ظاهر آرام محمد سليمانى با فضاى مديريت بر وزارتخانه اى كه زمامش را در دست دارد، قابل مقايسه نيست. هر اندازه حوزه فعاليت هاى وزارت ارتباطات و فناورى اطلاعات بحث برانگيز و حاشيه ساز است، او تلاش دارد در فضايى آرام، مجموعه خود را در مسير حل و فصل مشكلات و توسعه زيرساخت هاى ارتباطى هدايت كند. گستردگى خدمات و سرويس هاى ارتباطى كه مردم كلان شهرها و حتى روستاهايى با جمعيت كمتر از ۵۰ خانوار در مناطق دورافتاده كشور، آنها را يك نياز ضرورى مى دانند و انتظار دريافت آن را با بهترين كيفيت و كمترين هزينه در كوتاه?ترين زمان ممكن دارند، در كنار حساسيت هاى گاه و بيگاهى كه به مشكلات موجود دامن مى زند، فعاليت در اين وزارتخانه را از ساير بخش ها متمايز كرده است. با تمام اينها، اين
فارغ التحصيل رشته دكتراى الكترونيك دانشگاه پيرو مارى كورى فرانسه معتقد است عرصه ارتباطات كشور در ۲ سال گذشته تحولات بزرگى را
پشت سر گذاشته و شاخص هاى ارتباطى از رشد بسيار خوبى برخوردار بوده است. محمد سليمانى در اين گفت وگو با حوصله به بسيارى از انتقادهاى موجود در اين حوزه پاسخ داده است كه از نظر گرامى تان مى گذرد.
آقاى وزير، خط تلفن همراهتان تا به حال به دليل بدهى قطع شده است؟
خط دولتى كه قطع نمى شود. خط شخصى ام هم تا به حال پيش نيامده.
آخرين قبض تان چقدر بود؟من باتلفن همراه كم صحبت مى كنم وقبض من معمولاً زير۱۰هزارتومان مى آيد.
اعضاى خانواده تان چطور؟ از تلفن همراه استفاده مى كنند؟
آنها هم قبض تلفن همراهشان معمولاً بين ۱۵ تا ۲۰ هزار تومان مى آيد.
به عنوان يك مشترك، از كيفيت شبكه راضى هستيد؟
به هر حال تلفن همراه يك فناورى جديد است كه تازه وارد زندگى مردم شده و به عنوان يك وسيله ارتباطى جاى خودش را باز كرده است. اين از استقبال مردم براى ثبت نام تلفن همراه كاملاً مشخص است.
اين نظر شما به عنوان يك وزير است، ولى شما به عنوان يك مشترك راضى هستيد؟
به نظر من همه راضى هستند، ولى به هر حال در مقايسه با شرايط ايده آل فاصله داريم. يعنى اگر رضايت به اين مفهوم باشد كه نيازها به طور كامل رفع شده باشد، نه. مشتركان حتماً انتظار دارند روى شبكه تلفن همراه سرويس هاى جديدى مثل GPRS ارائه شود، بتوانند ايميل بفرستند، در شرايط اضطرارى به اينترنت وصل شوند. اينها تقاضاهايى است كه مردم دارند و اين سرويس ها هم اكنون ارائه نمى شود.
كيفيت برقرارى ارتباط چطور؟
كيفيت ارتباط در تهران با شهرستان ها فرق مى كند. در عموم شهرها كيفيت برقرارى تلفن همراه واقعاً خوب است، اكثر شهرهايى كه من رفته ام و خودم آنجا صحبت كرده ام، وضع خوب است و مردم عموماً راضى هستند. تهران هم يك مرض تاريخى دارد كه تلاش زيادى هم براى رفع آن شده و خوشبختانه مؤثر بوده است. شما اگر هم اكنون از مردم سؤال كنيد، همه اذعان مى كنند كه كيفيت برقرارى ارتباط در سال ۸۶ خيلى بهتر از سال ۸۵ بوده و در سال ۸۵ هم خيلى بهتر از سال ۸۴/ در عين حال اين اميدوارى و تلاش وجود دارد كه كيفيت در تهران روز به روز بهتر هم بشود. البته دقت كنيد كه همه چيز دست شركت مخابرات و شركت ارتباطات سيار نيست و بالا بردن كيفيت نياز به همكارى دستگاه هاى اجرايى و مديريت شهرى دارد. براى بالا بردن كيفيت، بايد نقاط كور را با نصب آنتن هاى BTS برطرف كنيم كه در اين زمينه به همكارى آنها خيلى نياز داريم.
