[ مهرداد خوشكارمقدم]

مسجد كبود، به عنوان يكى از برجسته ترين نماد شاهكارهاى هنر و معمارى اسلامى قرن نهم ه . ق است كه تازيانه هاى تاريخ و بى مهرى طبيعت پيكر آن را فرسوده و زخم هاى التيام نايافتنى بر جاى نهاده است.
اين بناى تاريخى كه در گذشته به عمارت مظفريه معروف بود نمونه بارزى از ذوق و ظرافت كاشيكاران و معماران ايرانى در زمان سلسه قر ه قويونلوها است.
ساخت مسجد كبود با سعى و همت جان بيگم خاتون همسر جهانشاه بن شاه يوسف و نظارت عزالدين قاپوچى در سال ۸۷۰ ه . ق پايان يافته است، اما در سال ۸۷ ه .ق پس از كشته شدن جهانشاه به دست اوزون حسن بايندر سرسلسله آق قويونلوها، كار توسعه و تكميل مسجد و مجموعه اطراف آن متوقف شد.
پس از سپرى شدن دوران حكومت اوزون حسن و روى كار آمدن سلطان يعقوب، تكميل بناى عمارت مظفريه مورد توجه قرار گرفت و با نظارت صالحه خاتون دختر جهانشاه مرمت و قسمت هاى ديگرى نيز به اين مجموعه اضافه شد.
در طول تاريخ، جهانگردان و مورخان زيادى به تبريز مسافرت كرده و در نوشته ها و در آثار خود از عظمت مسجد كبود بسيار نوشته اند. كاتب چلپى، اولياء چلپى، تاورنيه و شاردن از جمله كسانى هستند كه در قرن۱۱هـ. ق از مسجد كبود ديدار كرده اند. اولياى چلپى با تشريح وضع تبريز، از مسجد كبود چنين ياد كرده است؛ درگاه مسجد كبود بلندتر از طاق كسرى است؛ بنايى عالى است كه با كاشى هاى زيبا آراسته شده و گنبدهاى بلند دارد و همه در و ديوارهاى آن با كاشى هاى رنگارنگ زينت داده شده و مسجد جامع دل انگيزى است كه هركس به درون آن داخل شود دلش اجازه بيرون شدن نمى دهد. همچنين مادام ديولافوآ همسر يك باستان شناس فرانسوى كه به تبريز مسافرت كرده بود، از مسجد كبود ديدار و در نوشته هاى خود اين بناى اصيل اسلامى را توصيف كرده است.
بر طبق مدارك، اين بناى عظيم بعد از زلزله سال ۱۱۹۳ هـ . ق صدمات زيادى ديد و شرايط اقليمى زيان هاى جبران ناپذيرى را به تزئينات و كاشيكارى هاى باقى مانده وارد آورد .در سال ۱۳۱۸ هـ.ش سر در اصلى مسجد و در سال هاى ۱۳۲۷ و ۱۳۲۸ برخى از ديوارهاى آن از سوى اسماعيل ديباج و حاج ابوالقاسم معمار مرمت و بازسازى شد. همچنين در ۱۳۵۲ پوشش سقف آرامگاه و گنبدخانه اصلى مسجد به همت استاد رضا معماران و با نظارت سازمان ملى حفاظت آثار باستانى بازسازى شد.
مسجد كبود، اين بناى تاريخى با فضاهاى رفيع، با كاشيكارى منحصربه فرد، آميزش رنگ ها، داشتن انواع خطوط عالى، اشكال و طرح هاى بديع تركيبى را به وجود آورده اند كه مورد نظر ارباب ذوق و معمارى بوده و هر بيننده اى را مبهوت شكوه و عظمت خود مى كند.
مسجد كبود از لحاظ فضاهاى معمارى از سردر، مناره، گنبد و شبستان تشكيل شده است.
همچنين آرامگاه خانوادگى جهانشاه نيز در داخل مسجد جاى گرفته است. اين آرامگاه در بخش جنوبى مسجد قرار دارد و از نظر بافت ساختمانى و طراحى، پيوندى ناگسستنى با مسجد دارد. ديواره آرامگاه با تخته سنگ هاى عظيم مرمرين به ارتفاع ۱۶۰ سانتى متر، با كتيبه هايى كه آياتى از سوره هاى النباء، البينه و والفجر با خط ثلث در زمينه هاى اسليمى ظريف و هنرمندانه حجارى شده، تزيين يافته است. انتخاب خط ثلث در زمينه اسليمى ظريف و به كارگيرى كاشى هاى ۶ ضلعى لاجوردى در نظمى قابل تحسين براى تزيين آرامگاه حكايت از ظرافت و خلاقيت هنرمندان سنگ تراش و كاشيكار در قرن نهم ه .ق است. گرچه مقرنس كارى هاى داخل آرامگاه ساده اند ولى هنرمندان با ذوق توانستند وقار، متانت، عظمت و زيبايى فراتر از ظرافت خيال را خلق كنند.
