]يوسف ناصرى[

لبنان كشورى است آسيايى كه بيابان ندارد و در شرق درياى مديترانه قرار دارد. تاكنون ۱۸ مذهب (۱۲ مذهب مسيحى، ۵ مذهب اسلامى و يك مذهب يهودى) در آن به رسميت شناخته شده است و كردها، مسيحى ها، مسلمانان و يهوديان با تشكيل احزاب متعدد در صحنه سياسى و ساخت سياسى متكثرش فعاليت مى كنند. اين كثرت گرايى موجب شده كه ملت به معناى واقعى در لبنان شكل نگيرد و افراد به جاى منافع ملى عمدتاً به منافع طايفه اى و فرقه اى خود بينديشند. در گفت وگو با حسان سوويدان سعى شد فضاى اجتماعى پيچيده لبنان تجزيه و تحليل شود و ديدگاه هاى فرهنگى، اجتماعى و سياسى گروه هاى فعال در اين كشور مورد بررسى قرار گيرد. وى كه ۲۲ سال است در ايران اقامت دارد ، تصويرى تازه از فضاى فرهنگى ـ سياسى اين سرزمين ارائه مى كند.

* وقايع لبنان ۵ ميليون نفرى هرچند وقت يك بار در صدر اخبار رسانه ها و مطبوعات جهان قرار مى گيرد. به عنوان يك لبنانى، ارزيابى تان از وضعيت و موقعيت لبنان چيست؟
لبنان كشور كوچكى است كه موقعيت جغرافيايى بسيار مهمى دارد. همچنين از نظر دينى، مذهبى و سياسى داراى تنوع و تكثر فوق العاده زيادى است و شرق و غرب عالم را به هم پيوند مى زند. بويژه بعد از ايجاد يك غده سرطانى به نام دولت اسرائيل، لبنان اهميت فراوانى پيدا كرد. پس از وقوع انقلاب اسلامى در ايران، شاهد شكل گيرى مقاومت اسلامى در لبنان بوديم كه درصدد مقاومت و مواجهه با صهيونيست ها برآمد. شكل گيرى مقاومت اسلامى در لبنان بشدت مورد توجه غربى ها قرار گرفت. چون غربى ها هر حمله يا تهديد عليه اسرائيل را تهديد جدى عليه نقشه هاى سياسى غرب و بويژه آمريكا مى دانند.
در نهايت، مقاومت لبنان به نتيجه مطلوب رسيد و اسرائيل از ۹۵ درصد اراضى تحت اشغال خود در لبنان عقب نشينى كرد. آن روحيه مقاومت در ميان كشورهاى اسلامى و در ميان جنبش هايى مانند حماس و جهاد اسلامى نيز منتشر شد و اين گروه ها از مقاومت لبنان تأثير پذيرفتند.
* در دهه هاى اخير، دموكراسى لبنان و بيش از آن مطبوعات آزاد لبنان از شهرت برخوردار بوده است، به نظر شما فضاى دموكراتيك حاكم بر لبنان اين اجازه را به گروه هاى متعدد لبنانى مى دهد كه ايده ها، آرمان ها و برنامه هاى خود را بيان كنند؟
دموكراسى موجود در لبنان حقيقتى است كه كسى نمى تواند منكر آن بشود. در مجموع، لبنان كشورى متعددالطوايف و مذاهب است. مثلاً مسلمانان بيش از ۵۰ درصد جمعيت لبنان را تشكيل مى دهند. كمتر از نيمى از جمعيت لبنان هم مسيحيان با انواع طوايف هستند كه اكثر آنها مارونى اند ولى پيروان مذاهب ديگر مسيحى مانند ارتدوكس، كلدانى، قبطى و پروتستان هم در لبنان زندگى مى كنند. اقليت ها و طوايف كوچكى مانند يهوديان هم در لبنان حضور دارند. مقررات و تصميم هاى مهم در لبنان بايد مورد توافق گروه ها و طوايف لبنانى قرار بگيرد و از اين نظر دموكراسى موجود در لبنان، يك دموكراسى توافقى است و با دموكراسى هاى ديگر فرق دارد كه وقتى يك حزب به قدرت برسد مى تواند با اتكاى به نتيجه انتخابات تصميم گيرى كند.