اعضاى خانواده تان درباره كيفيت شبكه به شما گله مى كنند؟
بله.
پاسخ شما معمولاً چيست؟
اين كه بالاخره بايد تحمل كنند.
تا به حال پيش آمده وسط يك مكالمه مهم ارتباط قطع شود؟ مثلاً وقتى در سفر استانى با رئيس جمهور صحبت مى كنيد.
در سفر استانى خير، ولى در تهران شده.
چه واكنشى نشان داده ايد؟
عادت كرده ايم صبر و حوصله كنيم و دوباره شماره بگيريم.
آقاى وزير، SMSباز هستيد؟
بله.
روزى چند تا SMS مى فرستيد؟
اين طور نيست كه هر روز SMS بفرستم، چون واقعاً گرفتارم، ولى دوستان و اقوام كه SMS مى فرستند بالاخره بايد جوابشان را داد. بيشتر در اعياد و مناسبت ها براى تبريك گفتن استفاده مى كنم.
براى رئيس جمهور هم SMS مى فرستيد؟
بله، اما نه براى مباحث كارى.
چون تدريس مى كنيد طبيعتاً با اينترنت زياد سر و كار داريد. تا به حال پيش آمده بخواهيد فايل سنگينى از اينترنت دانلود كنيد و نشود؟
روزى بيش از يك ساعت از اينترنت استفاده مى كنم و اتفاقاً سرعتى كه وجود دارد، سرعت خوبى است. مثلاً فايل هاى ۵ مگا، ۱۰ مگا را كه كتاب بوده، راحت دانلود كرده ام، شايد ۲ تا ۳ دقيقه بيشتر طول نكشيده.
وزارت لذت بخش تر است يا كرسى استادى دانشگاه؟
براى ما كه در دانشگاه توان و فرصت تحقيق، تدريس، مطالعه و تشكيل گروه هاى پژوهشى را داريم و مى توانيم دانش و تكنولوژى توليد كنيم، محيط آرام دانشگاه خيلى راحت تر است. ولى اگر از ديد خدمت و مسئوليت نگاه كنيم خب وزارت يك فرصت استثنايى است كه براى هر كسى پيش نمى آيد. اين كه فرصتى براى خدمت به مردم و كشور پيش بيايد و بتوانى نقشى در توسعه كشور داشته باشى را بايد غنيمت شمرد و طبيعتاً شيرينى و لذتش قابل مقايسه با كار شخصى نيست.
هنوز هم تدريس مى كنيد؟
بله، هفته اى ۳ ساعت.
دانشجويانتان سر كلاس درباره مباحث مديريتى شما اظهار نظر نمى كنند؟
خير، بحث هاى سركلاس، بحث تخصصى است و بحث تخصصى هم آنقدر فشرده و حجيم است كه اصلاً فرصتى پيش نمى آيد راجع به مسائل مديريتى صحبت شود ولى بيرون از كلاس با دانشجويان ارتباط دارم، مى آيند مطالبشان را مى گويند، سؤال مى كنند، نظر مى دهند، چيزهايى را كه اين طرف و آن طرف شنيده اند، منتقل مى كنند، اگر ايده اى دارند شفاهى مطرح مى كنند.
از اين ايده ها و نظرات استفاده هم مى كنيد؟
بله، واقعاً استفاده مى كنم.
مورد خاصى بوده كه در ذهنتان مانده باشد؟
مثلاً در همين بحث كيفيت ارتباط تلفن همراه كه مطرح كرديد، ۳-2 تا ازدانشجويانم كه تخصصشان در همين زمينه بود گفتند اگر اين كار را انجام بدهيم، اينطور مى شود. من هم اين ايده ها را مطرح كردم، يكى دوتا از آنها قابل انجام بود جدى شد و اجرايى هم شد. نتيجه مثبتى هم داشت.