گنبد آجرى مسجد كبود با ۱۷ متر دهنه و ۲۰ متر ارتفاع، يكى از بزرگ ترين آثار معماران اسلامى قرن نهم هـ .ق است كه با الهام از سبك معمارى دوره ايلخانى با آجر ساخته شده است.تقسيم وزن گنبد روى پايه هاى متعدد، از دستاوردهاى معماران ايرانى است كه در معمارى دوره ساسانى اين روش پررنگ تر به كار گرفته شده است.
ديواره سنگى، آجرچينى يكنواخت نماى بيرونى بنا و ارتفاع آن صلابت و سنگينى مسجد كبود را نشان مى دهد. همچنين در مقايسه نماى خارجى بنا با فضاهاى داخلى آن، مى توان گفت كه معمارى دوره قره قويونلوها داراى ويژگى درونگرايى بوده است به طورى كه شيوه معمارى و كاشى كارى معرق درون شبستان اصلى خصوصاً روى جرزها ى وزين گنبدخانه اعتلاى راهى است كه از اوايل قرن ۸ ه. ق در ايران شروع شده و در مسجد كبود به اوج خود رسيده و از اعتبار ويژه اى برخوردار شده به طورى كه قبول ادامه كاشيكارى معرق دوره ايلخانى در مسجد كبود را مشكل مى كند.
اسليمى هاى زيبايى كه در بدنه اصلى مسجد نقش بسته است از چنان ظرافتى برخوردار است كه گويى نقاش چيره دستى كتاب نفيسى را تذهيب كرده و با پوشش آجرى كه همان نماى خارجى است آن را مجلد كرده تا از تازيانه هاى زمان در امان باشد.
ديوارهاى شبستان اصلى (گنبدخانه) با كاشى هاى لاجوردى، فيروزه اى، سفيد و سياه و با شيوه هاى معرق و گاهى در طرح هاى گره تزئين شده اند. استفاده از آيات قرآن كريم، اسماءالله و احاديث نبوى در تزيين كاشى كارى جلوه و شكوه آنها را صد چندان كرده است.
محراب زيباى مسجد كه عالى ترين نوع تزئينات در آن به كار رفته است، به همراه ديوارهاى جانبى آن با مقرنس كارى هاى زيبايى با پوشش معرق و طرح هاى اسليمى و با كاشى هاى فيروزه اى، لاجوردى، سفيد و طلايى تزئين يافته است.
طرح هاى اسليمى به كار گرفته شده در روى كاشى هاى حاشيه خارجى رديف مقرنس محراب بسيار بديع و منحصربه فرد است و اين همان سبكى است كه در دوره صفويه از آن اقتباس شده و به اوج خود رسيده است.
سردر اصلى مسجد نيز با كاشيكارى معرق، كتيبه هاى قرآنى به خط ثلث در متن لاجوردى و زمينه سفيد و تابلوهايى با خط كوفى بنائى شامل سوره هايى از قرآن از بهترين و كامل ترين نمونه هاى معرق دوران اسلامى به شمار مى آيند. بقاياى كاشى هاى معرق و گره كارى هاى روى سطوح بيرونى، استفاده از اين نوع تزئينات را در سطوح خارجى ثابت مى كند .
خطوط متنوع كوفى، نستعليق، ثلث، نسخ و طرح هاى دل انگيز اسليمى و تركيب رنگ كه در زيبايى و ظرافت بى همتا است اثر خطاط و هنرمند معروف قرن ۹ هـ . ق نعمت الله بن محمدالبواب است.
مسجد كبود تبريز از نظر نوع طرح و تزئينات به كارگرفته شده در فضاهاى داخلى شباهت بسيارى به مسجد شاه مشهد و ياشيل جامى(مسجد سبز) بورسادر تركيه دارد.
با اين اوصاف اما مسجد كبود نيز به مانند ديگر آثار تاريخى بى نظير تبريز از خشم طبيعت در امان نمانده است. گذشته از زمين لرزه هاى متعدد در طول تاريخ اين شهر، زلزله ويرانگر سال ۱۱۹۳ هجرى قمرى به طور كلى فيروزه اسلام را تخريب كرده و گنبدهاى آن را فرو ريخت.
