مهرداد جماليان داريانى

موقعيت حزب حاكم ليبرال دموكرات در جامعه ژاپن به كلى دگرگون شده است، سير نزولى محبوبيت آن در ميان افكار عمومى اين كشور، در مدت زمان كمتر از يك سال كه «شينزوآبه» قدرت را از «جونيچيرو كوايزومى» تحويل گرفت، با شكست در انتخابات مجلس مشاوران به نقطه اوج رسيد. با تشديد فشار احزاب مخالف به سركردگى حزب دموكراتيك براى قبضه كردن قدرت صحنه سياسى جامعه ژاپن مى رود كه همچون دهه آخر قرن بيستم ميلادى با بى ثباتى مواجه شود. اين در حالى است كه كوايزومى موفق شده بود، پس از حدود يك دهه تلاطم و التهاب در ژاپن، اين كشور را به يك ثبات سياسى و اقتصادى برساند.
كمتر از يك سال پس از كناره گيرى اين سياستمدار محبوب ژاپنى از قدرت به نظر مى رسد فضاى آرام اين قدرت آسيا رو به تزلزل است و اين نكته مى تواند دومين قدرت اقتصادى جهان را در وادى توسعه سياسى با چالش عميق روبه رو كند.
ژاپن داراى احزاب سياسى متعدد است، اما تاكنون به دليل اين كه حزب حاكم ليبرال دموكرات از قدرت بسيارى برخوردار بوده توانسته از زمان تأسيس خود در سال ۱۹۵۵ ميلادى تاكنون، به غير از مدت كوتاهى، همواره زمامدارى اين كشور را در دست بگيرد و ژاپن را به دومين قدرت اقتصادى جهان تبديل كند. شايد بتوان يكه تازى يك حزب براى مدت حدود نيم قرن در قدرت را در صحنه متكثر ژاپن كه داراى احزاب سياسى مهمى است يكى از عوامل تنش ها و ركود سياسى اين كشور به حساب آورد. بنابراين براى درك ريشه هاى بحران سياسى امروز ژاپن ابتدا بايد ساخت قدرت حزب ليبرال دموكرات را به عنوان ميداندار اصلى حكومت اين كشور نقد و ارزيابى كرد:
۱- اين حزب در زمان تشكيل به دليل بافت جمعيتى ژاپن كه وزن جمعيت روستايى بالغ بر ۴۰ درصد بود، به حمايت و رأى موافق كشاورزان وابستگى كامل داشت. به همين دليل حزب ساختارى را به وجود آورد كه «سيستم ژاپنى حزب ليبرال دموكرات» ناميده مى شود. اين سيستم براى تقسيم ثروت حاصل از توسعه اقتصادى دست به اقدام هايى سياسى زد. با حمايت گسترده رأى دهندگان روستايى، آن روز حزب ليبرال دموكرات قدرت را حفظ كرد و متقابلاً حزب نيز بخش كشاورزى را در مقابل رقابت خارجى حمايت كرد.
حمايت رأى دهندگان روستايى از حزب ليبرال دموكرات باعث گرديد تا نارضايتى ها و شكاف هايى كه در روند رشد اقتصادى به وجود آمده بود كاهش يابد. حزب ليبرال دموكرات در ازاى اين حمايت تلاش كرد تا از طريق سوبسيدهاى كشاورزى درآمدها را مجدداً در ميان رأى دهندگان روستايى توزيع كند.
اما اكنون با كاهش جمعيت روستايى در ژاپن و افزايش شهرنشينى در اين كشور به نظر مى رسد حزب ليبرال دموكرات تا حدودى در حال از دست دادن حاميان سنتى خود در روستاهاست.
۲- حزب ليبرال دموكرات از جناح هاى مختلف تشكيل شده است كه هر يك از آنان داراى تعدادى نماينده در پارلمان هستند. هنر حزب ليبرال دموكرات از زمان تأسيس تاكنون اين بوده كه با گستردن چتر مشاركت در ميان جناح هاى درونى خود به حزب حاكم پايدار تبديل شد.
سنت گردش قدرت در درون حزب حاكم موجب شده هنگامى كه جناحى در جريان تحولات محبوبيت خود را از دست مى دهد جناح ديگر قدرت را در دست بگيرد. در اين روند انعطاف پذيرى حزب براى رويارويى با مشكلات و بحران هاى پيش رو را بالا برد.
۳- از نقش صاحبان صنايع و مراكز اقتصادى در همراهى حزب ليبرال دموكرات نبايد چشم پوشيد. از ديد اين قشر، تنها راه ثبات سياسى حفظ حزب محافظه كار بر سر قدرت است و حزب حاكم محافظه كار نبايد كمتر از دوسوم آراى مجلس نمايندگان را در دست داشته باشد تا از اين طريق بتواند نظام موجود سياسى و اقتصادى را حفظ و مانع از موفقيت تلاش هاى احزاب سوسياليست و كمونيست شود.