آقاى سليمانى، وزارت ارتباطات و فناورى اطلاعات در سال هاى اخير از جمله وزارتخانه هاى
پرفراز و نشيب، خبر ساز و حاشيه ساز بوده است. وزير قبلى ۳ بار تا پاى ميز استيضاح كشيده شد. وقتى مى خواستيد اين پست را قبول كنيد نگران اين مسأله نبوديد؟
چرا، واقعيت اين است كه اين حوزه يك حوزه پردردسر و پرماجراست و دلايل مختلفى هم دارد، يك مقدارش طبيعى و يك مقدارش هم مصنوعى است. آن بخش طبيعى اش به اين صورت است كه مخابرات و پست از نظر ميزان حضور در جامعه و در بين مردم، بسيار گسترده است همه جا حضور دارد يعنى در كوچكترين منطقه مانند يك روستا حضور دارد.
هيچ سازمان ديگرى وجود ندارد كه مانند اين حوزه باشد، گستردگى جغرافيايى وزارت ارتباطات از وزارت كشاورزى هم كه بايد در روستاها حضور داشته باشد، بيشتر است. اين به هر حال طبيعت كار خودش را دارد. بنابراين مى بينيد كه وقتى مدير يكى ازاين حوزه ها در يك شهر يا يك روستا مشكلى پيدا مى كند، همه انتظار دارند وزير اين مشكل را حل كند. خب اين جور درنمى آيد. ولى متأسفانه اين
جا افتاده است. اگر حساب كنيد مى بينيد كه تعداد مديران در اين حوزه خيلى زياد است، رئيس اداره پست، رئيس اداره مخابرات، شايد سه چهار هزار نفر مى شوند. موضوع ديگر تنوع كار است. تنوع كار هم در حوزه وزارت ارتباطات و فناورى اطلاعات بسيار زياد است.
ما بانك، فرودگاه، منطقه ويژه اقتصادى، پست و مخابرات داريم كه خود اين تنوع كارى زيادى دارد، سازمان فضايى، ماهواره، تحقيقات و پژوهش مخابرات هم داريم. مسائلى مانند فناورى اطلاعات كه در واقع فراگير است و خاص يك حوزه نيست، شوراهاى عالى را هم تا مدتى قبل داشتيم خب اين ها خيلى متنوع هستند سنخيت شان هم به هم نزديك نيست.
سالانه بيش از ۴ هزار مناقصه فقط در مخابرات برگزار مى شود.
چون زيرساخت ها در حال توسعه است و طبيعى است سرمايه گذارى زيادى هم انجام مى شود. تغييرات تكنولوژى هم در اين حوزه بسيار سريع است. يعنى كارى را كه امروز تصميم مى گيريم انجام بدهيم اگر تا ۷-6 ماه ديگر اجرايى اش نكنيم، ممكن است اصلاً صورت مسأله عوض شود. الان طرح هايى را كه به همين دليل مشكل پيدا مى كنند، چون وارد ۲ سال تأخير اجرايى مى شود، سخت افزار، نرم افزار همه چيز تحت تأثير قرار مى گيرد و ممكن است اصلاً تصميم بگيرند كه طرح كنار گذاشته شود. تكنولوژى هاى جديدى كه وارد اين حوزه مى شود بسيار متنوع است و نياز به اشراف و توانايى علمى كامل دارد.بايد بدانيم در جهان چه اتفاقاتى مى افتد. از يك منظر ديگر باز نگاه كنيد فيبرنورى كه سرمايه مخابرات است، بخش عمده اش زيرخاك است. 6 هزار كيلومتر فيبرنورى، بيش از ۱۱ هزار مركز مخابراتى و بيش از ۲ هزار مركز پستى است، فقط بيش از ۴۰ هزار نفر كه اسمشان كارگزار ارتباط روستايى است در اين حوزه فعال هستند كه هيچ ارتباط استخدامى با وزارتخانه ندارند، بيش از ۴-3هزار شركت در بخش هاى مختلف با مخابرات و پست كار مى كنند، شركت هاى خصوصى زيادى هم با اين حوزه در ارتباط هستند. از طرف ديگر، خدماتى كه در اين حوزه اعم از مخابرات و پست به مردم داده مى شود، بسيارى از نيازهاى مستقيم و غيرمستقيم مردم را حل مى كند. يعنى يك شخصى كه تلفن همراه دارد، با استفاده از آن بسيارى از نيازهاى حمل و نقلى اش را رفع مى كند.