با اين كه امروزه، از گذشته اين مجموعه زيبا جز سردرى شكسته و چند پايه باقى نمانده و ديگر از آن كاشى كارى هاى منحصربه فرد خبرى نيست اما مسجد كبود با اين وضع نيز صلابت و زيبايى و معنويت خود را حفظ كرده است . بازسازى و دوباره سازى مسجد به منظور حفاظت و بازسازى بخش هاى باقيمانده شامل تاق ها و پايه ها از سال ۱۳۱۸ آغاز شده و اين تعميرات در برهه هاى زمانى مختلف ادامه داشته است.

[ آذر شهبازى ]

قلعه باستانى زيويه به فاصله ۵۵ كيلومترى جنوب شرق شهرستان سقز و در شمال روستايى موسوم به همين نام واقع شده است. قلعه زيويه يكى از قلعه هاى باستانى استان كردستان است كه در سال ۱۹۴۷ كشف شد.
اين قلعه بر روى تپه اى بنا شده كه بر نواحى پيرامون آن مشرف بوده و تسلط كامل داشته است كه امروزه از نظر گردشگرى نيز چشم انداز بسيار زيبايى دارد.
زيويه هم از نظر معمارى و هم از نظر آثار هنرى يكى از شاخص ترين مكان هاى دوره تاريخى محسوب مى شود و احتمالاً مربوط به اقوام ماننايى است كه ۲۷۰۰ سال پيش مى زيسته اند و محل حكومت آنها شمال غرب ايران بوده است.
نخستين بارى كه از «زيويه» نامى آورده شد در سالنامه آشورى مربوط به سارگن دوم است.
وى به هنگام لشكركشى به سرزمين ماننا عنوان مى كند كه پس از تسخير پايتخت ماننايى ها يعنى ايزيرتر و شكست پادشاه آنها به نام «ايرانزو» ۲ قلعه مهم مركزى سرزمين ماننا بنام هاى زيپيه (ايزيپيه ازيپنا) و آرماثيت را متصرف شد كه اغلب نويسندگان و پژوهشگران را عقيده بر اين است كه اين زيپيه همين زيويه فعلى است و احتمال دارد كه محل قلعه آرماثيت نيز در روستاى «قپلانتو» در ۵ كيلومترى زيويه باشد. در ضمن چنان كه مى دانيم مسكن و مأواى ماننايى ها كه يكى از قبايل متحد با مادها بودند در جنوب درياچه اروميه و شمال كردستان فعلى بوده است.
در اين كه قلعه زيويه يك قلعه حكومتى مهم و قابل توجه بوده، شكى نيست و بيشتر محققان بر اين عقيده استوارند؛ نويسندگان و باستان شناسان بسيارى درباره زيويه اظهار نظر كرده اند از جمله پرفسور گيرتنس محقق و باستانشناس فرانسوى، مؤلف كتاب «هنر ايران در دوره ماد و هخامنشى معتقد است كه اين قلعه يك قلعه حكومتى بوده و گنجينه به دست آمده را دفينه اى مى داند كه در كنار جسد يك پادشاه سكايى گذارده شده است.
اهميت، اعتبار و شهرت جهانى زيويه به زمانى برمى گردد كه در حوالى سال ۱۳۲۵ شمسى تعدادى از آثار آن در اثر بارندگى شديد و فرو ريختن قسمتى از خاك تپه به صورت اتفاقى كشف شد. به دنبال وقوع اين امر و پيگيرى هاى شخصى به نام «ايوب ربنو» مجوزى تحت عنوان حفارى تجارى در زيويه از سوى مقام ها صادر شد و اين شخص در ۸ سال متوالى در حدود ۹۵ درصد از سطح تپه را كاوش كرد و آنچه از بقاياى معمارى قلعه در جوار اشيا و آثار به دست مى آمد را تخريب كرد و با دستيارى و همكارى اعضاى هيأت خويش توانست به غارت و چپاول آثار زيويه بپردازد و اكثر آثار گران بها و ارزنده اين محوطه باستانى را به خارج از كشور انتقال دهد كه در حال حاضر زينت بخش بزرگترين و مهم ترين گالرى ها و موزه هاى دنيا چون لوور در فرانسه، بريتانيا در انگلستان، رميتاژ در لنينگراد و... است و تنها تعداد معدودى اشيا طلايى، نقره اى و سفالى در اختيار سازمان ميراث فرهنگى كردستان قرار گرفته است. وى با خيانتى كه مرتكب شد ضربه بسيار جبران ناپذيرى بر علم باستانشناسى ايران وارد كرد كه تاكنون تاوان آن را نتوانسته بپردازد و امروز نيز آثار جنايت وى باقيمانده است تا حدى كه در اغلب بخش هاى حفارى شده درگيرى هاى بسيارى را موجب مى شود و عمليات حفارى را با مشكلات بى شمارى روبه رو مى سازد.