شكست سنگين در انتخابات اخير مجلس مشاوران ژاپن بسيارى از معادلات را درباره استمرار نفوذ و اعتبار حزب ليبرال دموكرات دگرگون كرد. با اين رويداد، فشارها به شخص نخست وزير آبه از سوى حزب مخالف دموكراتيك براى كناره گيرى از قدرت و انحلال مجلس نمايندگان دوچندان شد. اين در حالى است كه در داخل خود حزب نيز آبه با فشارهاى زياد براى كناره گيرى مواجه است.
آبه ضمن مخالفت با اين درخواست ها و به اميد جلب دوباره اعتماد مردم نسبت به حزب ليبرال دموكرات و دولت، كابينه خود را ترميم كرد. در اين فرآيند ترميم و نوسازى، او۱۲ تغيير دركابينه ۱۸ نفرى خود انجام داد. آبه در كابينه ترميمى خود بويژه پست هاى كليدى دبير و سخنگوى دولت، وزارت امور خارجه، وزارت دارايى، وزارت اقتصاد، تجارت و صنعت و وزارت دفاع را به افراد كهنه كارى واگذار كرده كه در گذشته سابقه حضور در هيأت دولت را داشته اند.
آبه براى كاستن از فشارهاى داخلى حزب عليه خويش، در جريان انتخاب وزيران جديد سعى كرد، همه جناح ها را در قدرت سهيم سازد، به عبارتى به صورت برابر از نيروهاى وابسته به جناح هاى فعال در داخل حزب ليبرال دموكرات بهره گيرد.
در صورتى كه ترميم كابينه ژاپن نتواند نگاه افكار عمومى به دولت را تغيير دهد، تنها يك گزينه پيش روى آبه مى ماند، استعفا.
آبه پس از ترميم كابينه براى اين كه به مردم نشان دهد كه اراده او براى دگرگون كردن چهره دولت جدى است، از برخى عملكردهاى گذشته دولت خود ابراز ندامت كرد. او به خبرنگاران گفت: با اين ترميم قصد دارد تا اعتماد مردم به دولت خود را بازگرداند. اين سياستمدار توكيو براى آن كه ضعف هاى كابينه پيشين را از ميان ببرد، تلاش كرد تا در كابينه ترميمى از سياستمداران كهنه كارى بهره گيرد كه شائبه سابقه فساد و جنجال مالى در كارنامه خويش نداشته باشند. اما از بد حادثه اپيدمى فساد مالى گريبان دولت ژاپن را رها نكرد. به طورى كه وزير جديد كشاورزى كابينه ترميمى آبه نيز به دليل فساد مالى استعفا كرد. اين مسأله اى قابل تأمل است كه قطعاً بهانه هاى جديد آبه را براى بازيابى محبوبيت كابينه اش در ميان افكار عمومى ژاپن تهديد مى كند.
شايد تنها عامل دلگرمى بزرگان حزب ليبرال دموكرات اين باشد كه بدون آنها هيچ حزبى قادر به اداره امور نخواهد بود. به عبارتى حتى اگر آبه تحت فشارهاى موجود مجبور به كناره گيرى از قدرت و انحلال مجلس نمايندگان شود و حزب دموكراتيك بتواند در انتخابات به پيروزى دست يابد، قطعاً اين حزب نخواهد توانست به تنهايى زمام حكومت را در دست بگيرد. تجربه تاريخى نشان داده كه دولت هاى ائتلافى در ژاپن كه حزب ليبرال دموكرات در آنها حضور نداشته، مستعجل بوده و يكى پس از ديگرى سقوط كرده اند و همين مسأله به دنبال خويش بى ثباتى سياسى در كشور پديد آورده است.
علاوه بر اين ، حزب رقيب ليبرال دموكرات ها با دشوارى هاى ديگرى نيز روبه رو است. حزب دموكراتيك - رقيب حزب حاكم - به رهبرى «ايچيرو اوزاوا» از مجموع افراد مختلف با ديدگاه هاى راستگرايانه، ميانه رو و چپگرا تشكيل شده است كه در برخى امور بويژه در سياست هاى خارجى و امنيتى ديدگاهى متفاوت از حزب حاكم امروز دارد و همين مسأله كار را براى اين حزب دشوار مى كند.
حزب دموكراتيك غايت و هدف خود را در صحنه ژاپن، نهادينه كردن نظام حزبى در ژاپن (همانند انگلستان و ايالات متحده) اعلام كرده است. به اين اميد كه زمينه رقابت جدى در اداره امور كشور را فراهم آورد. اما اين حزب هنوز به چنين قدرت و ظرفيتى در سازماندهى سياسى دست نيافته است و تحت هر شرايطى كه در صحنه سياسى ژاپن به وجود آيد حزب ليبرال دموكرات به عنوان يك وزنه سنگين حضور خواهد داشت و تأثيرات خود را بر روند حركت سياسى در ژاپن خواهد گذاشت.
بنابراين به نظر مى رسد، ژاپن با وجود سرخوردگى از عملكرد حزب حاكم تا دست يافتن به آرمان حريفان اين حزب يعنى استقرار يك نظام دوحزبى به معناى واقعى راه طولانى در پيش دارد.