سرويس ها و خدمات اين حوزه تأثير مستقيم روى فرهنگ، اقتصاد، امور اجتماعى و سياسى جامعه دارد. كسانى هم كه در حوزه خبررسانى، فرهنگ و سياست فعال اند، به نحوى وابسته به اين حوزه هستند. خب، يك چنين گستردگى چشمگيرى طبيعى است كه كار را سخت مى كند. مسائل ديگرى هم وجود دارد كه كار در اين حوزه را سخت و پردردسر كرده است كه غيرواقعى و مصنوعى هستند كه متأسفانه كم و بيش زياد هم هست مثلاً بحث هاى سياسى را به فناورى اطلاعات مى كشانند و اگر يك سايتى از طريق حكم دادگاه بسته شود، خيلى ها فكر مى كنند وزارت ارتباطات اين سايت را بسته ولى هيچ ارتباطى با ما ندارد. ما مانند يك بخش مكانيكى هستيم كه قانونگذار دستور مى دهد اين شير را ببنديد و ماهم تبعيت مى كنيم. ولى نقشى در تصميم گيرى نداريم. اينها تنش ها را زياد و كار را سخت مى كند. وقتى صحبت از فناورى اطلاعات مى شود، همه فكر مى كنند اين حوزه بايد همه كارها را انجام بدهد، اما اين طور نيست. شما در خانواده خودتان بحث فناورى اطلاعات را داريد. يعنى يك نفر در خانواده خودش بايد به بچه ها آموزش كامپيوتر بدهد، بايد آموزش نرم افراز بدهد. اين كار ها جزو طبيعت زندگى است. رهبر معظم انقلاب فرمودند كسى كه با كامپيوتر نتواند كار كند، بى سواد است. حالا ظاهر ماجرا اين است كه وزارت ارتباطات بايد برود اين آموزش ها را بدهد. نه، اين طور نيست. اين حساسيت ها را كه ايجاد مى كنند، مصنوعى است. برخى ها از اين فرصت ها استفاده مى كنند و به مسائل دامن مى زنند. برگزارى مناقصه ها براساس قانون، يك شكل و شمايل مشخص دارد. بالاخره از ۲۰ شركتى كه در مناقصه شركت مى كنند، يكى برنده مى شود و
19 تاى ديگر برنده نمى شوند. همه آن ۱۹ تا خودشان را محق و مظلوم مى دانند و فكر مى كنند حقشان ضايع شده، شايد همه نه، ولى تعدادى اين احساس را دارند. خب حالا در يك وزارتخانه اى كه بيش از ۴ هزار مناقصه فقط در بخش مخابرات اش دارد برگزار مى شود، اگر در هر مناقصه ۵ شركت حضور پيدا كنند، مى شود ۲۰ هزار شركت كه احتمالاً خيلى هايشان مدعى هستند.يا درباره فيبرنورى هم همين طور. الان شبكه فيبرنورى در همه شهرهاى كشور گسترده شده است و حتى به بسيارى از روستا ها رفته وضع بسيار مطلوبى هم دارد. در يك جايى دارند جاده مى سازند، يك بيل مكانيكى اين ارتباط را قطع مى كند. اين ارتباط كه قطع مى شود عده اى سروصدا مى كنند و فكر مى كنند مخابرات اينجا را عمداً قطع كرده است. متأسفانه عدم آگاهى يا سوءبرداشت عده اى موجب مى شود مسائل را به گونه اى منعكس مى كنند كه انگار مخابرات خودش عمداً آمده ارتباط را قطع كرده است در صورتى كه اين طور نيست. رگ حيات مخابرات همين مشترى ها و پولى است كه اينها مى دهند. بنابراين طبيعى است علاقه اى به قطع شدن سرويس ندارد چراكه از محل درآمدها دارد خودش را مى چرخاند حتى ۶۵ درصد سودش را طبق قانون به دولت مى دهد. مى گويند وقتى با يك سرمايه گذارى سنگين يك زيرساخت ارتباطى خوب ايجاد شده، چرا براى امنيت و حريم اش از همان ابتدا برنامه ريزى نشده است.