از نظر كارشناسان سازمان ميراث فرهنگى كردستان سفالينه هاى به دست آمده و ديگر آثار كشف شده از اين قلعه باستانى نشان مى دهد كه از اواسط قرن هشتم قبل از ميلاد تا اوايل دوره هخامنشى، زندگى در اين قلعه وجود داشته و با به سلطنت رسيدن داريوش هخامنشى و تهاجم وى به سرزمين مادها زندگى در اين قلعه به پايان رسيده است.

ايلام ، خبرنگار «ايران»: به دنبال موافقت نكردن سازمان محيط زيست با ايجاد تله كابين در منطقه مانشت، اين طرح در منطقه تفريحى چغاسبز اجرا مى شود.
فريدون محمدى رئيس سازمان ميراث فرهنگى استان ايلام افزود: منطقه مانشت كه براى اجراى طرح تله كابين پيشنهاد شده بود، به سبب قرارگرفتن در حوزه حفاظتى محيط زيست، با مخالفت آن سازمان براى اجراى طرح مواجه شد. وى ادامه داد: بنابراين اجراى طرح تله كابين در طرح جامع منطقه تفريحى چغا سبز گنجانده شده است.
او اظهار داشت: اكنون ۲ شركت سرمايه گذار بخش خصوصى در حال اجراى طرح مطالعاتى براى ايجاد تله كابين در اين منطقه تفريحى هستند.
محمدى يادآور شد: براساس محاسبه هاى انجام شده، براى ساخت تله كابين شهر ايلام دست كم به ۷۰ ميليارد ريال اعتبار نياز است.
رئيس سازمان ميراث فرهنگى، صنايع دستى و گردشگرى استان ايلام گفت: اين سازمان از سرمايه گذاران بخش خصوصى براى راه اندازى تله كابين در اين شهر حمايت مى كند.
سازمان محيط زيست كشور در ماه هاى اخير به سبب مسائل زيست محيطى با اجراى طرح تله كابين در منطقه حفاظت شده مانشت در شمال شهر ايلام مخالفت كرد.

مشهد ـ خبرنگار «ايران»: با بازسازى خط آهن
مشهد - تهران زمان حركت قطارها در اين مسير ۴۵ دقيقه كاهش مى يابد.
محمدهادى ضيايى مهر، مديركل راه آهن خراسان رضوى با بيان اين مطلب از بازسازى ۲۰۰ كيلومتر از مسير راه آهن مشهد - تهران خبر داد و افزود: از اين ميزان خطوط قديمى، حدود ۱۲۰ كيلومتر در حوزه راه آهن خراسان رضوى قرار دارد كه از ابتداى سال تاكنون بازسازى ۴۰ كيلومتر آن آغاز شده است.وى پيشرفت فيزيكى بازسازى و نوسازى اين ۴۰ كيلومتر را بيش از ۸۵ درصد عنوان كرد.
وى اظهارداشت: از ابتداى سال تاكنون ۲۰ كيلومتر از مسير در محدوده شهرستان نيشابور بازسازى شده و هم اينك نيز بازسازى ۲۰ كيلومتر ديگر در مسير مشهد - تپه سلام آغاز شده كه با سرعت مراحل كار در حال انجام است.
وى ابراز اميدوارى كرد اين طرح تا پايان امسال كامل شود. او اعتبار تعيين شده براى بازسازى كل ۲۰۰ كيلومتر را ۸۸۰ ميليارد ريال عنوان كرد.
وى محدوده مسير ريلى مشهد - تهران را در حوزه راه آهن خراسان رضوى از ناحيه مشهد تا ايستگاه نقاب سبزوار به طول ۲۷۲ كيلومتر عنوان كرد و اظهار داشت: با توجه به قدمت خط آهن مشهد - تهران طرح نوسازى ۲۰۰ كيلومتر از ريل قديمى مسير امسال آغاز شده كه با اجراى آن زمان سير قطارهاى مسافرى در اين مسير حدود ۴۵ دقيقه كاهش مى يابد.
وى اجراى اين طرح را موجب افزايش سرعت حركت قطارها و ارتقاى سطح ايمنى شبكه ريلى استان خواند.
وى برقى كردن مسير مشهد - تهران را از ديگر طرح هاى توسعه شبكه ريلى استان برشمرد و گفت: اجراى اين طرح موجب مى شود با افزايش سرعت قطارهاى مسافرى و كاهش زمان سفر بين تهران - مشهد هزينه هاى سفر ريلى در دراز مدت مقرون به صرفه تر شود.