* اين نوع دموكراسى، دموكراسى توافقى است يا دموكراسى مبتنى بر منافع فرقه اى و مذهبى؟
همه طوايف و گروه ها دموكراسى توافقى را به عنوان آرمان مطرح مى كنند ولى عملاً گروه ها به منافع خودشان توجه دارند. لبنان كشور كوچكى است كه منابع نفتى و امكانات سرشار ندارد و كلاً از راه كشاورزى و جهانگردى كسب درآمد مى كند. به همين دليل گروه هاى لبنانى هركدام به جايى يا كشورى وابسته اند. توجه به منافع گروهى در لبنان تا حدى معقول به نظر مى رسد ولى گاهى اوقات وارد وضعيت خطرناك ترى مى شويم و كشورهايى مانند آمريكا سعى مى كنند منافع طايفه اى را تقويت كنند تا منافع خودشان آسيب نبيند. فرانسه در دوره شيراك به همين صورت عمل مى كرد و سعى داشت منافع دوستانش را كه در يك طايفه هستند، در نظر داشته باشد.
* در قرن نوزدهم نيز فرانسه از مسيحيان مارونى و بريتانيا از پيروان مسلك باطنى دروزى در نبردهاى رخ داده حمايت مى كردند. در واقع، اين مداخله از طريق گروه هايى كه آنها در آن نفوذ دارند، اتفاق مى افتد؟
فرانسه عمدتاً به دنبال تأمين منافع سياسى است و كمتر به مقوله دينى توجه دارد. با اين حال، همين فرانسه با طايفه اى رابطه سياسى دارد و ارتباطات خود را با آن حفظ مى كند و طرز تفكرشان بسيار به هم نزديك است. اكثر بزرگان اين طايفه در لبنان هم تحصيلكرده فرانسه هستند. شايد فرانسه بتواند با مسئولان بلندپايه طوايف اسلامى رابطه داشته باشد، ولى نمى تواند ميان مسلمانان زمينه نفوذ پيدا كند.
* ايالات متحده در جريان بحران نهرالبارد چند ميليون دلار سلاح و مهمات با ۱۷ هواپيما به دولت لبنان كمك كرده است. ارزيابى تان از نقش هاى تازه آمريكا چيست؟
آمريكا بيش از همه كشورها آرمان دموكراسى را مطرح مى كند، ولى هر آدم عاقلى مى داند كه آمريكايى ها به دنبال استقرار دموكراسى نيستند چون در كشورهاى ديگر اگر افرادى در انتخابات پيروز شوند كه موافق سياست ايالات متحده عمل نكنند، آمريكايى ها با آنها به مقابله برمى خيزند. مثلاً در انتخابات پارلمانى فلسطين، حماس پيروز شد و كارتر رئيس جمهور پيشين آمريكا بر انجام آن انتخابات نظارت داشت، اما دولت آمريكا حاضر نشد با دولت فلسطين تعامل داشته باشد.
* دولت آمريكا مايل است در كشورهاى ديگر گروه هايى به قدرت برسند كه اصلاً ضديت با غرب نداشته باشند؟
در حقيقت، اينها با دموكراسى نيستند و نمى خواهند مردم كشورهاى ديگر نظر خود را آزادانه بيان كنند. دولت آمريكا مى خواهد در ساير كشورها دموكراسى اى باشد كه موافق منافع ايالات متحده است.
* آمريكايى ها ادعا مى كنند اگر گروه هاى معتدل در خاورميانه به قدرت برسند، هم منافع غرب تأمين مى شود و هم منافع جوامع خاورميانه اى؟
اعتدالى كه آمريكايى ها در خاورميانه مى خواهند اين است كه كشورهاى عربى يا اسلامى مشكل عمده اى با اسرائيل نداشته باشند. به نظر آمريكايى ها، اگر كشورى اسلامى با اسرائيل مشكل نداشته باشد، معتدل است. مثلاً مصر را يك كشور معتدل مى دانند. از ديد غربى ها، قطر كه رابطه اقتصادى با اسرائيل دارد، معتدل تعريف مى شود.
از نظر آمريكايى ها اگر اسرائيل نيمى از منطقه جنوب بيروت و بسيارى از روستاهاى جنوب لبنان را از بين ببرد، اشكال ندارد؛ در حالى كه آن نوع تهاجم با اخلاقيات دموكراسى، اخلاقيات انسانى و هر نوع اخلاقيت متعارف دنيا سازگار نيست.
در مباحث هسته اى هم جمهورى اسلامى ايران صدها بار اعلام كرده است كه به دنبال سلاح هسته اى نيست، ولى غربى ها قبول نمى كنند. چون نمى خواهند ايران از نظر اقتصادى و فناورى هسته اى پيشرفت كند. اما اگر ايران با آمريكا روابط حسنه اى داشت، مانند ايران زمان شاه، چنين ايرادى مطرح نمى شد. بنابراين، آمريكا مصالح خود را برتر از مصالح كشورها مى داند.