به هر حال بحث حريم شبكه فيبرنورى الان دارد مطرح مى شود؛ چرا از قبل براى آن فكرى نشده بود؟ فكر مى كنيد اين يك حساسيت مصنوعى است؟
نه. ايجاد كردن حريم آسان نيست، حريم جاده اى نياز به سرمايه عظيمى دارد. شايد عدم توان مالى و قوانين موجود به مخابرات اين اجازه را نداده است. الان هم معلوم نيست كه در مجلس تصويب شود، كسى كه مسئول مخابرات مى شود، بايد ۱۰ سال آينده را ببيند. آن هم آينده اى كه با شتاب و سرعت زياد دارد پيش مى آيد. مانند حوزه جاده سازى و اينها نيست. اينجا تحولات تكنولوژى سريع است و هر يكى، دو سال يك تحول بزرگ اتفاق مى افتد.
بحث حريم به دلايل مختلف قبلاً پيش بينى نشده بود چون كسانى هستند كه معترض اين كارند، مخالفينى هم دارد. برخى وزارتخانه ها هم معترض اين كار هستند و ايجاد حريم براى شبكه فيبرنورى را يك نوع تعرض به حوزه خودشان تلقى مى كنند. وزارت كشاورزى يك جور، محيط زيست يك جور، وزارت راه هم يك طور ديگر، ولى به هر حال اين حريم در دولت نهم تصويب شد و به مجلس رفت. حالا اصلاً شما تصور كنيد آمديم و حريم هم گذاشتيم. ممكن است سيل بيايد و شبكه را ببرد. خب اين خارج از اراده ماست. چون شبكه فيبر روى زمين و زيرخاك است و اتفاق مى افتد. نمى گويم كه همه حساسيت ها مصنوعى است اما عده اى به آن دامن مى زنند و كار را سخت مى كنند. همان گونه كه شما گفتيد مديريت اين وزارتخانه كار سختى است، من بررسى كردم و ديدم كار، كار بزرگ و عظيمى است اما فكر نمى كردم اين اتفاق بيفتد.
كدام اتفاق؟
اين كه اين حساسيت ها در دوران من تكرار شود. يكى از تصوراتى كه بر حساسيت هاى موجود دامن مى زند اين است كه عده اى فكر مى كنند مخابرات بعد ازنفت دوم است.
از چه نظر؟
از هر نظر اين تصور اشتباه است اگر منظور بهره ورى و ميزان ارزش افزوده باشد درست است، ولى ازنظر حجم درست نيست، گردش مالى يك سال مخابرات چيزى حدود ۴ هزار ميليارد تومان است كه حتى خيلى كمتر از ايران خودرو است. ايران خودرو ۱۰ هزار ميليارد تومان گردش مالى دارد.
چطور بر نگرانى هايتان غلبه كرديد؟
بررسى كه كردم، ديدم بدنه مخابرات و پست و مجموعه وزارتخانه از نظر كارشناسى، نيروى انسانى، تخصص و تعهد بدنه خوبى است. اين نكته مهمى بود كه نشان مى داد مى شود كار كرد و در اين مجموعه آدم هاى خوب و قوى، توانمند و سالم را شناسايى كرد و به ميدان آورد. يكى ديگر بحث تغييرات سريع تكنولوژى است كه اين قابليت را در اختيار مديريت قرار مى دهد كه بتواند در جهت ارتقاى خدمات و حركت هاى جديد از آن استفاده كند.
همه اينها بود. بالاخره گاهى در يك مجموعه مواردى در كنار هم قرار مى گيرند و مجبور مى شويد. به اين معنى كه بالاخره با در نظر گرفتن جميع جهات مى پذيريد به كشور خدمت كنيد. ولى دغدغه اين كه اين حوزه بسيار سخت و پرتنش است هميشه بوده و جديد هم نيست.
يك دليلش هم اين است كه حالا نماينده مجلس انتظار دارد در جابه جايى مدير يك شهرك، آن هم نه يك شهر، كه يك واحد كوچكى كه ممكن است ۱۰ نفر پرسنل هم نداشته باشد، وزير دخالت كند. اين انتظار را مردم از نماينده دارند و نماينده هم اين انتظار را از وزير دارد.