مديركل راه آهن استان همچنين از آغاز مطالعات اين طرح خبر داد و ابراز اميدوارى كرد تا پايان امسال اسناد مناقصه اين طرح عظيم تهيه و عمليات اجرايى آن از سال آينده آغاز شود.

سنندج - خبرنگار «ايران»: با اجراى طرح جامع مسكن ۳۰ هزار خانوار كردستانى براى زير پوشش قرار گرفتن اين طرح ثبت نام كردند.
مهندس محمد رسولى، رئيس سازمان مسكن و شهرسازى كردستان گفت: در سطح استان ۲۸۶ هكتار زمين براى اختصاص به اين طرح شناسايى شده كه اكثراً در اختيار دستگاه هاى اجرايى و ادارات دولتى قرار دارد و هم اكنون در حال پيگيرى و بررسى مراحل انتقال اسناد آن به سازمان مسكن هستيم.
به گفته وى، ۱۴۹ هكتار از زمين هاى در اختيار اين سازمان نيز آماده واگذارى به تعاونى هاى تشكيل شده است كه تاكنون اسناد مربوط به ۲۰ هكتار آن در سطح استان با اتحاديه تعاونى هاى مذكور مبادله شده است.وى گفت: ۱۸۴ ميليارد تومان تسهيلات بانكى به اين طرح براى ساخت ۲۷ هزار و ۲۰۰ واحد مسكونى اختصاص يافته و سهم پرداختى بانك هاى عامل نيز مشخص شده است.وى تصريح كرد: در اجراى اين طرح اولويت با زمين هاى داخل محدوده شهرها و پس از آن اراضى حريم شهرها و روستاهاى واقع شده در حريم شهرهاست.
رئيس سازمان مسكن و شهرسازى كردستان در خصوص وضع ساماندهى صنوف مزاحم گفت: مشخص نبودن متولى صنوف مزاحم و نهاد پيگيرى اجراى طرح ساماندهى آن يكى از علل اصلى تأخير ۲ ساله در اجراى تجميع اين صنوف بود كه پس از بررسى هاى متعدد به اين نتيجه رسيديم كه سازمان هميارى شهردارى ها مى تواند متولى امر قرار گيرد و كار مربوط به شناسايى و ساماندهى اين صنوف را به عهده بگيرد.
اين مقام مسئول افزود: در صورت ساماندهى و مشخص شدن متولى، نيازى به خريد زمين از بخش غيردولتى نداريم و سازمان مسكن مى تواند نياز اين بخش را تأمين كند.

شيرازـ خبرنگار «ايران»: معاون محيط طبيعى اداره كل حفاظت محيط زيست استان فارس از انتقال پرندگان نجات يافته از شوره زارهاى درياچه بختگان به جزيره اى در درياچه طشك خبر داد.
مهندس حميد ظهرابى، افزود: در پى عمليات نجات بخشى پرندگان كه به مدت ۵ روز به طول انجاميد، حدود ۷ هزار قطعه فلامينگو از نمك زارهاى بختگان خارج شده و به جزيره على يوسف واقع در درياچه طشك منتقل شدند.
وى خاطرنشان ساخت: خوشبختانه وضع فلامينگوها در درياچه طشك رضايت بخش است و زندگى آنها در آرامش مى گذرد.
ظهرابى با انتقاد از انعكاس برخى مطالب از سوى رسانه ها مبنى بر خشك شدن كامل درياچه بختگان و مرگ هزاران پرنده بر اثر آن، اظهار داشت: در حال حاضر ۸۵ درصد آب درياچه بختگان خشك شده و حيوانات و پرندگان ناچار به مهاجرت به سوى درياچه طشك كه در مجاورت بختگان است شده اند و در آنجا به زيست خود ادامه مى دهند.
وى يادآور شد: متأسفانه قبل از انجام عمليات نجات بخشى حدود ۱۵۰۰ تا ۲ هزار قطعه پرنده كه اغلب آنها را فلامينگوها تشكيل مى دادند در نمك زارهاى بختگان گرفتار شده و جان خود را از دست دادند اما پس از انتقال باقيمانده آنها، ديگر مرگ و مير پرندگان در منطقه مشاهده نشده است.
عمليات نجات بخشى پرندگان از بختگان با هميارى دوستداران محيط زيست و اهالى روستاهاى اطراف در هفته گذشته انجام شد.
مدير كل حفاظت محيط زيست فارس، عمليات نجات بخشى پرندگان از نمك زارهاى بختگان را در سطح كشور و در نوع خود بى نظير توصيف كرد و گفت: انجام چنين عمليات گسترده اى براى نجات حيات وحش تاكنون در سطح كشور سابقه نداشته است.