* فؤاد سنيوره با عملكرد خاصى كه دارد از حمايت دولت هاى غربى و شركاى منطقه اى آن برخوردار است و چندين ميليون دلار كمك نظامى از ايالات متحده دريافت كرده است. مناسبات سياسى اين دولت را چگونه تحليل مى كنيد؟
هم اكنون، آمريكايى ها فكر مى كنند با وجود اين دولت مى توانند منافع خود را تأمين كنند. در حقيقت، بازى اعداد هم مورد توجه است و مى گويند اكثريت مجلس در دست اين گروه است. در حالى كه جناح سنيوره چون با گروه هاى اسلامى ائتلاف كرده بود در انتخابات پيروز شد. برخى از سياستمداران لبنانى و آقاى احمد جبرئيل، سياستمدار معروف فلسطينى مى گويند رهبران فتح الاسلام با شركاى سنيوره مانند جناح المستقبل (آينده) به رهبرى سعد حريرى سر و كار داشته اند.
البته شاكر العبسى هم گفته ما براى حمايت از جناج تسنن لبنان آمده ايم.
* اكنون از نظر سياسى، جامعه لبنان دو قطبى شده است. تداوم اين وضع را خطرناك نمى بينيد؟
راه حل چنين وضعيتى هم خيلى مشكل است و اسرائيلى ها نمى خواهند لبنان آرامش پيدا كند. متأسفانه، مشكلى هم كه در لبنان درگير آن هستيم اين است كه كشور ما قوه قضايى باثبات و مستقلى ندارد و مسائل قضايى با مسائل سياسى اختلاط پيدا مى كند.
* اين وضع متأثر از همان نگاه قبيله اى و فرقه اى موجود در لبنان است؟
بله، در هر دوره كسانى كه به قدرت مى رسند، دستگاه قضايى لبنان دست آنها مى افتد و در تاريخ لبنان مسئولانى كه مرتكب جرم و فساد مالى شده بودند، محاكمه نشده اند. يعنى گروه هاى لبنانى بيشتر به مسائل مذهبى و فرقه اى وابستگى نشان مى دهند. البته برخى احزاب و گروه ها مانند جنبش ملى آزاد به رهبرى ميشل عون و يا حزب الله نشان داده اند كه صرفاً به مسائل و قضاياى مذهبى توجه ندارند و مسائل كلان ملى هم مورد توجه شان است. مثلاً حزب الله در جنگ هاى داخلى لبنان وارد نشد و اعضاى آن دچار فساد مالى نشدند.
* به نظر شما، چگونه ميان حزب الله و گروه تحت رهبرى ميشل عون مسيحى ائتلاف شكل گرفت؟
چون هر دوى آنها بر اهداف عام و عمومى توافق دارند. مثلاً هيچ كدام از آنها راضى نيستند يك ذره از خاك لبنان در دست اسرائيل بماند. يك هدف عمومى ديگر آنها اين است كه مى گويند ما نمى خواهيم مسئولى در لبنان باشد كه مستقل و لبنان دوست نباشد.
اكنون ائتلاف بسيار استوار و محكمى ميان اين دو گروه به وجود آمده است و اگر فرضاً انتخابات مجلس در حال حاضر برگزار شود، اكثريت كرسى هاى مجلس لبنان را همين دو گروه و گروه هاى مرتبط با آنها كسب خواهند كرد.
* از سال ۱۹۸۳كه در مراسم سالگرد شيخ راغب حرب در اعلاميه حزب الله لبنان اعلام شد ريشه تمام مصيبت ها ى لبنان آمريكا است و رويارويى با آن كشور اجتناب ناپذير است. اين خط مشى مانيفست حزب الله قلمداد شد ، از ديگر سو، برخى معتقدند سال گذشته اسرائيل به نيابت از آمريكا با حزب الله لبنان جنگيد. نظرتان درباره تضادهاى آمريكا و حزب الله چيست؟
حزب الله اعتقاد داشت اقدام هاى اسرائيل براى تأمين منافع خودش است و فشار اسرائيلى ها بر آمريكايى ها در همين چارچوب ارزيابى مى شد ولى درجنگ پارسال اعتقاد خيلى ها ازجمله سيدحسن نصرالله اين بود كه اين جنگ، جنگ آمريكايى ها به دست اسرائيلى ها است. چون آمريكا خيلى سعى كرد حزب الله نابود و گروه هاى رقيب آن تقويت شود. حتى جان بولتون، نماينده سابق آمريكا در سازمان ملل متحد، اعلام كرد ما با وزرا و سفراى كشورهاى عربى عليه حزب الله هماهنگ كرده ايم ولى صلاح نمى دانم اسم آنها را ذكر كنم.

• ادامه دارد