ زدگى مى شود. دقيقاً عين همين اتفاق براى سلول هاى بدن نيز رخ مى دهد، البته وقتى مورد حمله راديكال هاى آزاد قرار مى گيرند. (راديكال هاى آزاد، مولكول هاى بى ثباتى هستند كه به سلول ها آسيب مى رسانند.) البته هميشه كلسترول موجود در خون اكسيده نمى شود. چون تركيبات فوق العاده اى به نام آنتى اكسيدان ها در بدن وجود دارد كه مانع از اكسيده شدن مى شود.
بدن انسان داراى سيستمى است كه با كلسترول اكسيده تبادلاتى انجام مى دهد، گلبول هاى سفيد خاصى كه «مونوسيت» نام دارد، كلسترول اكسيده را مى بلعند، بنابراين هر چه ميزان كلسترول بيشتر باشد، اين سلول ها حجيم تر مى شوند و ظاهرى اسفنجى پيدا مى كنند و از اين پس «سلول هاى اسفنجى» ناميده مى شوند كه در ديوار رگ خونى جمع مى شوند و راديكال آزاد توليد مى كنند و در نهايت به شكل يك پلاگ (لوح) درمى آيند، كه به اين مرحله، «آدروس كلروسيس» يا سخت شدن شريان ها گفته مى شود.
مرحله دوم: سرانجام اين آشفتگى كلسترول، سلول هاى اسفنجى و ديگر مواد ساخته شده، از ديوار شريانى به بيرون رانده مى شوند، ورم ناشى از كلسترول مثل چرك و عفونتى است كه روى يك زخم باز ايجاد شده است، كه در اين نوع زخم ها سلول هاى گلبول هاى سفيد براى درمان و بازسازى آسيب ها حركت مى كنند و روكش سختى را ايجاد مى كنند كه روى سلول ها را مى پوشاند، همچنان ورم سلول ها ادامه دارد و در نهايت اين تورم به حدى زياد مى شود كه منجر به باريك شدن شريان ها، كاهش جريان خون و اكسيژن مى شود. بنابراين مواد غذايى كافى به قلب نمى رسد و چنانچه قلب خون غنى از اكسيژن دريافت نكند، در قفسه سينه احساس فشردگى به وجود مى آيد، كه به اين حالت درد عضله قلب يا «آنژين» گفته مى شود و معمولاً هنگام تحرك و ورزش اتفاق مى افتد زيرا در حين فعاليت قلب به اكسيژن اضافى نيازمند است.
مرحله سوم: تصور كنيد يك جريان آب سريع از روى كوه سرازير مى شود، شدت آن به حدى است كه هر چه سر راهش است مثل گياه، سنگ و.. را با خود به پائين مى برد. در مورد رگ هاى خونى نيز اين اتفاق رخ مى دهد و جريان خون مى تواند روى پلاگ شكاف و بريدگى ايجاد كند، اين بريدگى موجب مى شود تا چرك و عفونت ها بيرون بريزند. هر چه پلاگ بزرگ تر باشد، بريدگى بيشتر خواهد بود، البته LDL كه پلاگ را مى سازد، نيز نقش مهمى در اين ميان ايفا مى كند مطالعات نشان مى دهد،حتى مقدار كمى از LDL نيز اين پلاگ را حساس تر و شكننده تر مى كند. وقتى كه پلاگ پارگى پيدا مى كند، پلاكت هاى خون به سطح آن مى چسبند و در نهايت موجب مسدود شدن رگ ها و مانع از جريان خون مى شوند و در اين حالت، حمله قلبى يا سكته اتفاق مى افتد. (گاهى نيز اين انسداد درون شريان ها رخ مى دهد كه موجب ابتلا به بيمارى شريانى ثانوى مى شود.) متأسفانه تا قبل از بروز حمله قلبى هيچ عارضه اى پديدار نخواهد شد. بويژه در زنان، بنابراين دانستن عوامل خطر ساز مثل كلسترول بالا بسيار ضرورى است.
* علائم بيمارى قلبى
در مراحل اوليه بيمارى قلبى، هيچ عارضه مشخصى ايجاد نخواهد شد. علائم هشدار دهنده عبارتند از: افزايش ميزان كلسترول خون و افزايش فشار خون.
اما در مراحل پيشرفته، درد بازو، درد سينه ، درد آرواره، تپش قلب، تنفس منقطع و بريده بريده از علائم بارز به شمار مى رود.
* چه زمانى بايد با پزشك تماس گرفت
- چنانچه يكى از علائم بالا را مشاهده كرديد
- اگر از سرگيجه، ضعف، غش و يا احساس بى حسى بى دليل رنج مى بريد
- در صورت بروز افزايش ضربان قلب و تپش قلب
- در صورت بروز سردرد و يا فشردگى قفسه سينه
تا سن ۶۵ سالگى هر ۲ سال يك بار فشار خون خود را بررسى كنيد و بعد از سنين ۶۵ سالگى سالانه بايد اين آزمايش را انجام دهيد. هر ۵ سال يك بار نيز ميزان كلسترول خود را چك كنيد. زيرا نخستين دليل ابتلا به بيمارى آدروس كلروسيس افزايش ميزان كلسترول خون بويژه LDL در ديوارهاى شريانى است كه اين تجمع در نهايت منجر به رشد پلاگ مى شود.