دكتر محمدعلى رجب زاده، افزود: در اين عمليات، بسيارى از اهالى روستاهاى اطراف بويژه روستاى بسترم از توابع شهرستان نى ريز بااحساس مسئوليت پرندگان نيمه جان را از درون نمك زارها خارج كرده و به خارج از درياچه منتقل مى كردند و به سوختگى عميق پوست بدنشان كه بر اثر غلظت زياد نمك درياچه ايجاد شده بود، كمترين توجهى نداشتند.
وى شمار پرندگان كنار آبزى درياچه بختگان را حدود ۲۰ هزار قطعه اعلام كرد و گفت: پرندگان، جزيى از حلقه بزرگ زندگى طبيعى در منطقه بختگان به شمار مى آيند و خود درياچه، گونه هاى گياهى و محيط پيرامون آن از جمله موارد مهمى هستند كه بايد به حفظ آنها توجه بيشترى شود.رجب زاده خاطرنشان ساخت: حيات در منطقه بختگان به وجود درياچه وابسته است و خشك شدن چنين درياچه بزرگى مى تواند يك فاجعه زيست محيطى براى منطقه باشد.
وى در رابطه با عوامل اثرگذار بر كاهش آب درياچه بختگان اظهار داشت: مهم ترين عامل كم آبى بختگان، خشكسالى هاى ساليان گذشته است كه به مدت ۷ سال، حيات درياچه را تهديد كرده است و بخشى از كاهش آب آن مربوط به ساخت چندين سد در بالا دست درياچه است، البته ما براى گرفتن سهم و حقابه درياچه مكاتباتى با مسئولان وزارت نيرو انجام داده ايم كه اميدواريم هر چه سريع تر به نتيجه برسد.
رجب زاده انجام فعاليت هاى كشاورزى و برداشت بى رويه از منابع آب زيرزمينى را ديگر عامل مؤثر بر كاهش آب درياچه بختگان خواند و پيشنهاد كرد كه با همكارى سازمان جهاد كشاورزى فارس، الگوى كشت در اين منطقه تغيير يافته و كاشت محصولاتى كه به آب كمترى نياز دارند جايگزين كشت هاى رايج و فعلى شود.
وى اختصاص حقابه رودخانه كر به بختگان را عامل مهمى در جلوگيرى از خشكى كامل آب درياچه عنوان كرد.
مدير روابط عمومى سازمان آب منطقه اى فارس نيز در واكنش به انعكاس پاره اى مطالب مبنى بر معرفى طرح هاى سدسازى در بالاست رودخانه كر به عنوان عامل اصلى كم آبى درياچه بختگان گفت: عمليات اجراى سد درودزن در سال هاى نخست دهه ۵۰ انجام شده و در سال ۱۳۵۴ به بهره بردارى رسيد بنابراين ساخت اين سد موضوع جديدى نيست كه توجه برخى افراد را به خود جلب كرده باشد.
محمدرضا ارجمند، افزود: در اهداف سد ملاصدرا كه در بالاست سد درودزن ساخته شده و امسال با حضور رئيس جمهور به بهره بردارى رسيده است نيز توسعه كشاورزى متصور نيست و تنها وضع كشاورزى قبل از ساخت سد را ساماندهى مى كند. بنابراين هدف عمده طرح مذكور كنترل آب براى دستيابى به انرژى برقابى و بازگشت آب برگشتى از نيروگاه به مسير قبلى رودخانه است كه نهايتاً وارد درياچه سد درودزن مى شود.
وى تصريح كرد: سد سيوند كه در محل تنگه بلاغى بر روى رودخانه سيوند ساخته شده، حجم ناچيزى آب كنترل شده دارد و در فصول گرم سال هم قبل از ساخت سد، حتى به بندهاى سنتى كشاورزان در انتهاى مسير رودخانه هم آبى نمى رسيد چه برسد به اين كه حقابه اى براى بختگان تأمين كرده باشد. به گفته وى، هدف از اجراى طرح در مرحله اول تضمين حقابه كشاورزان مسير رودخانه و كنترل حدود ۶۰ ميليون متر مكعب آب جديد است.
ارجمند، يادآور شد: درياچه بختگان به طور متوسط عمقى برابر ۴۰ سانتيمتر دارد و تبخير سالانه آن ۲ هزار و ۷۲۲ ميليمتر است و وسعت زياد درياچه و كم باران بودن منطقه كه متوسط بارندگى در آن برابر ۲۲۵ ميليمتر است آن را به تالابى آسيب پذير تبديل كرده است كه در گذشته نيز اين درياچه بارها خشك شده است.