دوستانتان توصيه ويژه اى به شما نكردند؟
طبيعى است كه مى گفتند كار سخت است. هشدار مى دادند. برخى ها هم نگران بودند و برخى هم مى گفتند مشكلى نيست و خدا كمك مى كند.
با آقاى احمدى نژاد از كجا آشنا شديد؟
ما در يك دانشگاه تدريس مى كنيم.
مواردى پيش آمده كه رئيس جمهور شخصاً در مورد خدماتى كه ارائه مى دهيد گله مند بوده و دستور پيگيرى داده باشند؟
آقاى رئيس جمهور چون همه جا مى روند و حضور دارند، نخستين مسأله بحث ارتباط است. جاهايى كه وضع خوب بوده منعكس كرده و تشكر كرده اند، جاهايى هم كه نقص دارد را مى گويند. مثلاً جايى مى رفتند كه تلفن موبايل شان قطع شده بود سريع با من تماس مى گرفتند كه من الان فلان نقطه هستم، ارتباط قطع شد بررسى كنيد ببينيد اينجا گيرش چيست. يعنى ايشان مانند يك شهروند به ما كمك مى كنند. يكبار هم براى ديدار با مردم، شبانه به يك روستا رفته بودند، ساعت ۱۲ شب بود كه تماس گرفتند منزل ما و گفتند كه من الان فلان جا هستم و يك همچنين مسائلى را در روستا مطرح مى كنند، بررسى كنيد. ما هم فرداى همان روز تيم اعزام كرديم و ديديم درست است و مشكلاتى رخ داده كه سريع رفع شد يا اين كه باز يك شب رفته بودند ديدار خانواده يكى از ايثارگران شركت مخابرات و گويا آنها دغدغه هايى راجع به اشتغال و اين مسائل داشتند كه ايشان خيلى ديروقت تماس گرفتند و پرسيدند كه چه كمك قانونى مى توانيم به آنها بكنيم.
تا چه حد پيگير مباحث دولت الكترونيك هستند؟
بسيار پيگير هستند. بحث هايى كه در دولت مطرح و پيگيرى مى شود نشان از جديت دولت در اين زمينه دارد. همين پيشنهادى كه براى استفاده از منابع حاصل از صرفه جويى بنزين به مجلس رفت، يكى از چهار محور دولت الكترونيك بود و يك بودجه اى را براى اين كار اختصاص داده بودند. اين نشان مى دهد كه روى اين حوزه بسيار حساس هستند. دولت الكترونيك باز جزو آن مقولاتى است كه در كشور ما هنوز جا نيفتاده است.
چقدر پيشرفت داشته است؟
بگذاريد از اينجا بگويم كه اصلاً دولت الكترونيك چيست. اگر نگاه كنيد مى بينيد كسانى كه در دوره قبل مدعى دولت الكترونيك بودند، اين بحث را سياسى كردند. يعنى از طريق اجراى دولت الكترونيك مى خواستند به اهداف سياسى خودشان برسند. دليلش هم اين است كه به هر حال عده اى معتقدند جامعه اطلاعاتى يكى از اركان حكومتى است. بيشتر هم كار كاغذى كردند. الان اگر از آنها بپرسيد شما كه اين قدر بحث دولت الكترونيك را مطرح مى كنيد، آن موقع چه اتفاقى افتاده كه الان نشده است، قطعاً هيچ موردى نمى توانند بگويند. ولى در دولت نهم بانك ها به شبكه وصل شدند. بانك ها الان ارتباطشان با مشترى از طريق اينترنت است. بسيارى از بانك ها حساب اينترنتى باز مى كنند كه قبلاً نداشتيم. درست است كه كند جلو مى روند ولى به هر حال اين بستر و زيرساخت براى بانك ها فراهم شده و فقط بايد بيايند سرويس شان را بگذارند توى اين شبكه. شما اگر دانشگاه ها را نگاه كنيد، اين همه هياهو مى كنند اما دانشگاه ها كى به شبكه وصل بودند؟ ما سال گذشته ۳۰۰ دانشگاه را به شبكه وصل كرديم. الان همه دانشگاه هاى كشور مى توانند به شبكه جهانى اينترنت متصل شوند.
• ادامه گفتگو درصفحه۲ ايران اقتصادى