افزايش فشار خون، زندگى بدون تحرك، چاقى و استرس نيز مى تواند منجر به ساخته شدن پلاگ شود. در سنين جوانى آقايان بيش از خانم ها در معرض خطر ابتلا به بيمارى قلبى قرار دارند، زيرا هورمون استروژن خاصيت محافظت از قلب را داراست.
چنانچه رژيم غذايى مناسب و شيوه زندگى صحيح داشته باشيد، مى توانيد از بروز بيمارى قلبى جلوگيرى كنيد.
راهكارهاى زير پيشنهاد مى شود:
۱- از رژيم هاى غذايى كم چرب پيروى كنيد. بويژه به ميزان چربى هاى اشباع شده توجه داشته باشيد. رژيم هاى غذايى مديترانه اى بهترين نمونه هستند. به خاطر داشته باشيد، ميزان چربى مصرفى روزانه نبايد بيش از ۳۰ درصد كالرى را به خود اختصاص دهد.
۲- حداقل روزانه خوردن ۵ سهم ميوه و سبزيجات تازه را در برنامه غذايى خود قرار دهيد. خوردن ميوه هايى مثل: سيب، گريپ فروت، پرتقال، توت فرنگى و آوكادو و سبزى هايى مثل: بروكلى، هويج، ذرت و پياز بسيار توصيه مى شود.
۳- براى كنترل ميزان كلسترول از فيبرهاى محلول مثل جو، لوبياها و مركبات استفاده كنيد. خوردن انواع حبوبات، غلات و سويا نيز بسيار توصيه مى شود.
۴- حداقل در هفته ۲ مرتبه ماهى هاى چرب، صدف خوراكى، ماهى ساردين، ماهى تن، ماهى آزاد و ماهى هاى داراى اسيدهاى چرب امگا ،۳ بخوريد.
۵- حداقل در روز ۳۰ دقيقه ورزش كنيد، فعاليت و ورزش موجب قوى شدن قلب، كاهش وزن و افزايش كلسترول خوب مى شود كه حافظه را افزايش مى دهد، در حالى كه ميزان LDL را كاهش مى دهد. ورزش سبب بهبود حساسيت انسولين وكاهش فشار خون مى شود. بهترين ورزش «ايروبيك» است. اين ورزش با پهن و عريض كردن رگ هاى خونى از بروز مرحله اول بيمارى جلوگيرى مى كند. سعى كنيد ورزش هايى را انتخاب كنيد كه در آن ماهيچه هاى پا بيشتر درگير باشد مثل پياده روى و دوچرخه سوارى. البته ورزش هاى ديگر مثل يوگا نيز موجب كاهش ميزان ترشح هورمون هاى استرس مى شود.
اگر زندگى بدون تحركى داشته باشيد، بدن به جاى اين كه چربى ها را بسوزاند، ذخيره مى كند كه اين امر سبب بالا رفتن ميزان LDL و ترى گليسيريدها مى شود.
۶- سيگار نكشيد. سيگار موجب كاهش ميزان HDL و آسيب رسيدن به رگ هاى خونى و ايجاد مقاومت انسولين مى شود. همچنين موجب كاهش حالت ارتجاعى رگ هاى خونى و كاهش جريان خون مى شود، بنابراين فشار خون افزايش پيدا مى كند. سيگار ميزان اكسيژن خون را نيز كاهش مى دهد كه اين امر ديواره هاى رگ را تحريك مى كند.
زنان سيگارى ۲ تا ۶ برابر بيش از مردها در معرض خطر ابتلا به حمله قلبى قرار دارند.
۷- مكمل هاى غذايى به جلوگيرى از بيمار قلبى كمك مى كند، اما حتماً بايد با نظر پزشك باشد. ويتامين هايى مثل ويتامين E، C۶، B و ۱۲ B . كاروتوئيدها، فوليك اسيد، روغن دانه كتان، روغن هاى ماهى و منيزيم از مكمل هاى مفيد هستند.
۸- استرس يكى ديگر از عواملى است كه مى تواند سبب بروز بيمارى قلبى شود. استرس موجب افزايش فشار خون و لخته شدن خون مى شود.
۹- اگر به افزايش فشار خون مبتلا هستيد، بايد ميزان سديم مصرفى را كاهش دهيد، سير را نيز فراموش نكنيد، خوردن يك تا ۳ حبه سير روزانه سبب كاهش فشار خون و كلسترول مى شود.
در انتها نيز لازم است بدانيد، افراد مبتلا به ديابت نوع دوم، ۲ تا ۴ برابر بيش از بقيه در معرض خطر ابتلا به بيمارى قلبى قرار دارند، بنابراين خوردن يك عدد آسپرين در روز با نظر پزشك توصيه مى شود.
مطالعات اخير نشان مى دهد، مردان سنين ۳۵ تا ۷۵ كه سالانه حتماً يك بار به مسافرات يا تعطيلات رفته اند، يك سوم كمتر از افرادى كه تمام روزهاى سال را به كار اختصاص مى دهند، دچار حمله قلبى مى شوند.