به گفته وى، آخرين تاريخ ثبت شده خشكى كامل درياچه در سال ۱۳۵۱ و قبل از ساخت سدها و حتى قبل از توسعه وسيع كشاورزى در حاشيه درياچه بوده است.
ارجمند، با تأييد اين كه بخشى از حقابه بختگان قبل از ساخت سد درودزن از رودخانه كر تأمين مى شده است، گفت: اين واقعيت به بيش از ۳۰ سال قبل باز مى گردد ولى اين همه ماجرا نيست و توسعه كشاورزى در منطقه، بخش قابل توجهى از نزولات آسمانى و آب هاى زيرزمينى و روان آب ها را به خود اختصاص داده و خشك شدن درياچه را سرعت بخشيده است.
وى در پايان اظهار داشت: هر چند محاسبه حقابه درياچه از تمام آبراهه هاى اطراف آن يكى از راه هاى مؤثر در احياى درياچه بختگان است اما براى تحقق اين مهم مى توان راهكارهاى ديگرى را نيز در كنار آن جست و جو كرد و براى نمونه با ساماندهى حاشيه درياچه و محدودكردن باتلاق ها، نيزارها وكاستن از وسعت درياچه، با حفظ كاركرد آن به عنوان زيست بوم حيات وحش، تبخير آب آن را تا حدود زيادى كاهش داد.
تالاب بختگان با توجه به نقش بسيار مهمى كه در بقاى تنوع ژنتيكى و زيست محيطى ايران ايفا مى كند در فهرست تالاب هاى بين المللى كشور قرار گرفته است.

گرگان - خبرنگار «ايران»: با فرا رسيدن فصل گرما و كمبود منابع تأمين آب، اهالى مركز استان گلستان با قطع آب روبه رو شدند.
هرچند به گفته مسئولان شركت آب و فاضلاب ۹۹ درصد از شهرهاى كشور به تأسيسات آب شرب سالم و بهداشتى مجهزند اما با بالا رفتن جمعيت و افزايش مصرف آب تأسيساتى كه براى آن هزينه بسيار صرف شده با كاهش مواجه مى شوند.
در اين رابطه سهم سرانه آب كشور از حدود ۷ هزار متر مكعب در ۳۵ سال پيش به حدود ۲ هزار مترمكعب كاهش يافته است كه اين ميزان در استان گلستان با وجود ۴۵۰ ميليمتر بارندگى متوسطه سالانه تنها ۱۵۰۰ مترمكعب است كه به كاهش همه ساله خود ادامه مى دهد.
علت كاهش آب در استان گلستان نيز كشاورزى بودن منطقه، وجود چاه هاى كشاورزى و بهره بردارى بى رويه است كه حتى تأثير منفى خود را بر چاه هاى آب شرب شهرها گذارده و موجب شده عمق چاه ها به بيش از ۲۰۰ متر برسد و رفته رفته سطح آب هاى زيرزمينى پايين تر رود.در اين شرايط ترويج فرهنگ مصرف بهينه، راه اندازى فاضلاب شهرها و بازسازى تأسيسات آب از جمله راه ها براى جبران اين كمبود است كه اگر استفاده بهينه از آب كه تنها با كمك مردم امكانپذير است عملى نشود در بخش هاى كشاورزى، صنعت و شرب مشكل كمبود آب همچنان ادامه خواهد داشت.
مهندس يحيى محمودزاده، استاندار گلستان در اين رابطه به مديريت مصرف در جدا كردن آب آشاميدنى از ديگر مصارف اشاره كرد و افزود: چالش ها و مشكلات آب استان بايد در ۲ موضوع بلند مدت و كوتاه مدت بررسى شود. همچنين براى امسال با مكاتبات انجام گرفته تأمين بودجه اى براى حفر ۱۰ فقره چاه از وزارت نيرو انجام شده است.
هم اكنون بنا به گفته مسئولان شركت آب و فاضلاب كشور ۹۰ شهر وجود دارد كه با بحران كم آبى مواجه اند و در اين ميان گرگان در رتبه ۳۵ قرار گرفته كه با توجه به كمبود آب هميشگى اين شهر در ميان ديگر شهرهاى استان گلستان بيشترين مشكل را همواره داراست.
كارشناس مسئول ستاد حوادث غيرمترقبه وزارت كشور كه به علت بروز بحران آب به گرگان سفر كرده گفت: شهر گرگان با كمبود ۳۰۰ ليتر آب در ثانيه مواجه است.
مهندس كمالى تصريح كرد: متأسفانه در ۳ دهه گذشته به دليل عدم پيش بينى توسعه شهر با طرح جامع آب شرب گرگان، عملاً اين شهر با بحران آب مواجه شده و با پيگيرى هاى انجام گرفته به زودى با طرح فورى و حفر ۱۰ حلقه چاه اين مشكل حل خواهد شد.
در اين راستا مديرعامل شركت آب و فاضلاب گلستان نيز با اشاره به اين كه بازيافت آب مصرف شده راهكار مناسبى براى جبران كمبود آب است، گفت: ۳۰ ميليون دلار براى اجراى طرح فاضلاب گرگان پيش بينى شده كه موافقت شوراى اقتصاد و بانك عامل آن گرفته شده است.
مهندس عباس رضايى درباره مطالعه طرح فاضلاب شهرهاى گميشان، آق قلا و على آباد از مصوبات سفر افزود: با اعتبارى به ميزان ۱۰۰ ميليون تومان مطالعات اوليه تمام شده و طرح در شرف آغاز مطالعات مرحله دوم است.
به گفته مسئولان شركت آب و فاضلاب استان اگر طرح فاضلاب آب گرگان به بهره بردارى برسد حداقل ۵۰۰ ليتر در ثانيه معادل ۲۵ حلقه چاه برابر يك رودخانه آب احيا مى شود كه كمك مناسبى در تأمين آب استان است.
هم اكنون در شهرهاى گنبدكاووس و آزاد شهر ايجاد تأسيسات جمع آورى، تصفيه و دفع فاضلاب شهر در دست اقدام است كه اجراى سريع تر آن به تأمين بودجه نياز دارد.

رشت - خبرنگار «ايران»: بر اثر ورود رسوبات در داخل مخزن سد سفيدرود، ظرفيت اين سد از يك ميليارد و ۷۶۰ ميليون متر مكعب به يك ميليارد و ۱۰۰ ميليون متر مكعب كاهش يافته است.
مرتضى موسوى، مديرعامل آب منطقه اى گيلان گفت: با توجه به حوزه آبريزى كه سد سفيدرود دارد متأسفانه به حد كافى آبخيزدارى نشده و رسوباتى كه در بالا دست وجود دارد با كوچك ترين بارندگى وارد مخزن شده كه به مرور زمان در اثر اين ورود، ظرفيت كاهش يافته است.
وى افزود: آنچه به عنوان يك نقطه قوت تلقى مى شود اين است كه در اين رابطه وزارت نيرو سد مخزنى اسطور را به عنوان پشتيبانى و جايگزين ۷۰۰ ميليون متر مكعب ظرفيت از دست رفته سد سفيدرود در استان آذربايجان شرقى مى سازد كه اميدواريم تا ۲ سال آينده كارهاى اجرايى اين سد به اتمام برسد و پشتوانه خوبى براى تأمين آب زراعى استان گيلان باشد.مديرعامل آب منطقه اى گيلان از بهره بردارى از تونل انحرافى سد مخزنى بيجار در هفته آينده خبر داد و گفت: با بهره بردارى از اين تونل عمليات اجرايى ساخت بدنه اين سد شروع مى شود.موسوى در ادامه افزود: در ارتباط با سد مخزنى شفارود نيز مناقصه آن برگزار شد و براى منعقد شدن قرارداد تجارى آن پيگير كارها هستيم، همچنين كار سد مخزنى شفارود با اعتبار فاينانس شروع مى شود.

اصفهان ـ خبرنگار «ايران»: بخشى از خيابان چهارباغ، حدفاصل چهارراه تختى و ميدان امام حسين (دروازه دولت) بعدازظهر يكشنبه نشست كرد.
محل نشست در حالى در مسير تونل مترو اصفهان قرار دارد كه مجرى طرح قطار شهرى اصفهان نشست سطح خيابان را مربوط به ساخت تونل نمى داند.عبدالحسين سيف الهى گفت: اين نشست مربوط به خرابى شبكه آب و فاضلاب بوده و ارتباطى با تونل مترو، كه ۱۲ متر زير زمين حفرشده، ندارد.چندى پيش نيز بخش ديگرى از خيابان چهارباغ، نزديك ميدان امام حسين دچار نشست شد. از سويى ديگر روابط عمومى شركت آب و فاضلاب اصفهان نيز مسأله نشست خيابان را ناشى از شكستگى و يا تخريب شبكه آب و فاضلاب ندانست.شفيعى، مسئول روابط عمومى شركت آب و فاضلاب اصفهان گفت: طبق بازديدى كه مسئولان منطقه ۳ روز يكشنبه از اين محدوده آسيب ديده داشتند، اعلام شد تمامى شبكه آب و فاضلاب سالم بوده و دچار هيچ گونه شكستگى يا نشست نشده است.